वायुपुराणम्

जाता भस्मव्यपोहिन्यां ब्रह्मर्षिगणसम्मताः। वैखानसा मुनिगणास्तपःश्रुतपरायणाः ।। ४.

स्रोतोभ्यस्तस्य चोत्पन्नावश्विनौ रूपसम्मितौ। विदुर्जन्माक्षरजसो विमला नेत्रसम्भवाः ४.

ज्येष्ठाः प्रजानां पतयः स्रोतोभ्यस्तस्य जज्ञिरे। ऋषयो रोमकूपेभ्यस्तथा स्वेदमलोद्भवाः ।। ४.

दारुणा हि रुते मासा निर्यासाः पक्षसन्धयः। वत्सरा ये त्वहोरात्राः पित्रं ज्योतिश्च दारुणम् ।। ४.

रौद्रं लोहितमित्याहुर्लोहितं कनकं स्मृतम्। तन्मैत्रमिति विज्ञेयं धूमश्च पशवः स्मृताः ।। ४.

येऽर्च्चिषस्तस्य ते रुद्रास्तथादित्याः समुद्भवाः। अङ्गारेभ्यः समुत्पन्ना ज्योतिषो दिव्यमानुषाः ।। ४.

आदिमानस्य लोकस्य ब्रह्मा ब्रह्मसमुद्भवः। सर्वकामदमित्याहुस्तत्र कन्यामुदाहरन् ।। ४.

ब्रह्मा सुरगुरुस्तत्र त्रिदशैः संप्रसीदति। इमे वै जनयिष्यन्ति प्रजाः सर्वाः प्रजेश्वराः ।। ४.

स्वे प्रजानां पतयः सर्वे चापि तपस्विनः। तत्प्रसादादिमाँल्लोकान्धारयेयुरिमाः क्रियाः ।। ४.

द्वन्द्वं संवर्द्धयामास तव तेजोविवर्द्धनम्। देवेषु वेदविद्वांसः सर्वे राजर्षयस्तथा ।। ४.

वेदमन्त्र पराः सर्वे प्रजापतिगुणोद्भवाः। अनन्तं ब्रह्म सत्यञ्च तपश्च परमं भुवि ।। ४.

सर्वे हि वयमेते च तवैव प्रसवः प्रभो। ब्रह्म च ब्राह्मणाश्चैव लोकाश्चैव चराचराः ।। ४.

मरीचिमादितः कृत्वा देवाश्च ऋषिभिः सह। अपत्यानीह सञ्चिन्त्य तेऽपत्यङ्कामयामहे ।। ४.

तस्मिन् यज्ञे महाभागा देवाश्च ऋषिभिः सह। एतद्वंशसमुद्भूताः स्थानकालाभिमानिनः ।। ४.

न च तेनैव रूपेण स्थापयेयुरिमाः प्रजाः। युगादिनिधनाच्चैव स्थापयेयुरिमाः प्रजाः ।। ४.

ततोऽब्रवील्लोकगुरुः परमित्यविचारयन् । एवं देवा विनिश्चित्य मया सृष्टा न संशयः। भवतां वंशसम्भूताः पुनरेते महर्षयः ।। ४.

तेषां भृघोः कीर्तयिष्ये वंशं पूर्वमहात्मनः। विस्तरेणानुपूर्व्या च प्रथमस्य प्रजापतेः ।। ४.

भार्या भृगोरप्रतिमे उत्तमेऽभिजने शुभे। हिरण्यकशिपोः कन्या दिव्या नाम परिश्रुता। पुलोम्नश्चापि पौलोमी दुहिता वर वर्णिनी ।। ४.

भृगोस्त्वजनयद्दिव्या काव्यं वेदविदां वरम्। देवासुराणामाचार्यं शुक्रङ्कविसुतं ग्रहम् ।। ४.

स शुक्रश्चोशना ख्यातः स्मृतः काव्योऽपि नामतः। पितॄणां मानसी कन्या सोमपानां यशस्विनी। शुक्रस्य भार्याङ्गी नाम विजज्ञे चतुरः सुतान् ।। ४.

ब्राह्मेण तेजसा युक्तः स चातो ब्रह्मवित्तमः। तस्यामेव तु चत्वारः पुत्राः शुक्रस्य जज्ञिरे ।। ४.

त्वष्टा वरूत्री द्वावेतौ शण्डामर्कौ च तावुभौ। ते तदादित्यसङ्काशा ब्रह्म कल्पाः प्रभावतः ।। ४.

रञ्जनः पृथुरश्मिश्च विद्वान्यश्च बृहद्गिराः। वरूत्रिणः सुता ह्येते ब्रह्मिष्ठाः सुरयाजकाः ।। ४.

इज्याधर्मविनाशार्थं मनुमेत्याभ्ययोजयन्। निरस्यमानं वै धर्मं दृष्ट्वेन्द्रो मनुमब्रवीत् ।। ४.

एतैरेव तु कामं त्वां प्रापयिष्यामि याजनम्। श्रुत्वेन्द्रस्य तु तद्वाक्यं तस्माद् देशादपाक्रमन् ।। ४.

तिरोभूतेषु तेष्विन्द्रो धर्मपत्नीञ्च चेतनाम्। ग्रहेण मोचयित्वा तु ततः सोऽनुससार ताम् ।। ४.

तत इन्द्रविनाशाय यतमानान् यतींस्तु तान् । तत्रागतान् पुनर्दृष्ट्वा दुष्टानिन्द्रः प्रहन्यतु। सुष्वाप देवदेवस्य वेद्यां वै दक्षिणे ततः ।। ४.

तेषान्तु भक्ष्यमाणानां तत्र शालावृकैः सह। शीर्षाणि न्यपतंस्तानि खर्जूराण्यभवंस्ततः ।। ४.

एवं वरूत्रिणः पुत्रा इन्द्रेण निहताः पुरा। यजन्यां देवयानी च शुक्रस्य दुहिताऽभवत् ।। ४.