वायुपुराणम्

सूत उवाच।। बाहोर्व्यसनिनस्तस्य हृतं राज्यं पुरा किल। हैहयैस्तालजंवैश्च शकैः सार्द्धं समागतैः ।। २६.

यवनाः पारदाश्चैव काम्बोजाः पह्लवास्तथा। हैहयार्थं पराक्रान्ता एते पञ्चगणास्तदा ।। २६.

हृतं राज्यं बलीयोभिरेभिः क्षत्रियपुङ्गवैः । हृतराज्यस्तदा बाहुः संन्यस्य नु तदा नृपः। वनं प्रविश्य धर्म्मात्मा सह पत्न्या तपोऽचरत् ।। २६.

कस्यचित्त्वथ कालस्य तोयार्थं प्रस्थितो नृपः। वृद्धत्वाद्दुर्ब्बलत्वाच्च अन्तरा स ममार च ।। २६.

पत्नी तु यादवी तस्य सगर्भा पृष्ठतोऽन्वगात् । सपत्न्या तु गरस्तस्यै दत्तो गर्भजिघांसया ।। २६.

सा तु भर्तुश्चितां कृत्वा वह्नौ तं समरोहयत्। और्वस्तां भार्गवो दृष्ट्वा कारुण्याद्विन्यवर्त्तयत् ।। २६.

तस्याश्रमे तु तङ्गर्भं सागरेण तदा सह। व्यजायत महाबाहुं सगरं नाम धार्मिकम् ।। २६.

और्वस्तु जातकर्मादीन् कृत्वा तस्य महात्मनः। अध्याप्य वेदशास्त्राणि ततोऽस्त्रं प्रत्यपादयत् ।। २६.

जामदग्न्यात्तदाग्नेयमसुरैरपि दुःसहम्। स तेनास्त्रबलेनैव बलेन च समन्वितः । जघान हैहयान् क्रुद्धो रुद्रः पशुगणानिव ।। २६.

ततः शकान् सयवनान् काम्बोजान् पारदांस्तथा। पह्लवांश्चैव निःशेषान् कर्तुं व्यवसितो नृपः ।। २६.

ते वध्यमाना वीरेण सगरेण महात्मना। वसिष्ठं शरणं सर्व्वे प्रपन्नाः शरणैषिणः ।। २६.

वसिष्ठस्तान् तथेत्युक्त्वा समयेन महामुनिः । सगरं वारयामास तेषान्दत्त्वाऽभयन्तदा ।। २६.

सगरः स्वाम्प्रतिज्ञाञ्च गुरोर्वास्यं निशम्य च। धर्म्मं जघान तेषां वै वेषान्यत्वं चकार ह ।। २६.

अर्द्धं शकानां शिरसो मुण्डयित्वा व्यसर्जयत्। यवनानां शिरः सर्वं काम्बोजानान्तथैव च।। २६.

पारदा मुक्तकेशाश्च पह्लवाः श्मश्रु धारिणः। निःस्वाध्यायवषट्काराः कृतास्तेन महात्मना ।। २६.

शका यवनकाम्बोजाः पह्लवाः पारदैः सह। केलिस्पर्शा माहिषिका दार्वाश्चोलाः खसास्तथा ।। २६.

सर्व्वे ते क्षत्रियगणा धर्म्मस्तेषां निराकृतः। वसिष्ठवचनात्पूर्वं सगरेण महात्मना ।। २६.

स धर्मविजयी राजा विजित्येमां वसुन्धराम्। अश्वं विचारयामास वाजिमेधाय दीक्षितः ।। २६.

तस्य चारयतः सोऽश्वः समुद्रे पूर्वदक्षिणे। वेलासमीपेऽपहृतो भूमिञ्चैव प्रवेशितः ।। २६.

स तन्देशं सुतैः सर्वैः खनयामास पार्थिवः। आसेदुश्च ततस्तस्मिंस्तदन्तस्ते महार्णवे ।। २६.

तमादिपुरुषं देवं हरिं कृष्णं प्रजापतिम्। विष्णुं कपिलरूपेण हंसं नारायणं प्रभुम् ।। २६.

तस्य चक्षुः समासाद्य तेजस्तत् प्रतिपद्यते। दग्धाः पुत्रास्तदा सर्वे चत्वारस्त्ववशेषिताः ।। २६.

बर्हिकेतुः सकेतुश्च तथा धर्म्मरतस्त्रयः। शूरः पञ्चवनश्चैव तस्य वंशकराः प्रभो ।। २६.

प्रादाच्च तस्य भगवान् हरिर्नारायणो वरान्। अक्षयत्वं स्ववंशस्य वाजिमेधशतं तथा। विभुं पुत्रं समुद्रञ्च स्वर्गे वासं तथाक्षयम् ।। २६.

स समुद्रोऽश्वमादाय वन्ददे (?) सरितांपतिः। सागरत्वं च लेभे स कर्मणा तेन तस्य वै ।। २६.

तं चाश्वमेधिकं सोऽश्वं समुद्रात् प्राप्य पार्थिवः। आजहाराश्वमेधानां शतं चैव पुनः पुनः ।। २६.

षष्टिपुत्रसहस्राणि दग्धान्यश्वानुसारिणाम्। तेषां नारायणं तेजः प्रविष्टानां महात्मनाम्। पुत्राणान्तु सहस्राणि षष्टिस्तु इति नः श्रुतम् ।। २६.

ऋषय ऊचुः।. सगरस्यात्मजा राज्ञः कथं जाता महाबलाः। विक्रान्ताः षष्टिसाहस्रा विधिना केन वा वद ।। २६.

सूत उवाच।। द्वे पत्न्यौ सगरस्यास्तां तपसा दग्धकिल्बिषे। ज्येष्ठा विदर्भदुहिता केशिनी नाम नामतः ।। २६.