वायुपुराणम्

देवकार्य्यादपि सदा पितृकार्य्यं विशिष्यते। देवताभ्यः पितॄणां हि पूर्व्वमाप्यायनं स्मृतम् ।। ११.

न हि योगगतिः सूक्ष्मा पितॄणामपि तृप्तयः। तपसा हि प्रसिद्धेन दृश्यन्ते मांसचक्षुषा ।। ११.

इत्येते पितरश्चैव लोका दुहितरश्च वै। दौहित्रा यजमानाश्च प्रोक्ता ये भावयन्ति तान् ।। ११.

चत्वारो मूर्त्तिमन्तश्च त्रयस्तेषाममूर्त्तयः। तेभ्यः श्राद्धानि सत्कृत्य देवाः कुर्व्वन्ति यत्नतः ।। ११.

भक्ताः प्राञ्जलयः सर्वे सेन्द्रास्तद्घतमानसाः। विश्वे च सिकताश्चैव पृश्निजाः श्रृङ्गिणस्तथा ।। ११.

कृष्णाः श्वेतास्त्वजाश्चैव विधिवत्पूजयन्त्युत। प्रजास्ता वातरशना दिवाकीर्त्त्यास्तथैव च ।। ११.

लेखाश्च मरुतश्चैव ब्रह्माद्याश्च दिवौकसः। अत्रिभृग्वङ्गिराद्याश्च ऋषयः सर्व्व एव च ।। ११.

यक्षा नागाः सुपर्णाश्च किन्नरा राक्षसैः सह। पितॄंस्त्वपूजयन्सर्वे नित्यमेव फलार्थिनः ।। ११.

एवमेते महात्मानः श्राद्धे सत्कृत्य पूजिताः। सर्वान्कामान्प्रयच्छन्ति शतशोऽथ सहस्रशः ।। ११.

हित्वा त्रैलोक्यसंसारं जरामृत्युभयं तथा। मोक्षं योगमयैश्वर्य्यं प्रयच्छन्ति पितामहाः ।। ११.

मोक्षोपायमथैश्वर्य्यं सूक्ष्मदेहाश्च देवताः। कृत्स्नं वैराग्यमानन्त्यं प्रयच्छन्ति पितामहाः ।। ११.

ऐश्वर्य्यं विहितं योगमैश्वर्य्यं वित्तमुत्तमम्। योगैश्वर्य्यदृते मोक्षः कथञ्चिन्नोपपद्यते ।। ११.

अपक्षस्यैव गमनं गगने पक्षिणो यथा । वरिष्ठः सर्वधर्म्माणां मोक्षो धर्म्मः सनातनः ।। ११.

विमानानां सहस्राणि युक्तान्यप्सरसांगणैः। सर्वकामप्रसिद्धानि प्रयच्छन्ति पितामहाः ।। ११.

प्रज्ञा पुष्टिः स्मृतिर्मेधा राज्यमारोग्यमेव च। पितॄणां हि प्रसादेन प्राप्यते सुमहात्मना ।। ११.

मुक्तावैढूर्य्यवासांसि वाजिनागायुतानि च। कोटिशश्चापि रत्नानि प्रयच्छन्ति पितामहाः ।। ११.

हंसबर्हिणयुक्तानि मुक्तावैढूर्य्यवन्ति च। किङ्किणीजालनद्धानि सदा पुष्पफलानि च। प्रीत्या नित्यं प्रयच्छन्ति मनुष्याणां पितामहाः ।। ११.

सौवर्णं राजतं ताम्रं पितॄणां पात्रमुच्यते। रजतं रजताक्तं वा पितॄणां पात्रमुच्यते ॥ १२.

रजतस्य तथा चापि दर्शनं दानमेव च। अनन्तमक्षयं स्वर्ग्यं पितॄणां दानमुच्यते। पितॄनेतेन दानेन सत्पुत्रास्तारयन्त्युत ॥ १२.

राजते हि स्वधा दुग्धा पात्रेऽस्मिन्पितृभिः पुरा। स्वधादायार्थिभिस्तात तस्मिन्दत्ते तदक्षयम् ॥ १२.

कृष्णाजिनस्य सान्निध्यं दर्शनं दानमेव वा। रक्षोघ्नं ब्रह्मवर्च्चस्यं पितॄंस्तत्तद्वितारयेत् ॥ १२.

काञ्चनं राजतं ताम्रं दौहित्रं कुतपस्तिलाः। वस्त्रञ्च पावनीयानि त्रिदण्डो योगमेव च ॥ १२.

श्राद्धकर्मण्ययं श्रेष्ठो विधिर्ब्राह्यः सनातनः। आयुः कीर्त्तिः प्रजाश्चैव प्रज्ञासन्ततिवर्द्धनः ॥ १२.

दिशि दक्षिणपूर्वस्यां विदिकूस्थानं विशेषतः। सर्वतोरत्निमात्रन्तु चतुरस्रं सुसंहितम् ॥ १२.

वक्ष्यामि विधिवत्स्थानं पितॄणामनुशासनात्। धन्यमारोग्यमायुष्यं बलवर्णविवर्द्धनम् ॥ १२.

तत्र गर्त्तास्त्रयः कार्य्यास्त्रयो दण्डाश्च खादिराः। रत्निमात्रास्तु ते कार्य्या रजतेन विभूषिताः। तेवितस्त्यायताः कार्य्याः सर्व्वतश्चतुरङ्गुलाः ॥ १२.

प्राग्दक्षिणमुखान्भूमौ स्थितानसुषिरंस्तथा। अद्भिः पवित्रपूताभिः प्लावयेत्सततं शुचिः ॥ १२.

पयसा ह्याजगव्येन शोधनं वाग्भिरेव तु। तर्पणात्सततं ह्येवं तृप्तिर्भवति शाश्वती ॥ १२.

इह चामुत्र च श्रीमान्सर्वकर्मसमन्वितः। एवं त्रिषवणस्नातो योऽर्चयेत पितॄन्सदा । मन्त्रेण विधिवत्सम्यगश्वमेधफलं लभेत् ॥ १२.