वायुपुराणम्

सामवेदश्च वृत्ताढ्यः सर्वगेयपुरःसरः। विश्वावस्वादिभिः सार्द्धं गन्धर्वैः सम्भृतोऽभवत् ।। ४.

ब्रह्म वेदस्तथा घोरैः कृत्याविधिभिरन्वितः। प्रत्यङ्गिरसयोगैश्च द्विशरीरशिरोऽभवत् ।। ४.

लक्षणानि स्वराः स्तोभा निरुक्तस्वरभक्तयः। आश्रयस्तु वषट्‌कारो निग्रहप्रग्रहावपि ।। ४.

दीप्ता दीप्तिरिलादेवी दिशः प्रदिशगीश्वराः । देवकन्याश्च पत्न्यश्च तथा मातर एव च ।। ४.

आयुः सर्वत एवैते देवस्य यजतो मुखे। मूर्त्तिमन्तः स्वरूपाख्या वरुणस्य वपुर्भृतः ।। ४.

स्वयम्भुवस्तु ता दृष्ट्वा रेतः समपतद्भुवि। ब्रह्मर्षेर्भावभूतस्य विधानाच्च न संशयः ।। ४.

कृत्वा जुहाव स्रुग्भ्याञ्च स्रुवेण परिगृह्य च। आज्यवज्जुहुवाञ्जक्रे मन्त्रवच्च पितामहः ।। ४.

ततः स जनयामास भूतग्रामं प्रजापतिः। तस्यार्वाक् तेजसस्तस्य यज्ञे लोकेषु तैजसम्। तमसाभावव्याप्यत्वं तथा सत्त्वं तथा रजः ।। ४.

सगुणात्तेजसो नित्यमाकाशे तमसि स्थितम्। तमसस्तेजसत्वाच्च सर्वभूतानि जज्ञिरे ।। ४.

यदा तस्मिन्नजायन्त काले पुत्रास्तु कर्मजाः। आज्यस्थाल्यामुपादाय स्वशुक्रं हुतवांश्च ह ।। ४.

शुक्रे हुतेऽथ तस्मिंस्तु प्रादुर्भूता महर्षयः। ज्वलन्तो वपुषा युक्ताः सप्त वै प्रसवैर्गुणैः ।। ४.

हुते चाग्नौ सकृच्छुक्रे ज्वालाया निःसृतः कविः। हिरण्यगर्भस्तं दृष्ट्वा ज्वालां भित्त्वा विनिःसृतम्। भृगुस्त्वमिति होवाच यस्मात्तस्मात्स वै भृगुः ।। ४.

महादेवस्तथोद्भूतं दृष्ट्वा ब्राह्मणमब्रवीत्। ममैष पुत्रकामस्य दीक्षितस्य त्वयं प्रभो। विजज्ञेऽथ भृगुर्द्देवो मम पुत्रो भवत्वयम् ।। ४.

तथोति समनुज्ञातो महादेवः स्वयम्भुवा। पुत्रत्वे कल्पयामास महादेवस्तथा भृगुम्। वारुणा भृगवस्तस्मात्तदपत्यञ्च स प्रभुः ।। ४.

द्वितीयन्तु ततः शुक्रमङ्गारेष्वपतत्प्रभुः। अङ्गारेष्वङ्गिरोऽङ्गानि संहितानि ततोऽङ्गिराः ।। ४.

सम्भूतिं तस्य तां दृष्ट्वा वह्निर्ब्रह्माणमब्रवीत्। रेतोधास्तुभ्यमेवाहं द्वितीयोऽयं ममास्त्विति ।। ४.

एवमस्त्विति सोऽप्युक्तो ब्रह्मणा सदसस्पतिः। तस्मादङ्गिरसश्चापि आग्नेया इति नः श्रुतम् ।। ४.

षट्‌कृत्यस्तु पुनः शुक्रे ब्रह्मणा लोककारिणा। हुते समभवंस्तत्र षड्ब्रह्माण इति श्रुतिः ।। ४.

मरीचिः प्रथमस्तत्र मरीचिभ्यः समुत्थितः। क्रतौ तस्मिन् सुतो जज्ञे यतस्तस्मात्स वै क्रतुः ।। ४.

अहं तृतीय इत्यर्थस्तस्मादत्रिः स कीर्त्त्यते। केशैश्च निशितैर्भूतः पुलस्त्यस्तेन स स्मृतः ।। ४.

केशैर्लम्बैः समुद्भूतस्तस्मात्तु पुलहः स्मृतः । वसुमध्यात्समुत्पन्नो वसुमान् वसुधाश्रयः ।। ४.

वसिष्ठ इति तत्त्वज्ञैः प्रोच्यते व्रह्मवादिभिः । इत्येते ब्रह्मणः पुत्रा मानसाः षण्महर्षयः ।। ४.

लोकस्य सन्तानकरास्तैरिमा वर्द्धिताः प्रजाः। प्रजापतय इत्येवं पठ्यन्ते ब्रह्मणः सुताः ।। ४.

अपरे पितरो नाम एतैरेव महर्षिभिः। उत्पादिता ऋषिगणाः सप्त लोकेषु विश्रुताः ।। ४.

मारीचा भार्गवाश्चैव तथैवाङ्गिरसोऽपरे। पौलस्त्याः पौलहाश्चैव वासिष्ठाश्चैव विश्रुताः। आत्रेयाश्च गणाः प्रोक्ताः पितॄणां लोकविश्रुताः ।। ४.

एते समासतस्तात पुरैव तु गुणास्त्रयः। अपूर्वश्च प्रकाशाश्च ज्योतिष्मन्तश्च विश्रुताः ।। ४.

तेषां राजा यमो देवो यमैर्विहितकल्मषाः। अपरे प्रजानां पतयस्ताञ्छृणुध्वमतन्द्रिताः ।। ४.

कर्द्दमः कश्यपः शेषो विक्रान्तः सुश्रुवास्तथा। बहुपुत्रः कुमारश्च विवस्वान् स शुचिश्रवाः ।। ४.

प्रचेतसोऽरिष्टनेमिर्बहुलस्व प्रजापतिः। इत्येवमादयोऽन्येऽपि बहवश्च प्रजेश्वराः ।। ४.