वायुपुराणम्

एवं विवदमानास्ते दृष्ट्वा तान्वै ब्रुवन्ति ह। यस्मान्न विद्यते भेदो मनसश्चेतसश्च ह। तस्मादनुग्रहास्तेषां क्षेत्रज्ञास्ते भवन्त्युत ।। ५.

एकस्तु प्रभुशक्त्या वै बहुधा भवतीश्वरः। भूत्वा यस्माच्च बहुधा भवन्येकः पुनस्तु सः ।। ५.

तस्मात्सुमनसो भेदाज्जायन्ते तेजसश्च ह। मन्वन्तरेषु सर्वेषु प्रजाः स्थावरजङ्गमाः। सर्गादौ सकृदुत्पन्नास्तिष्ठन्तीह प्रशंसया ।। ५.

प्राप्ते प्राप्ते तु कल्पान्ते रुद्रः संहरति प्रजाः। जायन्ते मोहयन्तोऽन्यानीश्वरा योगमायया ।। ५.

ऐश्वर्येण चरन्तस्ते मोहयन्ति ह्यनीश्वराः। तस्माद्दोषप्रचारेषु युक्तायुक्तं न विद्यते ।। ५.

भूतापवादिनो दुष्टा मध्यस्था भूतभाविनः। भूतापवादिनः शक्तास्त्रयो वेदाः प्रवादिनाम् ।। ५.

दृढपूर्वश्रुतत्वाच्च प्रवादाच्चैव लौकिकात्। चतुर्भिः कारणैरेभिर्यथातत्त्वं न विन्दति ।। ५.

पूर्वमर्थान्तरे न्यस्ताः कालान्तरगता अपि। तेनान्यत् सन्तमप्यर्थं द्वेषान्न प्रतिपद्यते ।। ५.

दर्शानां द्रव्यभूतो यो गुणभूतस्तु तेषु यः। कर्मणां मनसां कर्त्ता अभिजात्या च यो महान्। श्रुतज्ञैः कारणैरेतैश्चतुर्भिः परिकीर्त्त्यते ।। ५.

अशक्तरुष्टो जानाति देवताः प्रविभागशः। इमौ चोदाहरन्त्यत्र श्लोकौ योगेश्वरं प्रति ।। ५.

आत्मनः प्रतिरूपाणि परेषाञ्च सहस्रशः। कुर्याद्योगबलम्प्राप्य तैश्च सर्वैः सहाचरेत् ।। ५.

प्राप्नुयाद्विषयाश्चैव तथैवोग्रतपश्चरन् । संहरेच्च पुनः सर्वान् सूर्यतेजो गुणानिव ।। ५.

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य नैमिषेयास्तपस्विनः। पप्रच्छुऋषयः श्रेष्ठं वचनस्य यथाक्रमम् ।। ६.

सप्तस्विह कथं देवा जाता मन्वन्तरेष्विह। इन्द्रविष्णुप्रधानास्ते आदित्यास्तु महौजसः। एतत् प्रब्रूहि नः सर्वं विस्तराद्रोमहर्षण ।। ६.

एव मुक्तस्तदा सूतो विनयी ब्रह्मवादिभिः। उवाच वदतां श्रेष्ठो यथा पृष्टो महर्षिभिः ।। ६.

व्रह्मणो वै मुखात् सृष्टा यथा देवाः प्रजेप्सया। सर्व मन्त्रशरीरास्ते स्मृता मन्वतरेष्विह ।। ६.

दर्शश्च पौर्णमासश्च बृहद्यच्च रथन्तरम्। आकूतः प्रथमस्तेषां ततस्त्वाकूतिरेव च ।। ६.

वित्तिश्चैव सुवित्तिश्च आकूतिः कूतिरेव च। अधीष्टस्तु ततो ज्ञेयः अधीतिश्चैव तत्त्वतः। विज्ञातिश्चैव विज्ञातो मानवो ये च द्वादश ।। ६.

ज्ञेयो द्वादशपुत्रश्च यश्चाब्देन समाजयेत्। तं दृष्ट्वा चाब्रवीद्ब्रह्मा जया देवानसूयत ।। ६.

दारा ग्रिहोत्रसंयोगे मिथ्यामारभतेति च। एवमुक्त्वा तु तं व्रह्मा तत्रैवान्तरधीयत ।। ६.

ततस्ते नाभ्यनन्दन्त तद्वाक्यं परमेष्ठिनः। सत्यस्येह तु कर्माणि वाङ्मनः कर्मजानि तु ।। ६.

य एवाप्यवतिष्ठन्ते दोषं दृष्ट्वा तु कर्मसु। क्षयातिशययुक्तन्तु ते दृष्ट्वा कर्मणां फलम् ।। ६.

जुगुप्सन्तः प्रसूतिञ्च निस्तन्द्रा निर्ममाभवन्। अजस्रं कांक्षमाणास्ते विरक्ता दोषदर्शिनः ।। ६.

अर्थं धर्मञ्च कामञ्च हित्वा ते वै व्यवस्थिताः। पौरुषं ज्ञानमास्थाय तेजः संक्षिप्य चास्थिताः ।। ६.

तेषाञ्च तमभिप्रायं ज्ञात्वा ब्रह्मा चुकोप ह। तानब्रवीत्तदा ब्रह्मा निरुत्साहात् सुरानथ ।। ६.

प्रजार्थमिह यूयं वै प्रजास्रष्टाऽस्मि नान्यथा। प्रसूयध्वं जयघ्वञ्चेत्युक्तवानस्मि यत् पुरा ।। ६.

यस्माद्वाक्यमनादृत्य मम वैराग्यमास्थिताः। जुगुप्समानाः स्वं जन्म सन्ततिं नाभि नन्दथ ।। ६.

कर्मणाञ्च कृतो न्यासो ह्यमृतत्त्वाभिकांक्षया। तस्माद्यूयमनादृत्य सप्तकृत्वस्तु यास्यथ ।। ६.

ते शप्ता ब्रह्मणा देवा जयास्तं वै प्रसादयन्। क्षमास्माकं महादेव यदज्ञानात् कृतं विभो ।। ६.