वायुपुराणम्

प्रस्थः सप्तोदकाश्चैव साधिकास्तु लवः स्मृतः। लवास्त्रिंशत्कला ज्ञेयै मुहूर्तस्त्रिंशतः कलाः ।। ३८.

मुहूर्त्तास्तु पुनस्त्रिंशदहोरात्रमिति स्थितिः। अहोरात्रं कलानान्तु व्यधिकानि शतानि षट् ।। ३८.

ताश्चैव संख्याया ज्ञेयं चन्द्रादित्यगतिर्यथा। निमेषा दश पञ्चैव काष्ठास्तास्त्रिंशतः कला ।। ३८.

त्रिंशत्कला मुहूर्त्तस्तु दशभागः कला स्मृता। चत्वारिंशत्कलानान्तु मुहूर्त्त इति संज्ञतः ।। ३८.

मुहूर्त्ताश्च लवाश्चापि प्रमाणज्ञैः प्रकल्पिताः। तत्स्थाने नाम्भसाश्चापि पलान्यथ त्रयोदश ।। ३८.

मागधेनैव मानेन जलप्रस्थो विधीयते। एते चाप्युदकप्रस्थाश्चत्वारो नालिको धटः ।। ३८.

हेममाषैः कृतच्छिद्रै श्चतुर्भिश्चतुरङ्गुलैः. समाहनि च रात्रौ च मुहूर्त्तो वै द्विनालिकौ ।। ३८.

रवेर्गतिविशेषेण सर्वेषु नृषु नित्यशः। अधिकं षट् शतं पञ्चैव काष्ठास्तास्त्रिंशतः कला ।। ३८.

तदहर्मानुषं ज्ञेयं नाक्षत्रन्तु दशाधिकम्। सावनेन तु मासेन ह्यब्दोऽयं मानुषः स्मृतः ।। ३८.

एतद्दिव्यमहोरात्रमिति शास्त्रविनिश्चयः। अह्नाऽनेन तु या संख्या मासर्त्वयनवार्षिकी ।। ३८.

तदा बद्धमिदं ज्ञानं संज्ञा या ह्युपलक्ष्यताम्। कलानां सुपरीमाणात्काल इत्यभिधीयते ।। ३८.

यदहर्ब्रह्मणः प्रोक्तं दिव्या कोटी तु तत् स्मृत। शतानाञ्च सहस्राणि दशद्विगुणतानि च। नवतिञ्च सहस्राणि तथैवान्यानि यानि तु ।। ३८.

एतच्छ्रुत्वा तु ऋषयो विस्मयं परमाद्भुतम्। संस्थासम्भजनं ज्ञानमपृच्छन्नन्तरन्तदा ।। ३८.

संप्लावनस्य कालन्तु मानुषेणैव सम्मतम्। मानेन श्रोतुमिच्छामः संक्षेपार्थपदाक्षरम् ।। ३८.

तेषां श्रुत्वा स देवस्तु वायुर्लोकहिते रतः। संक्षेपाद्दिव्यचक्षुष्मान् प्रोवाच भगवान् प्रभुः ।। ३८.

एते रात्र्यहनी पूर्वं कीर्त्तिते त्विह तौकिके। तासां सङ्ख्याय वर्षाग्रं ब्राह्यं वक्ष्याम्यहःक्षये ।। ३८.

कोटिशतानि चत्वारि वर्षाणि मानुषाणि तु। द्वात्रिंशच्च तथा कोट्यः सङ्ख्याताः सङ्ख्यया द्विजैः ।। ३८.

तथा शतसहस्राणि एकोननवतिः पुनः। आशीतिश्च सहस्राणि एष कालः प्लवस्य तु ।। ३८.

मानुषाख्येण सङ्ख्यातः कालो ह्याभूतसंप्लवः। सप्त सूर्य्यास्तदाऽग्रेषु तदा लोकेषु तेषु वै ।। ३८.

महाभूतेषु लीयन्ते प्रजाः सर्व्वाश्चतुर्विधाः । सलिलेनाप्लुते लोके नष्टे स्थावरजङ्गमे ।। ३८.

विनिवृत्ते च संहारे उपशान्ते प्रजापतौ। निरालोके प्रदग्धे तु नैशेन तु समावृते । ईश्वराधिष्ठिते ह्यस्मिंस्तदा ह्येकार्णवे तदा ।। ३८.२३५ तावदेकार्णवो ज्ञेयो यावदासीदहः प्रभोः । रात्रिस्तु सलिलावस्था निवृत्तौ चाप्यहः समृतम् ।। ३८.

अहोरात्रस्तथैवास्य क्रमेण परिवर्त्तते। आभूतसंप्लवो ह्येष अहोरात्रः स्मृतः प्रभोः ।। ३८.

त्रैलोक्ये यानि सत्वानि गतिमन्ति ध्रुवाणि च। आभूतेभ्यः प्रलीयन्ते तस्मादाभूतसंप्लवः ।। ३८.

अग्रे भूतः प्रजानान्तु तस्माद्भूतः प्रजापतिः। आभूतः प्लवते चैव तस्मादाभूतसंप्लवः ।। ३८.

शाश्वते चामृतत्वे च शब्दे चाभूतसंप्लवः। अतीता वर्त्तमानाश्च तथैवानागताः प्रजाः। दिव्यसङ्ख्या प्रसङ्ख्याता ह्यपरार्धगुणीकृता ।। ३८.

परार्धद्विगुणञ्चापि परमायुः प्रकीर्त्तितम्। एतावान् स्थितिकालस्तु ह्यजस्येह प्रजामतेः। स्थित्यन्ते प्रतिसर्गस्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः ।। ३८.

यथा वायुप्रवेगेन दीपार्चिरुपशाम्यति। तथैवं प्रतिसर्गेण ब्रह्मा समुपशाम्यति ।। ३८.

तथा ह्यप्रतिसंसृष्टे महदादौ महेश्वरे ३८.

इत्येष च समाख्यातो मया ह्याभूतसंप्लवः। ब्रह्मनैमित्तिको ह्येष संप्रक्षालनसंयमः ।। ३८.