वायुपुराणम्

शप्ता हि सा पुरी पूर्व्वं निकुम्भेन महात्मना। शून्या वर्षसहस्रं वै भवित्रीति पुनः पुनः ।। ३०.

तस्यान्तु शप्तमात्रायां दिवोदासः प्रजेश्वरः। विषयान्ते पुरीं रम्यां गोमत्यां सन्न्यवेशयत् ।। ३०.

ऋष ऊचुः।। वाराणसीं किमर्थन्तां निकुम्भः शप्तवान् पुरा। निकुम्भश्चापि धर्म्मात्मा सिद्धक्षेत्रं शशाप यः ।। ३०.

सूत उवाच।। दिवोदासस्तु राजर्षिर्नगरीं प्राप्य पार्थिवः। वसते स महातेजाः स्फीतायां वै नराधिपः ।। ३०.

एतस्मिन्नेव काले तु कृतदारो महेश्वरः। देव्याः स प्रियकामस्तु वसानश्च सुरान्तिके ।। ३०.

देवाज्ञया पारिषदा विश्वरूपास्तपोधनाः। पूर्वोक्तै रूपविशेषस्तोषयन्ति महेश्वरीम् ।। ३०.

हृष्यति तैर्महादेवो मेना नैव तु हृष्यति। जुगुप्सते सा नित्यञ्च देवं देवीं तथैव च ।। ३०.

मम पार्श्वे त्वनाचारस्तव भर्त्ता महेश्वरः। दरिद्रः सर्व एवेह अक्लिष्टं लडतेऽनघे ।। ३०.

मात्रा तथोक्ता वचसा स्त्रीस्वबावान्नचाक्षमत्। स्मितं कृत्वा तु वरदा हरपार्श्वमथागमत् ।। ३०.

विषण्णवदना देवी महादेवमभाषत। नेह वत्स्याम्यहं देव नय मां स्वं निवेशनम् ।। ३०.

तथोक्तस्तु महादेवः सर्वांल्लोकानवेक्ष्य ह। वासार्थं रोचयामास पृथिव्यां तु द्विजोत्तमाः। वाराणसीं महातेजाः सिद्धक्षेत्रं महेश्वरः ।। ३०.

दिवो दासेन तां ज्ञात्वा निविष्टान्नगरीं भवः। पार्श्वास्थं स समाहूय गणेशं क्षेमकं ब्रवीत् ।। ३०.

गणेश्वर पुरीङ्गत्वा सून्यां वाराणसीं कुरु। मृदुना चाब्युपायेन अतिवीर्यः स पार्थिवः ।। ३०.

ततो गत्वा निकुम्भस्तु पुरीं वाराणसीं पुरा । स्वप्ने सन्दर्शयामास मङ्कनं नाम नापितम् ।। ३०.

श्रेयस्तेऽहं करिष्यामि स्थानं मे रोचयानघ। मद्रूपां प्रतिमां कृत्वा नगर्य्यन्ते निवेशय ।। ३०.

तथा स्वप्ने यथा दृष्टं सर्वं कारितवान् द्विजाः। नगरीद्वार्यनुज्ञाप्य राजानन्तु यथाविधि ।। ३०.

पूजा तु महती चैव नित्यमेव प्रयुज्यते। गन्धैर्धूपैश्च माल्यैश्च प्रेक्षणीयैस्तथैव च ।। ३०.

अन्नप्रदानयुक्तैश्च अत्यद्भुतमिवाभवत्। एवं सम्पूज्यते तत्र नित्यमेव गणेश्वरः ।। ३०.

ततो वरसहस्राणि नगराणां प्रयच्छति । पुत्रान् हिरण्यमायूंषि सर्व्वकामांस्तथैव च ।। ३०.

राज्ञस्तु महिषी श्रेष्ठा सुयशा नाम विश्रुता। पुत्रार्थमागता साध्वी राज्ञा देवी प्रचोदिता ।। ३०.

पूजान्तु विपुलां कृत्वा देवी पुत्रानयाचत। पुनः पुनरथागम्य बहुशः पुत्रकारणात् ।। ३०.

न प्रयच्छति पुत्रांस्तु निकुम्भः कारणेन तु। राजा यदि तत् क्रुध्येत ततः किञ्चित् प्रवर्त्तते ।। ३०.

अथ दीर्घेण कालेन क्रोधो राजानमाविशत्। भूतं त्विदं महाद्वारि नगराणां प्रयच्छति ।। ३०.

प्रीत्या वरांश्च शतशो न किञ्चित्तु प्रवर्त्तते। मामकैः पूज्यते नित्यं नगर्यां मम चैव तु ।। ३०.

तत्रार्च्चितश्च बहुशो देव्या मे तत्र कारणात् । न ददाति च पुत्रं मे कृतघ्नो बहुभोजनः ।। ३०.

अतो नार्हति पूजान्तु मत्सकाशात् कथञ्चन। तस्मात्तु नाशयिष्यामि तस्य स्थानं दुरात्मनः ।। ३०.

एवं तु सविनिश्चित्य दुरात्मा राज किल्बिषी। स्थानं गणपतेस्तस्य नाशयामास दुर्मतिः ।। ३०.

भग्नमायतनं दृष्ट्वा राजानमगमत् प्रभुः। यस्मादृतेऽपराधं मे त्वया स्थानं विना शितम् ।। ३०.

अकस्मात् तु पुरी शून्या भवित्री ते नराधिप। ततस्तेन तु शापेन शून्या वाराणसी तथा ।। ३०.