वायुपुराणम्

यदास्य मनसा सृष्टा न व्यवर्द्धन्त ताः प्रजाः। अपध्याता भगवता महादेवेन धीमता ।। ४.

मैथुनेन च भावेन सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः। असिक्रीं चावहत् पत्नीं वीरणस्य प्रजापतेः ।। ४.

सुतां सुमहता युक्तां तपसा लोकधारिणीम्। यया धृतमिदं सर्वं जगत् स्थावरजङ्गमम् ।। ४.

अत्राप्युदा हरन्तीमौ श्लोकौ प्राचेतसं प्रति। दक्षस्योद्वहतो भार्यामसिक्नीं वीरिणीं पराम् ।। ४.

कूपानां नियुतं दक्षः सर्पिणां साभिमानिनाम्। नदीगिरिषु सर्ज्जंस्ताः पृष्ठतोऽनुययौ प्रभुः ।। ४.

तं दृष्ट्वा ऋषिभिः प्रोक्तं प्रतिष्ठास्यति वै प्रजाः। प्रथमात्र द्वितीया तु दक्षस्येह प्रजापतेः ।। ४.

तथागच्छद्यथाकालं कूपानां नियुते तु सः। असिक्नीं वैरिणीं यत्र दक्षः प्राचेतसोऽवहत् ।। ४.

अथ पुत्रसहस्रं स वैरिण्याममितौजसा। असिवन्यां जनयामास दक्षः प्राचेतसः प्रभुः ।। ४.

तांस्तु दृष्ट्वा महातेजाः स विवर्द्धयिषून् प्रजाः. देवर्षिः प्रियसंवादो नारदो ब्रह्मणः सुतः। नाशाय वचनं तेषां शापायैवात्मनोऽब्रवीत् ।। ४.

यः स वै प्रोच्यतेविप्रः कश्यपस्येति कृत्रिमः। दक्षशापभयाद्भीतो ब्रह्मार्षिस्तेन कर्मणा ।। ४.

यः कश्यपसुतस्याथ परमेष्ठी व्यजायत। मानसः कश्यपस्येह दक्षशापभयात् पुनः ।। ४.

तस्मात् स कश्यपस्याथ द्वितीयं मानसोऽभवत्। स हि पूर्वसमुत्पन्नो नारदः परमेष्ठिनः ।। ४.

येन दक्षस्य पुत्रास्ते हर्यश्वा इति विश्रुताः । निन्दार्थं नाशिताः सर्वे विनष्टाश्च न संशयः ।। ४.

तस्योद्यतस्तदा दक्षः क्रुद्धो नाशाय वै प्रभुः । ब्रह्मर्षीन् वै पुरस्कृत्य याचितः परमेष्ठिना ।। ४.

ततोऽभिसन्धितं चक्रे दक्षस्तु परमेष्ठिना। कन्यायां नारदो मह्यं तव पुत्रो भवत्विति ।। ४.

ततो दक्षः सुतां प्रादात् प्रियां वै परमेष्ठिने । तस्मात् स नारदो जज्ञे भूयः शान्तो भयादृषिः ।। ४.

तदुपश्रुत्य विप्रास्ते जातकौतूहलाः पुनः । अपृच्छन् वदतां श्रेष्ठं सूतं तत्त्वार्थदर्शिनम् ।। ४.

कथं विनाशिताः पुत्रा नारदेन महात्मना। प्रजापतिसुतास्ते वै प्रजाः प्राचेतसात्मजाः ।। ४.

स तथ्यं वचनं श्रुत्वा जिज्ञासासम्भवं शुभम् । प्रोवाच मधुरं वाक्यं तेषां सर्वगुणान्वितम् ।। ४.

दक्षपुत्राश्च हर्यश्वा विवर्द्धयिषवः प्रजाः। समागता महावीर्या नारदस्तानुवाच ह ।। ४.

बालिशा बल यूयं वै न प्रजानीथ भूतलम्। अन्तमूर्द्ध्वमधश्चैव कथं स्रक्ष्यथ वै प्रजाः ।। ४.

किं प्रमाणन्तु मेदिन्याः स्रष्टव्यानि तथैव च। अविज्ञायेह स्रष्टव्यमन्यथा किं नु स्रक्ष्यथ। अल्पं वापि बहुर्वापि तत्र दोषस्तु दृश्यते ।। ४.

ते तु तद्वचनं श्रुत्वा प्रयाताः सर्वतोदिशम्। वायुन्तु समनुप्राप्य गतास्ते वै पराभवम् ।। ४.

अद्यापि न निवर्त्तन्ते भ्रमन्तो वायुमिश्रिताः । एवं वायुपथं प्राप्य भ्रमन्ते ते महर्षयः ।। ४.

स्वेषु पुत्रेषु नष्टेषु दक्षः प्राचेतसः पुनः। वैरिम्यामेव पुत्राणां सहस्रमसृजत् प्रभुः ।। ४.

प्रजा विवर्द्धयिषवः शबलाश्वाः पुनस्तु ते। पूर्वमुक्तं वचस्तत्र श्राविता नारदेन ह ।। ४.

तच्छ्रत्वा वचनं सर्वे कुमारास्ते महौजसः। अन्योऽन्यमूचुस्ते सर्वे सम्यगाह महानृषिः। भ्रातॄणां पदवी चैव गन्तव्या नात्र संशयः ।। ४.

ज्ञात्वा प्रमाणं पृत्व्याश्च सुखं स्रक्ष्यामहे प्रजाः। तेऽपि तेनैव मार्गेण प्रयाताः सर्वतोदिशम्। अद्यापि न निवर्त्तन्ते समुद्रेभ्य इवापगाः ।। ४.

ततः प्रभृति वै भ्राता भ्रातुरन्वेषणे रतः। प्रयातो नश्यति तथा तन्न कार्यं विजानता ।। ४.