वायुपुराणम्

ते वध्यमाना वीरेण सगरेण महात्मना। वसिष्ठं शरणं सर्व्वे प्रपन्नाः शरणैषिणः ।। २६.

वसिष्ठस्तान् तथेत्युक्त्वा समयेन महामुनिः । सगरं वारयामास तेषान्दत्त्वाऽभयन्तदा ।। २६.

सगरः स्वाम्प्रतिज्ञाञ्च गुरोर्वास्यं निशम्य च। धर्म्मं जघान तेषां वै वेषान्यत्वं चकार ह ।। २६.

अर्द्धं शकानां शिरसो मुण्डयित्वा व्यसर्जयत्। यवनानां शिरः सर्वं काम्बोजानान्तथैव च।। २६.

पारदा मुक्तकेशाश्च पह्लवाः श्मश्रु धारिणः। निःस्वाध्यायवषट्काराः कृतास्तेन महात्मना ।। २६.

शका यवनकाम्बोजाः पह्लवाः पारदैः सह। केलिस्पर्शा माहिषिका दार्वाश्चोलाः खसास्तथा ।। २६.

सर्व्वे ते क्षत्रियगणा धर्म्मस्तेषां निराकृतः। वसिष्ठवचनात्पूर्वं सगरेण महात्मना ।। २६.

स धर्मविजयी राजा विजित्येमां वसुन्धराम्। अश्वं विचारयामास वाजिमेधाय दीक्षितः ।। २६.

तस्य चारयतः सोऽश्वः समुद्रे पूर्वदक्षिणे। वेलासमीपेऽपहृतो भूमिञ्चैव प्रवेशितः ।। २६.

स तन्देशं सुतैः सर्वैः खनयामास पार्थिवः। आसेदुश्च ततस्तस्मिंस्तदन्तस्ते महार्णवे ।। २६.

तमादिपुरुषं देवं हरिं कृष्णं प्रजापतिम्। विष्णुं कपिलरूपेण हंसं नारायणं प्रभुम् ।। २६.

तस्य चक्षुः समासाद्य तेजस्तत् प्रतिपद्यते। दग्धाः पुत्रास्तदा सर्वे चत्वारस्त्ववशेषिताः ।। २६.

बर्हिकेतुः सकेतुश्च तथा धर्म्मरतस्त्रयः। शूरः पञ्चवनश्चैव तस्य वंशकराः प्रभो ।। २६.

प्रादाच्च तस्य भगवान् हरिर्नारायणो वरान्। अक्षयत्वं स्ववंशस्य वाजिमेधशतं तथा। विभुं पुत्रं समुद्रञ्च स्वर्गे वासं तथाक्षयम् ।। २६.

स समुद्रोऽश्वमादाय वन्ददे (?) सरितांपतिः। सागरत्वं च लेभे स कर्मणा तेन तस्य वै ।। २६.

तं चाश्वमेधिकं सोऽश्वं समुद्रात् प्राप्य पार्थिवः। आजहाराश्वमेधानां शतं चैव पुनः पुनः ।। २६.

षष्टिपुत्रसहस्राणि दग्धान्यश्वानुसारिणाम्। तेषां नारायणं तेजः प्रविष्टानां महात्मनाम्। पुत्राणान्तु सहस्राणि षष्टिस्तु इति नः श्रुतम् ।। २६.

ऋषय ऊचुः।. सगरस्यात्मजा राज्ञः कथं जाता महाबलाः। विक्रान्ताः षष्टिसाहस्रा विधिना केन वा वद ।। २६.

सूत उवाच।। द्वे पत्न्यौ सगरस्यास्तां तपसा दग्धकिल्बिषे। ज्येष्ठा विदर्भदुहिता केशिनी नाम नामतः ।। २६.

कनीयसी तु या तस्य पत्नी परमधर्मिणी। अरिष्टनेमिदुहिता रूपेणाप्रतिमा भुवि ।। २६.

और्वस्ताभ्यां वरं प्रादात् तपसाराधितः प्रभुः। एका जनिष्यते पुत्रं वंशकर्त्तारमीप्सितम्। षष्टिपुत्रं सहस्राणि द्वितीया जनयिष्यति ।। २६.

मुनेस्तु वचनं श्रुत्वा केशिनी पुत्रमेककम्। वंशस्य कारणं श्रेष्ठा जग्राह नृपसंसदि ।। २६.

षष्टिपुत्रसहस्राणि सुपर्णभगिनी तथा। महात्मनस्तु जग्राह सुमतिः पोषणे नृपः ।। २६.

अथ काले गते ज्येष्ठा ज्येष्ठं पुत्रं व्यजायत। असमञ्ज इति ख्यातं काकुत्स्थं सगरात्मजम् ।। २६.

सुमतिस्त्वपि जज्ञे वै गर्भन्तुम्बं यशस्विनी। षष्टिपुत्रसहस्राणि तुम्बमध्याद्विनिःसृताः ।। २६.

घृतपूर्णेषु कुम्भेषु तान् गर्भान् न्यदधत्ततः। धात्रीश्चैकैकशः प्रादात् तावतीः पोषणे नृपः ।। २६.

ततो नवसु मासेषु समुत्तस्थुर्यथासुखम्। कुमारास्ते महाभागाः सगरप्रीतिवर्द्धनाः ।। २६.

कालेन महता चैव चौवनं प्रतिपेदिरे। षष्टिपुत्रसहस्राणि तेषामश्वानुसारिणाम् ।। २६.

स तु ज्येष्ठो नरव्याघ्रः सगरस्यात्मसम्भवः। असमञ्ज इति ख्यातो बर्हिकेतुर्महाबलः ।। २६.