वायुपुराणम्

महाभूतेषु नानात्वमिन्द्रियार्थेषु मूर्त्तिषु। विप्रयोगाश्च भूतानां युणोभ्यः संप्रवर्त्तते ।। ४१.

इत्येष वो मया ख्यातः पुनः सर्गः समासतः। समासादेव वक्ष्यामि ब्रह्मणोऽथ समुद्भवम् ।। ४१.

अव्यक्तात्कारणात्तस्मान्नित्यात्सदसदात्मकात्। प्रधान पुरुषाभ्यान्तु जायते च महेश्वरः ।। ४१.

स पुनः सम्भावयिता जायते ब्रह्मसंज्ञितः। सृजते स पुनर्लोकानभिमानगुणात्मकान् ।। ४१.

अहङ्कारस्तु महतस्तस्माद्भूतानि चात्मनः। युगपत् सम्प्रवर्त्तन्ते भूतान्येवेन्द्रियाणि च। भूतभेदाश्च भूतेभ्य इति सर्गः प्रवर्त्तते ।। ४१.

विस्तरावयवस्तेषां यथाप्रज्ञं यथाश्रुतम्। कीर्त्तितं वो यथा पूर्वं तथैवाभ्युपधार्य्यताम् ।। ४१.

एतच्छ्रुत्वा नैमिषेयास्तदानीं लोकोत्पत्तिं संस्थितिं च व्ययञ्च। तस्मिन् सत्रेऽवभृथं प्राप्य शुद्धाः पुण्यं लोकमृषयः प्राप्नुवन्ति ।। ४१.

यथा यूयं विधिवद्देवतादीनिष्ट्वा चैवावभृथं प्राप्य शुद्धाः। त्यक्त्वा देहानायुषोऽन्ते कृतार्थान्पुण्याँल्लोकान्प्राप्य यथेष्टं चरिष्यथ ।। ४१.

एते ते नैमिषेया वै इष्ट्वा सृष्ट्वा च वै तदा। जग्मुश्चावभृधस्नाताः स्वर्गं सर्वे तु सत्रिणः ।। ४१.

विप्रास्तथा यूयमपि चेष्ट्वा बहुविधैर्मखैः । आयुषोऽन्ते ततः स्वर्गं गन्तारः स्थ द्विजोत्तमाः ।। ४१.

प्रक्रिया प्रथमे पादे कथावस्तुपरिग्रहः। अनुषङ्ग उपोद्वात उपसंहार एव च ।। ४१.

एवमेतच्चतुष्पादं पुराणं लोकसम्मतम्। उवाच भगवान् साक्षाद्वायुर्लोकहिते रतः ।। ४१.

नैमिषे सत्रमासाद्य मुनिभ्यो मुनिसत्तमाः । तत्प्रसादादसंदिग्धं भूतोत्पत्तिलयानि च ।। ४१.

प्राधानिकीमिमां सृष्टिं तथैवेश्वरकारिताम्। सम्यग्विदित्वा मेधावी न मोहमधिगच्छति ।। ४१.

इदं यो ब्राह्मणो विद्वानितिहासं पुरातनम्। श्रृणुयाच्छ्रावयेद्वापि तथाध्यापयतेऽपि च ।। ४१.

स्थानेषु स महेन्द्रस्य मोदते शाश्वतीः समाः। ब्रह्मसायुज्यगो भूत्वा ब्रह्मणा सह मोक्ष्यते ।। ४१.

तेषां कीर्त्तिमतां कीर्त्तिं प्रजेशानां महात्मनाम्। प्रथयन्पृथिवीशानां ब्रह्मभूयाय गच्छति ।। ४१.

धन्यं यशस्यमायुष्यं पुण्यं वेदैश्च सम्मतम्। कृष्णद्वैपायनेनोक्तं पुराणं ब्रह्मवादिना ।। ४१.

मन्वन्तरेश्वराणां च यः कीर्तिं प्रथयेदिमाम्। देवतानामृषीणाञ्च भूरिद्रविणतेजसाम्। स सर्वैर्मुच्यते पापैः पुण्यञ्च महदाप्नुयात् ।। ४१.

यश्चेदं श्रावयेद्विद्वान्सदा पर्वणि पर्वणि। धूतपाप्मा जितस्वर्गो ब्रह्मभूयाय कल्पते ।। ४१.

यश्चेदं श्रावयेच्छ्राद्धे ब्राह्मणान्पादमन्ततः। अक्षयं सार्वकामीयं पितॄंस्तच्चोपतिष्ठति ।। ४१.

यस्मात्पुरा ह्यनन्तीदं पुराणं तेन चोच्यते। निरुक्तमस्य यो वेद सर्वपापैः प्रमुच्यते ।। ४१.

तथैव त्रिषु वर्णेषु ये मनुष्याः प्रधानतः। इतिहासमिमं श्रुत्वा धर्माय विदधे मतिम् ।। ४१.

यावन्त्यस्य शरीरेषु रोमकूपाणि सर्वशः। तावत्कोटि सहस्राणि वर्षाणां दिवि मोदते। ब्रह्मसायुज्यगो भूत्वा दैवतैः सह मोदते ।। ४१.

सर्व्वपापहरं पुण्यं पवित्रञ्च यशस्वि च। ब्रह्मा ददौ शास्त्रमिदं पुराणं मातरिश्वने ।। ४१.

तस्माच्चोशनसा प्राप्तं तस्माच्चापि बृहस्पतिः। बृहस्पतिस्तु प्रेवाच सवित्रे तदनन्तरम् ।। ४१.

सविता मृत्यवे प्राह मृत्युश्चेन्द्राय वै पुनः। इन्द्रश्चापि वसिष्ठाय सोऽपि सारस्वताय च ।। ४१.

सारस्वतस्त्रिधाम्ने च त्रिधामा च शरद्वते। शरद्वतस्त्रिविष्टाय सोऽन्तरिक्षाय दत्तवान् ।। ४१.

वर्षिणे चान्तरिक्षो वै सोऽपि त्रय्यारुणाय च। त्रय्यारुणो धनञ्जये स च प्रादात्कृतञ्जये ।। ४१.