वायुपुराणम्

वसिष्ठसम्भृतश्चाग्निर्विश्वामित्रजिघांसया। सन्तानहेतोर्विभुना चीर्णः स्कन्देन धीमता। दैवेन विधिना विप्र विश्वामित्रहितैषिणा

एकं वेदञ्चतुष्पादञ्चतुर्द्धा पुनरीश्वरः। यथा बिभेद भगवान् व्यासः सर्वान् स्वबुद्धितः। तस्य शिष्यैः प्रशिष्यैश्च शाखा भेदाः पुनः कृताः

प्रयोगैः षड्‌गुणीयैश्च यथा पृष्टः स्वयम्भुवा। पृष्टेन चानुपृष्टास्ते मुनयो धर्मकाङ्क्षिणः

सुनाभं दिव्यरूपाख्यं सत्याङ्गं शुभविक्रमम्। अनौपम्यमिदञ्चक्रं वर्त्तमानमतन्द्रिताः। पृष्ठतो यात नियतास्ततः प्राप्स्यथ यद्धितम्

गच्छतो धर्मचक्रस्य यत्र नेमिर्विशीर्यते। पुण्यः स देशो मन्तव्य इत्युवाच तदा प्रभुः। उक्त्वा चैवमृषीन् ब्रह्मा ह्यदृश्यत्वमगात्पुनः

गङ्गागर्भसमाहारं नैमिषेयत्वमेव च। ईजिरे चैव सत्रेण मुनयो नैमिषे तदा। मृते शरद्वति तथा तस्य चोत्थापनं कृतम्

ऋषयो नैमिषेयास्तु श्रद्धया परया पुनः। निःसीमां गामिमां कृत्स्नां कृत्वा राजानमाहरन्। यथाविधि यथाशास्त्रं तमातिथ्यैरपूजयन्

प्रीतं तथा कृतातिथ्यं राजानं विधिवत्तदा। अन्तर्द्धानगतः क्रूरः स्वर्भानुरसुरोऽहरत्

अनुसस्रुर्हतं चापि नृपमैडं यथा पुरा। गन्धर्व सहितं दृष्ट्वा कलापग्रामवासिनम्

सन्निपातः पुनस्तस्य यथा यज्ञे महर्षिभिः। दृष्ट्वा हिरण्मयं सर्वं यज्ञे वस्तु महात्मनाम्

तदा वै नैमिषेयाणां सत्रे द्वादशवार्षिके। यथा विवदमानस्तु ऐडः संस्थापितस्तु तैः

जनयित्वा त्वरण्यान्ते ऐडपुत्रं यथायुषम्। समापयित्वा तत्सत्रमायुषं पर्युपासते

एतत्सर्वं यथावृत्तं व्याख्यातं द्विजसत्तमाः। ऋषीणां परमं चात्र लोकतन्त्रमनुत्तमम्

ब्रह्मणा यत्पुरा प्रोक्तं पुराणं ज्ञानमुत्तमम्। अवतारश्च रुद्रस्य द्विजानुग्रहकारणात्

तथा पाशुपता योगाः स्थानानाञ्चैव कीर्त्तनम्। लिङ्गोद्भवस्य देवस्य नीलकण्ठत्वमेव च

कथ्यते यत्र विप्राणां वायुना ब्रह्मवादिना। धन्यं यशस्यमायुष्यं पुण्यं पापप्रणाशनम्। कीर्त्तनं श्रवणं चास्य धारणञ्च विशेषतः

अनेन हि क्रमेणेदं पुराणं संप्रचक्ष्यते। सुखमर्थः समासेन महानप्युपलभ्यते। तस्मात् किञ्चित्सुमुद्दिश्य पश्चाद्वक्ष्यामि विस्तरम्

पादमाद्यमिदं सम्यक् योऽधीयीत जितेन्द्रियः। तेनाधीतं पुराणं तत् सर्वं नास्त्यत्र संशयः

यो विद्याच्चतुरो वेदान् साङ्‌गोपनिषदो द्विजः। न चेत्पुराणं संविद्यान्नैव स स्याद्विचक्षणः

इतिहासपुराणाभ्यां वेदं समुपबृंहयेत्। बिभेत्यल्पश्रुताद्वेदो मामयं प्रतरिष्यति

अभ्यसन्निममध्यायं साक्षात् प्रोक्तं स्वयम्भुवा। आपदं प्राप्य मुच्येत यथेष्टां प्राप्नुयाद्घतिम्

यस्मात् पुरा ह्यनतीदं पुराणं तेन तत् स्मृतम्। निरुक्तमस्य यो वेद सर्वपापैः प्रमुच्यते

नारायणः सर्वमिदं विश्वं व्याप्य प्रवर्त्तते। तस्यापि जगतः स्रष्टुः स्रष्टा देवो महेश्वरः

अतश्च संक्षेपमिमं श्रृणुध्वं महेश्वरः सर्वमिदं पुराणम्। स सर्गकाले च करोति सर्गान् संहारकाले पुनराददीत

शुक उवाच।। प्रत्यब्रुवन् पुनः सूतमृषयस्ते तपोधनाः। कुत्र सत्रं समभवत् तेषामद्भुतकर्मणाम्

कियन्तं चैव तत्कालं कथं च समवर्त्तत। आचचक्ष पुराणं च कथं तेभ्यः प्रभञ्चनः

आचक्ष्व विस्तरेणेदं परं कौतूहलं हि नः। इति सन्नोदितः सूतः प्रत्युवाच शुभं वचः

श्रृणुध्वं यत्र ते धीरा ईजिरे सत्रमुत्तमम्। यावन्तं चाभवत् कालं यथा च समवर्तत

सिसृक्षमाणा विश्वं हि यत्र विश्वसृजः पुरा। सत्रं हि ईजिरे पुण्यं सहस्रं परिवत्सरान्