वायुपुराणम्

दारांस्तु तस्य विषये विश्वामित्रो महातपाः। संन्यस्य सागरानूपे चचार विपुलं तपः ।। २६.

तस्य पत्नी गले बद्ध्वा मध्यमं पुत्रमौरसम्। शिखया भरणार्थाय व्यक्रीणाद्घोशतेन वै ।। २६.

तं तु बद्धं गले दृष्ट्वा विक्रीतं तं नरोत्तमः। महर्षिपुत्रं धर्म्मात्मा मोक्षयामास सुव्रतः ।। २६.

सत्यव्रतो महाबुद्धिर्भरणं तस्य चाकरोत् । विश्वामित्रस्य तुष्ट्यर्थमनुकम्पार्थमेव च ।। २६.

सोऽभवद्घालवो नाम गले बद्धो महातपाः। महर्षिः कौशिकस्तातस्तेन वीर्येण मोक्षितः ।। २६.

तस्य व्रतेन भक्त्या च कृपया च प्रतिज्ञया। विश्वामित्रकलत्रञ्च बभार विनये स्थितः ।। २६.

हत्वा मृगान् वराहांश्च महिषांश्च वनेचरान्। विश्वामित्राश्रमाभ्याशे तन्मांसमपचत्ततः ।। २६.

उपांशुव्रतमास्थाय दीक्षां द्वादशवार्षिकीम्। पितुर्नियोगातभजन्नृपे तु वनमास्थिते ।। २६.

अयोध्याञ्चैव राज्यञ्च तथैवान्तःपुरं मुनिः। याज्योपाध्यायसंयोगाद्वसिष्ठः परिरक्षितः ।। २६.

सत्यव्रतस्तु बाल्यात्तु भाविनोऽर्थस्य वै बलात्। वसिष्ठेऽभ्याधिकं मन्युं धारयामास मन्युना ।। २६.

पित्रा रुदंस्तदा राष्ट्रात् परित्यक्तं स्वमात्मजम्। न वारयामास मुनिर्वसिष्ठः कारणेन वै ।। २६.

पाणिग्रहणमन्त्राणां निष्ठा स्यात् सप्तमे पदे। एवं सत्यव्रतस्तान् वै कृतवान् सप्तमे पदे ।। २६.

जानन् धर्म्मान् वसिष्ठस्तु न च मन्त्रानिहेच्छति। इति सत्यव्रते रोषं वसिष्ठो मनसाकरोत् ।। २६.

गुरुर्बुद्ध्या तु भगवान् वसिष्ठः कृतवांस्तदा। न तु सत्यव्रतो बुद्ध्या उपांशुव्रतमस्य वै ।। २६.

तस्मिंश्चोपरते यो यत्पितुरासीन्महामनाः। तेन द्वादशवर्षाणि नावर्षत् पाकशासनः ।। २६.

तेन त्विदानीं बहुधा दीक्षां तां दुर्बलां भुवि। कुलस्य निष्कृतिः स्वस्य कृतेयञ्च भवेदिति ।। २६.

ततो वसिष्ठो भगवान् पित्रा त्यक्तं न्यवारयत्। अभिषेक्ष्याम्यहं राज्ये पश्चादेनमिति प्रभुः ।। २६.

स तु द्वादशवर्षाणि दीक्षान्तामुद्वहन् बली। अविद्यमाने मांसे तु वसिष्ठस्य महात्मनः ।। २६.

सर्व्वकामदुघां धेनुं संददर्श नृपात्मजः। तां वै क्रोधाच्च मोहाच्च श्रमाच्चैव क्षुधान्वितः ।। २६.

दस्युधर्म्मं गतो दृष्ट्वा जघान बलिनां वरः। स तु मांसं स्वयं चैव विश्वामित्रस्य चात्मजान् ।। २६.

भोजयामास तच्छ्रुत्वा वसिष्ठस्तं तदात्यजत्। प्रोवाच चैव भगवान् वसिष्ठस्तं नृपात्मजम् ।। २६.

पातये क्रूर हे क्रूर तव शंकुमयोमयम् । यदि ते त्रीणि शंकूनि न स्युर्हि पुरुषाधम ।। २६.

पितुश्चापरितोषेण गुरोर्दोग्ध्रीवधेन च। अप्रोषितोपयोगाच्च त्रिविधस्ते व्यतिक्रमः ।। २६.

एवं स त्रीणि शंकूनि दृष्ट्वा तस्य महा तपाः। त्रिशङ्कुरिति होवाच त्रिशङ्कुस्तेन स स्मृतः ।। २६.

विश्वामित्रस्तु दाराणामागतो भरणे कृते। ततस्तस्मै वरं प्रादात्तदा प्रीतस्त्रिशङ्कवे ।। २६.

छन्द्यमानो वरेणाथ गुरुं व्रवे नृपात्मजः। अनावृष्टिभये तस्मिन् गते द्वादशवार्षिके ।। २६.

अभिषिच्य राज्ये पित्र्ये याजयामास तं मुनिः। मिषतां दैवतानाञ्च वसिष्ठस्य च कौशिकः। सशरीरं तदा तं वै दिवमारोपयत् प्रभुः ।। २६.

मिषतस्तु वसिष्ठस्य तदद्भुतमिवाभवत्। अत्राप्युदाहरन्तीमौ श्लोकौ पौराणिका जनाः ।। २६.

विश्वामित्रप्रसादेन त्रिशङ्कुर्दिवि राजते । देवै सार्द्धं महातेजानुग्रहात्तस्य धीमतः ।। २६.