वायुपुराणम्

प्रतिशापश्च रुद्रस्य दक्षादद्भुतकर्मणः। प्रतिषेधश्च वैरस्य कीर्त्यते यत्र विस्तरात्

तेषां नियोगो द्वीपेषु देशेषु च पृथक् पृथक्। स्वायम्भुवस्य सर्गस्य ततश्चाप्यनुकीर्त्तनम्

उक्तो नाभेर्निसर्गश्च रजसश्च महात्मनः। द्वीपानां ससमुद्राणां पर्वतानाञ्च कीर्त्तनम्

वर्षाणाञ्च नदीनाञ्च तद्भेदानाञ्च सर्वशः। द्वीपभेदसहस्राणामन्तर्भेदश्च सप्तसु

विस्तरान् मण्डलाच्चैव जम्बूद्‌वीपसमुद्रयोः। प्रमाणं योजनाग्रेण कीर्त्त्यते पर्वतैः सह

हिमवान् हेमकूटस्तु निषधो मेरुरेव च। नीलः श्वेतः शृङ्गवांश्च कीर्त्त्यन्ते वर्षपर्वताः

तेषामन्तरविष्कम्भा उच्छ्रायायामविस्तराः। कीर्त्त्यन्ते योजनाग्रेण ये च तत्र निवासिनः

भारतादीनि वर्षाणि नदीभिः पर्वतैस्तथा। भूतैश्चोपनिविष्टानि गतिमद्भिर्ध्रुवैस्तथा

जम्बूद्वीपादयो द्वीपाः समुद्रैः सप्तभिर्वृताः। ततश्चाप्यम्मयी भूमिर्लोकालोकश्च कीर्त्त्यते

अण्डस्यान्तस्त्विमे लोकाः सप्तद्वीपा च मेदिनी। भूरादयश्च कीर्त्त्यन्ते वरणैः प्राकृतैः सह

सर्वञ्च तत्‌प्रधानस्य परिमाणैकदेशिकम्। सव्यासपरिमाणञ्च संक्षेपेणैव कीर्त्त्यते

सूर्याचन्द्रमसोश्चैव पृथिव्याश्चाप्यशेषतः। प्रमाणं योजनाग्रेण साम्प्रतैरभिमानिभिः। महेन्द्राद्याः सभाः पुण्या मानसोत्तरमूर्द्धनि

अत ऊर्द्ध्वं गतिश्चोक्ता स्वर्गस्यालातचक्रवत्। नागवीथ्यजवीथ्योश्च लक्षणं परिकीर्त्त्यते

काष्ठयोर्लेखयोश्चैव मण्डलानाञ्च योजनैः। लोकालोकस्य सन्ध्याया अह्नो विषुवतस्तथा

लोकपालाः स्थिताश्चोर्द्ध्वं कीर्त्त्यन्ते ये चतुर्दिशम्। पित्रूणां देवतानां च पन्थानौ दक्षिणोत्तरौ

गृहिणां न्यासिनाञ्चोक्तौ रजःसत्त्वसमाश्रयात्। कीर्त्त्यते च पदं विष्णोर्धर्माद्या यत्र धिष्ठिताः

सूर्याचन्द्रमसोश्चारो ग्रहाणां ज्योतिषां तथा। कीर्त्त्यते ध्रुवसामर्थ्यात् प्रजानां च शुभाशुभम्

ब्रह्मणा निर्मितः सौरः स्यन्दनोऽर्थवशात् स्वयम्। कीर्त्त्यते भगवान् येन प्रसर्पति दिवि स्वयम्

स रथोऽधिष्ठितो देवैरादित्यैः ऋषिभिस्तथा। गन्धर्वैरप्सरोभिश्च ग्रामणीसर्पराक्षसैः

अपां सारमयस्येन्दोः कीर्त्यते च रथस्तथा। वृद्धिक्षयौ च सौमस्य कीर्त्त्येते सूर्यकारितौ

सूर्यादीनां स्यन्दनानां ध्रुवादेव प्रकीर्त्तनम्। कीर्त्त्यते शिशुमारश्च यस्य पुच्छे ध्रुवः स्थितः

तारारूपाणि सर्वाणि नक्षत्राणि ग्रहैः सह। निवासा यत्र कीर्त्त्यन्ते देवानां पुण्यकारिणाम्

सूर्यरश्मिसहस्रे च वर्षशीतोष्णनिःस्रवः। प्रविभागश्च रश्मीनां नामतः कर्मतोऽर्थतः

परिमाणगती चोक्ते ग्रहाणां सूर्यसंश्रयात्। यथा चाशु विषात् प्राप्ता शम्भोः कण्ठस्य नीलता

ब्रह्मप्रसादितस्याशु विषादः शूलपाणिनः। स्तूयमानः सुरैर्विष्णुः स्तौति देवं महेश्वरम्

लिङ्गोद्भवकथा पुण्या सर्वपापप्रणाशिनी। विश्वरूपात् प्रधानस्य परिणामोऽयमद्भुतः

पुरूरवस ऐलस्य माहात्म्यानुप्रकीर्त्तनम्। पितॄणां द्विप्रकाराणां तर्पणं चामृतस्य वै

ततः पर्वाणि कीर्त्त्यन्ते पर्वणाञ्चैव सन्धयः। स्वर्ग लोकगतानां च प्राप्तानाञ्चाप्यधोगतिम्। पितॄणां द्विप्रकाराणां श्राद्धेनानुग्रहो महान्

युगसंख्याप्रमाणं च कीर्त्यते च कृते युगे। त्रेतायुगे चापकर्षाद्वार्तायाः संप्रवर्त्तनम्