वायुपुराणम्

प्रातर्गृहात्पश्चिमदक्षिणेन इषुक्षेपञ्चाक्षमात्रं पदञ्च। कुर्य्यात्पुरीषं शिरोवगुण्ठ्य न च स्पृशेत्तत्र शिरः करेण ।। १६.

शुष्कैस्तृणैर्वा काष्ठैर्वा पत्रैर्वेणुदलेन वा। मृण्मयैर्भाजनैर्वापि तिरोधाय वसुन्धराम् ।। १६.

उद्धृतोदकमादाय मृत्तिकाञ्चैव वाग्यतः। दिवा उदङ्मुखः कुर्य्याद्रात्रौ वै दक्षिणामुखः ।। १६.

दक्षिणेन च हस्तेन गृह्णीयाद्वै कमण्डलुम्। शौचञ्च वामहस्तेन गुदे तिस्रस्तु मृत्तिकाः ।। १६.

दश चापि पुनर्दद्याद्वामहस्तक्रमेण तु । द्वाभ्यां वापि पुनर्दद्याद्धस्तानां पञ्च मृत्तिकाः ।। १६.

मृदा प्रक्षाल्य पादौ च आचम्य च यथाविधि। आपस्त्याज्यास्त्रयश्चैव सूर्य्याग्निपवनाम्भसाम् ।। १६.

कुर्य्यात् सन्निहितं नित्यं प्राज्ञस्तीर्थे कमण्डलुम्। असत्कार्यं कार्यमेतैर्यथावत्पादधावनम् ।। १६.

आचमनं द्वितीयेन देवकार्यं ततः परम्। उपवास स्त्रिरात्रन्तु दुष्टहस्ते ह्युदाहृतः ।। १६.

विप्रकृष्टेन कृच्छ्रेण प्रायश्चित्तमुदाहृतम्। स्पृष्ट्वा श्वानं श्वपाकं वा तप्तकृच्छ्रं समाचरेत् ।। १६.

मानुषास्थीनि संस्पृश्य उपोष्यं शुद्धिकारणम् । त्रिरात्रमुक्तं सस्नेहमेकरात्रमतोऽन्यथा ।। १६.

कारस्कराः पुलिन्दाश्च तथान्धशबरादय। पीत्वा चापोभूतिलये गत्वा चैव युगन्धराम् ।। १६.

सिन्धोरुत्तरपर्य्यन्तं तथा दिव्यन्तरे शतम्। पापदेशाश्च ये केचित्पापरध्युषिता जनैः ।। १६.

शिष्टैश्च वर्जिता ये च ब्राह्मणैर्वेदपारगैः। गत्वा देशानपुण्यांस्तु कृत्स्नं पापं समश्नुते ।। १६.

मनोव्यक्तिरथाग्निश्च काले चैवोपलेपनम्। विख्यापनञ्च शौचानां नित्यमज्ञानमेव च ।। १६.

अतोन्यथा तु यः कुर्य्यान्मोहाच्छौचस्य सङ्करम्। पिशाचान् यातुधानांश्च फलं गच्छत्यसंशयम् ।। १६.

शौचमश्रद्दधानश्च म्लेच्छजातिषु जायते। अयज्ञाश्चैव पापो वा तिर्य्यग्योनिगतोऽपि वा ।। १६.

शौचेन मोक्षं कुर्वाणः स्वर्गवासी भवेन्नरः। शुचिकामा हि देवा वै देवैरेतदुदाहृतम् ।। १६.

बीभत्समशुचिञ्चैव वर्जयन्ति सुराः सदा। त्रीणि शौचानि कुर्वन्ति न्यायतः शुभकर्मणः ।। १६.

ब्रह्मण्यायातिथेयाय शौचयुक्ताय धीमते। पितृभक्ताय दान्ताय सानुक्रोशाय च द्विजाः ।। १६.

तैस्तैः प्रीताः प्रयच्छन्ति पितरो योगवर्द्धनाः। मनसा कांक्षितान् कामांस्त्रैलोक्यप्रभवानिति ।। १६.

अहो धीमंस्त्वया सूत श्राद्धकल्पस्तु कीर्तितः। श्रुतो नः श्राद्धकल्पो वै ऋषिभिः परिकीर्तितः ।। १७.

अतीव विस्तरो यस्य विशेषेण प्रकीर्तितः। वद शेषं महाप्राज्ञ ऋषेस्तस्य यथामतम् ।। १७.

कीर्तयिष्यामि ते विप्रा ऋषेस्तस्य मतन्तु तत्। श्राद्धं प्रति महाभागास्तन्मे श्रृणुत विस्तरात् ।। १७.

उक्तं श्राद्धं मया पूर्वं विधिश्च श्राद्धकर्म्मणि। परिशिष्टं प्रवक्ष्यामि ब्राह्मणानां यथाक्रमम् ।। १७.

न मीमांस्याः सदा विप्राः पवित्रं ह्येतदुत्तमम्। दैवे पित्र्ये च सततं श्रूयते वै परीक्षणम् ।। १७.

यस्मिन् दोषाः प्रदृश्येरन् सद्भिर्वा वर्जितस्तु यः। जानीयाद्वापि संवासाद्वर्ज्जयेत्तं प्रयत्नतः ।। १७.

अविज्ञातं द्विजं श्राद्धे परीक्षेत सदा बुधः । सिद्धा हि विप्ररूपेण चरन्ति पृथिवीमिमाम् ।। १७.

तस्मादतिथिमायान्तमभिगच्छेत् कृताञ्जलिः। पूजयेच्चापि पाद्येन पादाभ्यञ्जनभोजनैः ।। १७.

उर्वीं सागरपर्यन्तां देवा योगेश्वरास्तथा। नाना रूपैश्चरन्त्येते प्रजा धर्म्मेण पालयन् ।। १७.