वायुपुराणम्

आदित्यरश्मिभिः पीतं जलमभ्रेषु तिष्ठति। पुनः पतति तद्भूमौ तेन पूर्य्यन्ति चार्णवाः ।। ३८.

ततः समुद्राः स्वां वेलां परिक्रामन्ति सर्व्वशः। पर्व्वताश्च विशीर्य्यन्ते मही चाप्सु निमज्जति ।। ३८.

ततस्तु सहसोद्भ्रान्तः पयोदांस्तान्नभस्तले। संवेष्टयति घोरात्मा दिवि वायुः समन्ततः ।। ३८.

तस्मिन्नेकार्णवे घोरे नष्टे स्थावरजङ्गमे। पूर्णे युगसहस्रे वै निःशेषः कल्प उच्यते ।। ३८.

अथाम्भसा वृते लोके प्राहुरेकार्णवं बुधाः। अथ भूमितलं खञ्च वायुश्चैकार्णवे तदा। नष्टे भावेऽवलीनं तत्प्राज्ञायत न किञ्चन ।। ३८.

पार्थिवास्त्वथ सामुद्रा आपो हैमाश्च सर्व्वशः। प्रसरन्त्यो व्रजन्त्येकं सलिलाख्यां भजन्त्युत ।। ३८.

आगतागतिकं चैव तदा तत्सलिलं स्मृतम्। प्रच्छाद्य तिष्ठति महीमर्णवाख्यं च तज्जलम् ।। ३८.

आभान्ति यस्मात्ता भाभिर्भाशब्दव्याप्तिदीप्तिषु। भस्म सर्व्वमनुप्राप्य तस्मादम्भो निरुच्यते ।। ३८.

नानात्वे चैव शीघ्रे च धातुर्वै अर उच्यते। एकार्णवे तदा यो वै न शीघ्रास्तेन ता नराः ।। ३८.

तस्मिन् युगसहस्रान्ते दिवसे ब्रह्मणो गते। तावन्तं कालमेवं तु भवत्येकार्णवं जगत्। तदा तु सर्व्वव्यापारा निवर्त्तन्ते प्रजापतेः ।। ३८.

एवमेकार्णवे तस्मिन्नष्टे स्थावर जङ्गमे। तदा स भवति ब्रह्मा सहस्राक्षः सहस्रपात् ।। ३८.

सहस्रशीर्षा सुमनाः सहस्रपात् सहस्रचक्षुर्वदनः सहस्रवाक्। सहस्रबाहुः प्रथमः प्रजापतिस्त्रीयपथे यः पुरुषो निरुच्यते ।। ३८.

आदित्यवर्णो भुवनस्य गोप्ता ह्यपूर्व्व एकः प्रथमस्तुराषाट् । हिरण्यगर्भः पुरुषो महान् वै संपद्यते वै तमसः परस्तात् ।। ३८.

चतुर्युगसहस्रान्ते सर्वतः सलिलप्लुते। सुषुप्सुरप्रकाशां स्वां रात्रिं तु कुरुते प्रभुः ।। ३८.

चतुर्विधा यदा शेते प्रजाः सर्व्वाण्डमण्डिताः। पश्यन्ते तं महात्मानं कालं सप्त महर्षयः ।। ३८.

जनलोकविवर्त्तन्तस्तपसा लब्धचक्षुषः। भृग्वादयो महात्मानः पूर्व्वे व्याख्यातलक्षणाः ।। ३८.

सत्यादीन् सप्तलोकान् वै ते हि पश्यन्ति चक्षुषा। ब्रह्माणं ते तु पश्यन्ति महाब्राह्मीषु रात्रिषु ।। ३८.

सप्तर्षयः प्रपश्यन्ति सप्तकालं स्वरात्रिषु। कल्पानां परमेष्ठित्वात्तस्मादाद्यः स पठ्यते ।। ३८.

स यष्टा सर्वभूतानां कल्पादिषु पुनः पुनः। एवमावेशयित्वा तु स्वात्मन्येव प्रजापतिः ।। ३८.

अथात्मनि महातेजाः सर्वमादाय सर्वकृत्। ततस्ते वसते रात्रिं तमस्येकार्णवे जले ।। ३८.

ततो रात्रिक्षये प्राप्ते प्रतिबुद्धः प्रजापतिः। मनः सिसृक्षया युक्तं सर्गाय निदधे पुनः ।। ३८.

एवं सलोके निर्वृत्ते उपशान्ते प्रजापतौ। ब्रह्मनैमित्तिके तस्मिन् कल्पिते वै प्रसंयमे ।। ३८.

देहैर्वियोगः सत्वानां तस्मिन् वै कृत्स्नशः स्मृतः। ततो दग्धेषु भूतेषु सर्व्वेष्वादित्यरश्मिभिः। देवर्षिमनुवर्य्येषु तस्मिन् सङ्कलने तदा ।। ३८.

गन्धर्वादीनि सत्वानि पिशाचान्तानि सर्व्वशः। कल्पादावप्रतप्तानि जनमेवाश्रयन्ति वै ।। ३८.

तिर्यग्योनीनि सत्वानि नारकेयानि यान्यपि। तदा तान्यपि दग्धानि धुतपापानि सर्व्वशः। जने तान्युपपद्यन्ते यावत्संप्लवते जगत् ।। ३८.

व्युष्टायान्तु रजन्यां तु ब्रह्मणेऽव्यक्तयोनये। जायन्ते हि पुनस्तानि सर्व्वभूतानि कृत्स्नशः ।। ३८.

ऋषयो मनवो देवाः प्रजाः सर्व्वश्चतुर्विधाः। तेषामपीह सिद्धानां निधनोत्पत्तिरुच्यते ।। ३८.

यथा सूर्यस्य लोकेऽस्मिन्नुदयास्तमनं स्मृतम्। तथा जन्मनिरोधश्च भूतानामिह दृश्यते ।। ३८.

आभूतसंप्लवात्तस्माद्भवः संसार उच्यते । यथा सर्व्वाणि भूतानि जायन्ते हि वर्षास्विह ।। ३८.