वायुपुराणम्

कृमयो मांसमादाय यास्यन्ति तु महीं तव। ततः पादं महाप्राज्ञ पुनः संप्राप्स्यसे सुखम् ।। २२.

कृतमेवं वचः सत्यं मातुस्तव भविष्यति। शापस्य परिहारेण त्वं च त्राता भविष्यसि ।। २२.

आदित्यस्त्वब्रवीत् संज्ञां किमर्थं तनयेषु वै। तुल्येष्वप्यधिकः स्नेह एकस्मिन् क्रियते त्वया ।। २२.

सा तत्परिहरन्ती वै नाचचक्षे विवस्वतः। आत्मना स समाधाय योगन्तथ्यमपश्यत ।। २२.

तां शप्तुकामो भगवान् नाशाय कुपितः प्रभुः । सा तत्सर्वं यथातत्त्वमाचचक्षे विवस्वतः ।। २२.

विवस्वानथ तच्छ्रुत्वा क्रुद्धस्त्वष्टारमभ्ययात्। त्वष्टा तु तं यथान्यायमर्चयित्वा विभावसुम् ।। २२.

निर्द्दग्धुकामं रोषेण सान्त्वयामास वै शनैः। तवातितेजसा युक्तमिदं रूपं न शोभते ।। २२.

असहन्ती तु तत् संज्ञा वने चरति शाद्वले। द्रक्ष्यते तां भवानद्य स्वां भार्यां शुभचारिणीम् ।। २२.

श्लाघ्यां यौवनसम्पन्नां योगमास्थाय गोपते। अनुकूलं भवेदेवं यदि स्यात् समयो मतः ।। २२.

रूपं विवर्त्तयेदन्ते आद्यं श्रेष्ठमरिन्दम। रूपं विवस्वतस्त्वासीत्तिर्यगूर्ध्वमधस्तथा ।। २२.

तेनासौ व्रीडितो देवो रूपेण तु दिवस्पतिः। तस्मात्त्वष्टा स चक्रं तु बहुमेने महातपाः ।। २२.

अनुज्ञातस्ततस्त्वष्टा रूपनिर्वर्त्तनाय तु। ततोऽभ्युपगमात्त्वष्टा मार्त्तण्डस्य विवस्वतः ।। २२.

भ्रमिमारोप्य तत्तेजः शातयामास तस्य वै। तत्तु निर्भासितन्तेजस्तेजसापहृतेन तु ।। २२.

कान्तात् कान्ततरं द्रष्टुमशुभं शुशुभे ततः। ददर्श योगमास्थाय स्वाम्भार्यां वडवां तथा ।। २२.

अदृश्यां सर्वभूतानां तेजसा नियमेन च। अश्वरूपेण मार्त्तण्डस्तां मुखे समभावयत् ।। २२.

मैथुनाय विचेष्टन्ती परपुंसोपशङ्कया। सा तन्निरधमच्छुक्रं नासिकाभ्यां विवस्वतः ।। २२.

देवौ तस्मादजायेतामश्विनौ भिषजां वरौ । नासत्यश्चैव दस्रश्च स्मृतौ द्वावश्विनाविति ।। २२.

मार्त्तण्डस्य सुतावेतावष्टमस्य प्रजापतेः। तान्तु रूपेण कान्तेन दर्शयामास भास्करः ।। २२.

सा तं दृष्ट्वात्तदा भार्या तुतोष च मुमोह च। यमस्तु तेन शापेन भृशम्पीडितमानसः ।। २२.

धर्म्मेण रञ्जयामास धर्म्मराजस्ततस्तु सः । सोऽलभत् कर्मणा तेन शुभेन परमद्युतिः ।। २२.

पितॄणामाधिपत्यञ्च लोकपालत्वमेव च। मनुः प्रजापतिश्चैव सावर्णिः स महायशाः ।। २२.

भाव्यसौ नागते तस्मिन् मनुः सावर्णिकेऽन्तरे। मेरुपृष्ठे सुरम्ये वै अद्यापि चरते प्रभुः ।। २२.

भ्राता शनैश्चरस्तत्र ग्रहत्वं स तु लब्धवान्। त्वष्टाऽनु तेन रूपेण विष्णोश्चक्रमकल्पयत्। महाऽप्रतिहतं युद्धे दानव प्रतिवारणे ।। २२.

यवीयसी तयोर्या तु यमुना च यशस्विनी। अभवत् सा सरिच्छ्रेष्ठा यमुना लोकभाविनी ।। २२.

यस्तु ज्येष्ठो महातेजाः सर्गो यस्य तु साम्प्रतम्। विस्तरं तस्य वक्ष्यामि मनोर्वैवस्वतस्य ह ।। २२.

इदं तु जन्म देवानां श्रृणुयाद्वा पठेत वा। वैवस्वतस्य पुत्राणां सप्तानान्तु महौजसाम्। आपदं प्राप्य मुच्येत प्राप्नुयाच्च महद्यशः ।। २२.

सूत उवाच।। ततो मन्वन्तरेऽतीते चाक्षुषे दैवतैः सह। वैवस्वताय महते पृथिवीराज्यमादिशत् ।। २३.

तस्य वैवस्वतो वक्ष्ये साम्प्रतस्य महात्मनः। आनुपूर्व्येण वै विप्राः कीर्त्त्यमानं निबोधत ।। २३.

मनोर्वैवस्वतस्येह सर्गमादाय साम्प्रतम् । मनोः प्रथमजस्यासन् नवपुत्रास्तु तत्समाः ।। २३.