वायुपुराणम्

मनुरेवाभवत्सो वै सावर्ण्य इति बुध्यते। संज्ञा तु पार्थिवी सा वै स्वस्य पुत्रस्य वै तदा ।। २२.

चकाराभ्यधिकं स्नेहं न तथा पूर्वजेषु वै। मनुस्तच्चाक्षमत्सर्वं यमस्तद्वै न चाक्षमत् ।। २२.

बहुशो यस्यमानस्तु सापत्न्यादतिदुःखितः। तां वै रोषाच्च बाल्याच्च भाविनोऽर्थस्य वै बलात् ।। २२.

पदा सन्तर्जयामास संज्ञां चैव स्वतो यमः। सा शशाव ततः क्रोधात् सवर्णा जननी यमम् ।। २२.

पदा तर्जयसे यस्मात् पितृभार्यां यशस्विनीम्। तस्मात्तवैष चरणः पतिष्यति न संशयः ।। २२.

यमस्तु तेन शापेन भृशं पीडितमानसः। मनुना सह धर्म्मात्मा पितुः सर्व्वं न्यवेदयत् ।। २२.

भृशं शापभयोद्विग्नः संज्ञावाक्यैर्विनिर्जितः। बाल्याद्वा यदि वा मोहान्मां भवांस्त्रातुमर्हति ।। २२.

शप्तोऽहमस्मिँल्लोकेश जनन्या तपतां वर। तव प्रसादो नस्त्रातुं ह्येतस्मान्महतो भयात् ।। २२.

विवस्वानेवमुक्तस्तु यमं प्रोवाच वै प्रभुः। असंशयं पुत्र महद्भविष्यं तत्र कारणम् ।। २२.

येन त्वामाविशत्क्रोधो धर्म्मज्ञं सत्यवादिनम्। न शक्यमेतन्मिथ्या तु कर्त्तुं मातुर्वचस्तव ।। २२.

कृमयो मांसमादाय यास्यन्ति तु महीं तव। ततः पादं महाप्राज्ञ पुनः संप्राप्स्यसे सुखम् ।। २२.

कृतमेवं वचः सत्यं मातुस्तव भविष्यति। शापस्य परिहारेण त्वं च त्राता भविष्यसि ।। २२.

आदित्यस्त्वब्रवीत् संज्ञां किमर्थं तनयेषु वै। तुल्येष्वप्यधिकः स्नेह एकस्मिन् क्रियते त्वया ।। २२.

सा तत्परिहरन्ती वै नाचचक्षे विवस्वतः। आत्मना स समाधाय योगन्तथ्यमपश्यत ।। २२.

तां शप्तुकामो भगवान् नाशाय कुपितः प्रभुः । सा तत्सर्वं यथातत्त्वमाचचक्षे विवस्वतः ।। २२.

विवस्वानथ तच्छ्रुत्वा क्रुद्धस्त्वष्टारमभ्ययात्। त्वष्टा तु तं यथान्यायमर्चयित्वा विभावसुम् ।। २२.

निर्द्दग्धुकामं रोषेण सान्त्वयामास वै शनैः। तवातितेजसा युक्तमिदं रूपं न शोभते ।। २२.

असहन्ती तु तत् संज्ञा वने चरति शाद्वले। द्रक्ष्यते तां भवानद्य स्वां भार्यां शुभचारिणीम् ।। २२.

श्लाघ्यां यौवनसम्पन्नां योगमास्थाय गोपते। अनुकूलं भवेदेवं यदि स्यात् समयो मतः ।। २२.

रूपं विवर्त्तयेदन्ते आद्यं श्रेष्ठमरिन्दम। रूपं विवस्वतस्त्वासीत्तिर्यगूर्ध्वमधस्तथा ।। २२.

तेनासौ व्रीडितो देवो रूपेण तु दिवस्पतिः। तस्मात्त्वष्टा स चक्रं तु बहुमेने महातपाः ।। २२.

अनुज्ञातस्ततस्त्वष्टा रूपनिर्वर्त्तनाय तु। ततोऽभ्युपगमात्त्वष्टा मार्त्तण्डस्य विवस्वतः ।। २२.

भ्रमिमारोप्य तत्तेजः शातयामास तस्य वै। तत्तु निर्भासितन्तेजस्तेजसापहृतेन तु ।। २२.

कान्तात् कान्ततरं द्रष्टुमशुभं शुशुभे ततः। ददर्श योगमास्थाय स्वाम्भार्यां वडवां तथा ।। २२.

अदृश्यां सर्वभूतानां तेजसा नियमेन च। अश्वरूपेण मार्त्तण्डस्तां मुखे समभावयत् ।। २२.

मैथुनाय विचेष्टन्ती परपुंसोपशङ्कया। सा तन्निरधमच्छुक्रं नासिकाभ्यां विवस्वतः ।। २२.

देवौ तस्मादजायेतामश्विनौ भिषजां वरौ । नासत्यश्चैव दस्रश्च स्मृतौ द्वावश्विनाविति ।। २२.

मार्त्तण्डस्य सुतावेतावष्टमस्य प्रजापतेः। तान्तु रूपेण कान्तेन दर्शयामास भास्करः ।। २२.

सा तं दृष्ट्वात्तदा भार्या तुतोष च मुमोह च। यमस्तु तेन शापेन भृशम्पीडितमानसः ।। २२.