वायुपुराणम्

आत्रेयो वंशतस्तासां भर्त्ता नाम्ना प्रभाकरः। अनादृष्टस्तु राजर्षी रिवेयुस्तस्य चात्मजः ।। ३७.

रिवेयोर्ज्वलना नाम भार्या वै तक्षकात्मजा। यस्यां देव्यां स राजर्षी रन्तिं नाम त्वजीजनत् ।। ३७.

रन्तिर्नारः सरस्वत्यां पुत्रानजनयच्छुभान्। त्रसुं तथा प्रतिरथं ध्रुवञ्चैवातिधार्मिकम् ।। ३७.

गौरी कन्या च विख्याता मान्धातुर्जननी शुभा। धुर्यः प्रतिरथस्यापि कण्ठस्तस्याभवत् सुतः ।। ३७.

मेधातिथिः सुरस्तस्य यस्मात् काण्ठायना द्विजाः। इतिनानुयमस्यासीत् कन्या साजनयत्सुतान् ।। ३७.

त्रसुः सुदयितंपुत्रं मलिनं ब्रह्मवादिनम्। उपदातं ततो लेभे चतुरस्त्विति सात्मजान् ।। ३७.

सुष्मन्तमथ दुष्यन्तं प्रवीरमनघन्तथा। चक्रवर्त्ती ततो जज्ञे दौष्यन्तिर्नृपसत्तमः ।। ३७.

शकुन्तलायां भरतो यस्य नाम्ना तु भारतम्। दुष्यन्तं प्रति राजानं वागुवाचाशरीरिणी ।। ३७.

माता भस्त्रा पितुः पुत्रो येन जातः स एव सः। भरस्व पुत्रं दुष्यन्तं सत्यमाह शकुन्तला ।। ३७.

रेतोधाः पुत्रं नयति नरदेव यमक्षयात्। त्वञ्चास्य धाता गर्भस्य मावमंस्थाः शकुन्तलाम् ।। ३७.

भरतस्त्रिसृषु स्त्रीषु नव पुत्रानजीजनत्। नाभ्यनन्दच्च तान् राजा नानुरूपान्ममेत्युत ।। ३७.

ततस्ता मातरः क्रुद्धाः पुत्रान्निन्युर्यमक्षयम्। ततस्तस्य नरेन्द्रस्य विततं पुत्रजन्म तत् ।। ३७.

ततो मरुद्भिरानीय पुत्रस्तु स बृहस्पतेः। सङ्क्रामितो भरद्वाजो मरुद्भिः क्रतुभिर्विभुः ।। ३७.

तत्रैवोदारहन्तीदं भरद्वाजस्य धीमतः। जन्मसङ्क्रमणञ्चैव मरुद्भिर्भरताय वै ।। ३७.

पत्न्यामासन्नगर्भायामशिजः संस्थितः किलः। भ्रातुर्भार्यां स दृष्ट्वाथ बृहस्पतिरुवाच ह। अलंकृत्य तनुं स्वान्तु मैथुनं देहि मे शुभे ।। ३७.

एवमुक्ताऽब्रवीदेन मन्तर्वत्नी ह्यहं विभो। गर्भः परिणतश्चायं ब्रह्म व्याहरते गिरा ।। ३७.

अमोघरेतास्त्वञ्चापि धर्मश्चैव विगर्हितः। एवमुक्तोऽब्रवीदेनां स्मयमानो बृहस्पतिः ।। ३७.

विनयो नोपदेष्टव्यस्त्वया मम कथञ्चन। हर्षमाणः प्रसह्यैनां मैथुनायोपचक्रमे ।। ३७.

ततो बृहस्पतिं गर्भो हर्षमाणमुवाच ह। सन्निविष्टो ह्यहं पूर्वमिह तात बृहस्पते ।। ३७.

अमोघरेताश्च भवान्नावकाशोऽस्ति च द्वयोः। एवमुक्तः स गर्भेण कुपितः प्रत्युवाच ह ।। ३७.

यस्मान्मामीदृशे काले सर्वभूतेप्सिते सति। प्रतिषेधसितत्तस्मात् तमो दीर्घं प्रवेक्ष्यसि ।। ३७.

पादाभ्यान्तेन तच्छन्नं मातुर्द्वारं बृहस्पतेः। तद्रेतस्तु तयोर्मध्ये निवार्यः शिशुकोऽभवत् ।। ३७.

सद्यो जातं कुमारन्तं दृष्ट्वाऽथ ममताऽब्रवीत्। गमिष्यामि गृहं स्वं वै भरद्वाजं बृहस्पते ।। ३७.

एवमुक्त्वा गतायां स पुत्रन्त्यजति तत्क्षणात्। भरस्व बाढमित्युक्तो भरद्वाजस्ततोऽभवत् ।। ३७.

मातापितृभ्यां संत्यक्तं दृष्ट्वाथ मरुतः शिशुम्। गृहीत्वैनं भरद्वाजं जग्मुस्ते कृपया ततः ।। ३७.

तस्मिन् काले तु भरतो मरुद्भिः क्रतुभिः क्रमात्। काम्यनैमित्तिकैर्यज्ञैर्यजते पुत्रलिप्सया ।। ३७.

यदा स यजमानो वै पुत्रान्नासादयत् प्रभुः । यज्ञं ततो मरुत्सोमं पुत्रार्थे पुनराहरत् ।। ३७.

तेन ते मरुतस्तस्य मरुत्सोमेन तोषिताः। भरद्वाजं ततः पुत्रं बार्हस्पत्यं मनीषिणम् ।। ३७.

भरतस्तु भरद्वाजं पुत्रं प्राप्य तदाब्रवीत्। प्रजायां संहृतायां वै कृतार्थोऽहं त्वया विभो ।। ३७.