वायुपुराणम्

हिरण्मयं ततश्चक्रे यज्ञवाटं महात्मनाम्। विश्वकर्मा स्वयं देवो भावयन् लोकभावनम्

बृहस्पतिस्ततस्तत्र तेषाममिततेजसाम्। ऐलः पुरूरवा भेजे तं देशं मृगयां चरन्

तं दृष्ट्वा महदाश्चार्यं यज्ञवाटं हिरण्मयम्। लोभेन हतविज्ञानस्तदादातुं प्रचक्रमे

नैमिषेयास्ततस्तस्य चुक्रुधुर्नृपतेर्भृशम्। निजघ्नुश्चापि संक्रुद्धाः कुशवज्रैर्मनीषिणः। ततो निशान्ते राजानं मुनयो दैवनोदिताः

कुशवज्रैर्विनिष्पिष्टः स राजा व्यजहात्तनुम् । और्वशेयं ततस्तस्य पुत्रञ्चक्रुर्नृपं भुवि

नहुषस्य महात्मानं पितरं यं प्रचक्षते। स तेषु वर्त्तते सम्यग् धर्मशीलो महीपतिः। आयुरारोग्यमत्युग्रं तस्मिन् स नरसत्तमः

सान्त्वयित्वा च राजानं ततो ब्रह्मविदां वराः। सत्रमारेभिरे कर्त्तुं यथावद्धर्मभूतये

बभूव सत्रं तत्तेषां बह्वाश्चर्यं महात्मनाम्। विश्वं सिसृक्षमाणानां पुरा विश्वसृजामिव

वैखानसैः प्रियसखैर्वालखिल्यैर्मरीचिकैः। अन्यैश्च मुनिभिर्जुष्टं सूर्यवैश्वानरप्रभैः

पितृदेवाप्सरःसिद्धैर्गन्धर्वोरगचारणैः। सम्भारैस्तु शुभैर्जुष्टं तैरेवेन्द्रसदो यथा

स्तोत्रसत्रग्रहैर्देवान् पितृन् पित्र्यैश्च कर्मभिः। आनर्चुश्च यथाजाति गन्धर्वादीन् यथाविधि

आराधयितुमिच्छन्तस्ततः कर्मान्तरेष्वथ। जगुः सामानि गन्धर्वा ननृतुश्चाप्सरोगणाः

व्याजहुर्मुनयो वाचं चित्राक्षरपदां शुभाम्। मन्त्रादितत्त्वविद्वांसो जगदुश्च परस्परम्

वितण्डावचनाश्चैके निजघ्नुः प्रतिवादिनः। ऋषयस्तत्र विद्वांसः साङ्ख्यार्थन्यायकोविदाः

न तत्र दुरितं किंचिद्विदधुर्ब्रह्मराक्षसाः। न च यज्ञहनो दैत्या न च यज्ञमुषोऽसुराः

प्रायश्चित्तं दुरिष्टं वा न तत्र समजायत। शक्तिप्रज्ञा क्रियायोगैर्विधिरासीत् स्वनुष्ठितः

एवं वितेनिरे सत्रं द्वादशाब्दं मनीषिणः। भृग्वाद्या ऋषयो धीरा ज्योतिष्टोमान् पृथक् पृथक्। चक्रिरे पृष्ठगमनान् सर्वानयुतदक्षिणान्

समाप्तयज्ञास्ते सर्वे वायुमेव महाधिपम्। पप्रच्छुरमितात्मानं भवद्भिर्यदहं द्विजाः। प्रणोदितश्च वंशार्थं स च तानब्रवीत्प्रभुः

शिष्यः स्वयम्भुवो देवः सर्वप्रत्यक्षदृग्वशी। अणिमादिभिरष्टाभिरैश्वर्यैर्यः समन्वितः

तिर्यग्योन्यादिभिर्धर्मैः सर्वलोकान्बिभर्त्ति यः। सप्तस्कन्धादिकं शश्वत् प्लवते योजनाद्वरः

विषये नियता यस्य संस्थिताः सप्तका गणाः। व्यूहांस्त्रयाणां भूतानां कुर्वन् यश्च महाबलः। तेजसश्चात्त्युपध्यानन्दधातीमं शरीरिणम्

प्राणाद्या वृत्तयः पञ्च करणानां च वृत्तिभिः। प्रेर्यमाणाः शरीराणां कुर्वते यास्तु धारणम्

आकाशयोनिर्हि गुणः शब्दस्पर्शसमन्वितः। तैजसप्रकृतिश्चोक्तोऽप्ययं भावो मनीषिभिः

तत्राभि मानी भगवान् वायुश्चातिक्रियात्मकः। वातारणिः समाख्यातः शब्दशास्त्रविशारदः

भारत्या श्लक्ष्णया सर्वान् मुनीन् प्रह्लादयन्निव। पुराणज्ञः सुमनसः पुराणाश्रययुक्तया

सूत उवाच।। महेश्वरायोत्तमवीर्यकर्मणे सुरर्षभायामितबुद्धितेजसे। सहस्रसूर्यानलवर्च्चसे नमस्त्रिलोकसंहारविसृष्टये नमः

प्रजापतीन् लोकनमस्कृतां स्तथा स्वयम्भुरुद्रप्रभृतीन् महेश्वरान्। भृगुं मरीचिं परमेष्ठिनं मनुं रजस्तमोधर्ममथापि कश्यपम्

वसिष्ठदक्षात्रिपुलस्त्यकर्द्दमान् रुचिं विवस्वन्तमथापि च क्रतुम्। मुनिं तथैवाङ्गिरसं प्रजापतिं प्रणम्य मूर्ध्ना पुलहं च भावतः

तथैव चुक्रोधनमेकविंशतिं प्रजा विवृद्ध्यार्पितकार्यशासनम्। पुरातनानप्यपरांश्च शाश्वतांस्तथैव चान्यान् सगणानवस्थितान्