वायुपुराणम्

महता तपसा युक्ता मेरुपृष्ठे महौजसः। ब्रह्मादिभिस्ते जनिता दक्षेणैव च धीमता ।। ३८.

महर्लोकगतावृत्य भविष्या मेरुमाश्रिताः। महाभावात्तु ते पूर्वं जज्ञिरे चाक्षुषेऽन्तरे ।। ३८.

ऋषय ऊचुः।। दक्षेण जनिताः पुत्राः कन्यायामात्मनः कथम्। भवेत्तु ब्रह्मणश्चैव धर्मेण च महात्मनः ।। ३८.

सूत उवाच।। अतो भविष्यान् वक्ष्यामि सावर्णमनवस्तु ये। तेषां जन्म प्रभावञ्च नमस्कृत्य प्रचेतसे ।। ३८.

वैवस्वते ह्युपस्पृष्टे किञ्चिच्छिष्टे च चाक्षुषे। जज्ञिरे मनवस्ते हि भविष्यानागतान्तरे ।। ३८.

प्राचेतसस्य दक्षस्य दौहित्रा मनवस्तु ये। सावर्णा नामतः पञ्च चत्वारः परमर्षिजाः ।। ३८.

संज्ञापुत्रस्तु सावर्ण एको वैवस्वतस्तथा। ज्येष्ठः संज्ञासुतो नाम मनुर्वैवस्वतः प्रभुः ।। ३८.

वैवस्वतेऽन्तरे प्राप्ते समुत्पत्तिस्तयोः शुभा। चतुर्द्दशैते मनवः कीर्त्तिताः कीर्त्तिवर्द्धनाः ।। ३८.

वेदे श्रुतौ पुराणे च सर्वे ते प्रभविष्णवः। प्रजानां पतयः सर्वे भूतानां पतयः स्थिताः ।। ३८.

तैरियं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपर्वता। पूर्णं युगसहस्रं वै परिपाल्या नरेश्वरैः ।। ३८.

प्रजाभिस्तपसा चैव विस्तरं तेषु वक्ष्यते। चतुर्द्दशैव ते ज्ञेयाः सर्गाः स्वायम्भुवादयः ।। ३८.

मन्वन्तराधिकारेषु वर्तन्ते च सकृत् सकृत्। विनिवृत्ताधिकारास्ते महर्लोकं समाश्रिताः ।। ३८.

समतीतास्तु ये तेषामष्टौ षष्ठास्तथापरे। पूर्वेषु साम्प्रतश्चायं शान्तिर्वैवस्वतः प्रभुः ।। ३८.

ये शिष्टास्तान् प्रवक्ष्यामि सह देवर्षिदानवैः। सह प्रजानिसर्गेण सर्व्वांस्त्वनागतान् द्विजान् ।। ३८.

वैवस्वतनिसर्गेण तेषां ज्ञेयस्तु विस्तरः। अन्यूना नातिरिक्तास्ते यस्मात् सर्व्वे विवस्वतः ।। ३८.

पुनरुक्ता बहुत्वात्तु वक्ष्ये न तेषु विस्तरम्। मन्वन्तरेषु भाव्येषु भूतेष्वपि तथैव च ।। ३९.

कुले कुले निसर्गांस्तु तस्माद्भूयो विभागशः । तेषामेव हि शिष्टार्थं विस्तरेण क्रमेण च ।। ३९.

दक्षस्य कन्या धर्मिष्ठा सुव्रता नाम विश्रुता। सर्वकन्यावशिष्टा तु श्रेष्ठा धर्मपरा सुता। गृहीत्वा तां पिता कन्यां जगाम ब्रह्मणोऽन्तिके ।। ३९.

वैराजस्तमुपासीनं धर्मेण च भवेन च। भवधर्मसमीपस्थं दक्षं ब्रह्माभ्यभाषत ।। ३९.

दक्ष कन्या तवेयं वै जनयिष्यति सुव्रता। चतुरो वै मनून् पुत्रांश्चातुर्वर्ण्यकराञ्छुभान् ।। ३८.

ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा दक्षो धर्मो भवस्तदा। तां कन्यां मनसा जग्मुस्त्रयस्ते ब्रह्मणा सह ।। ३८.

सत्याभिध्यायिनां तेषां सद्यः कन्या व्यजायत। सदृशानुरूपांस्तेषां चतुरो वै कुमारकान् ।। ३८.

संसिद्धाः कार्यकरणे सम्भूतास्ते श्रियान्वितः। उपभोगसमर्थैश्च सद्योजातैः शरीरकैः ।। ३८.

ते दृष्ट्वा तान् स्वयम्बुद्ध्वा ब्रह्मा व्याहाहिणस्तदा। संरब्धा वै व्यकर्षन्त मम पुत्रो ममेत्युत ।। ३८.

अभिध्यानान्मनोत्पन्नानूचुर्वै ते परस्परम्। यो यस्य वपुषा तुल्यो भजतां स तु तं सुतम् ।। ३८.

यस्य यः सदृशश्चापि रूपे वीर्य च नामतः। तं गृह्णातु सुभद्रं वो वर्णतो यस्य यः समः ।। ३८.

ध्रुवं रूपं पितुः पुत्रः सोऽनुरुध्यति सर्वदा। तस्मादात्मसमः पुत्रः पितुर्मातुश्च जायते ।। ३८.

एवं ते समयं कृत्वा सवर्णान् जगृहुः सुतान्। यस्मात् सवर्णास्तेषां वै ब्रह्मादीनां कुमारकाः ।। ३८.

सवर्णा मनवस्तस्मात् सवर्णत्वं हि ते यतः। मननान्माननाच्चैव तस्मात्ते मनवः स्मृताः ।। ३८.