वायुपुराणम्

भद्राश्वस्य घृताच्यां वै दशाप्सरसि सूनवः। भद्रा शूद्रा च मद्रा च शलदा मलदा तथा ।। ९.

वेला खला च सप्तैता या च गोचपला स्मृता । तथा मानरसा चैव रत्नकृटा च ता दश ।। ९.

आत्रेयवंशकृत्तासां भर्त्ता नाम्ना प्रभाकरः। भद्रायां जनयामास सोमं पुत्रं यशस्विनम् ।। ९.

स्वर्भानुना हते सूर्ये पतमानो दिवो महीम्। तमोऽभिभूते लोकेऽस्मिन् प्रभा येन प्रवर्त्तिता ।। ९.

स्वस्ति तेऽस्त्विति चोक्तः स पतन्निह दिवाकरः। ब्रह्मर्षेर्वचनात्तस्य न पपात दिवो महीम् ।। ९.

अत्रिश्रेष्ठानि गोत्राणि यश्चकार महातपाः । यज्ञेष्वत्रिघनश्चैव सुरैर्यश्च प्रवर्त्तितः ।। ९.

स तास्वजनयत् पुत्रानात्मतुल्याननामकान्। दश तास्वेव महता तपसा भावितप्रभा ।। ९.

स्वस्त्यात्रेया इति ख्याता ऋषयो वेदपारगाः । तेषां विख्यातयशसौ ब्रह्मिष्ठौ सुमहौजसौ ।। ९.

दत्तात्रेयस्तस्य ज्येष्ठो दुर्वासास्तस्य चानुजः । यवीयसी सुता तस्या मबला ब्रह्मवादिनी। अत्राप्युदाहरन्तीमं श्लोकं पौराणिकाः पुरा ।। ९.

अत्रेः पुत्रं महात्मानं शान्तात्मानमकल्मषम्। दत्तात्रेयं तनुं विष्णोः पुराणज्ञाः प्रचक्षते ।। ९.

तस्य गोत्रान्वये जाताश्चत्वारः प्रथिता भुवि। श्यामाश्च मुद्गलाश्चैव बलारकगविष्ठिराः। एते नृणान्तु चत्वारः स्मृताः पक्षा महौजसाम् ।। ९.

कश्यपान्नारदश्चैव पर्वतोऽरुन्धती तथा। जज्ञिरे च त्वरुन्धत्यास्तान्निबोधत सत्तमाः ।। ९.

नारदस्तु वसिष्ठायारुन्धतीं प्रत्यपादयत्। ऊर्द्ध्वरेता महातेजा वृक्षशापात्तु नारदः ।। ९.

पुरा देवासुरे तस्मिन्संग्राम तारकामये। अनावृष्ट्या हते लोके व्यग्रे शक्रे सुरैः सह। वसिष्ठस्तपसा धीमान्धारयामास वै प्रजाः ।। ९.

अत्रौषधं मूलफलमोषधीश्च प्रवर्त्तयन् । तास्तेन जीवयामास कारुण्यादोषधेन तु ।। ९.

अरुन्धत्यां वसिष्ठस्तु शक्तिमुत्पादयद्द्विजाः। सागरञ्जनयच्छक्तेरदृश्यन्ती पराशरम् ।। ९.

काली पराशराज्जज्ञे कृष्णद्वैपायनं प्रभुम्। द्वैपायनादरण्यां वै शुको जज्ञे गुणान्वितः ।। ९.

उत्पद्यन्ते च पीवर्यां षडिमे शुकसूनवः। भूरिश्रवाः प्रभुः शम्भुः कृष्णो गौरश्च पञ्चमः ।। ९.

कन्या कीर्तिमती चैव योगमाता दृढव्रता। जननी ब्रह्मदत्तस्य पत्नी सत्त्वगुहस्य च ।। ९.

श्वेताः कृष्णाश्च गौराश्च श्यामा धूम्राः समूलिकाः। ऊष्मपा दारकाश्चैव नीलाश्चैव पराशराः। पराशराणामष्टौ ते पक्षाः प्रोक्ता महात्मनाम् ।। ९.

अत ऊर्द्ध्वं निबोधध्वमिन्द्रप्रतिमसम्भवम्। वसिष्ठस्य कपिञ्जल्यां घृताच्यां समपद्यत। कुशीतियः समाख्यात इन्द्रप्रतिम उच्यते ।। ९.

पृथोः सुतायाः सम्भूतः पुत्रस्तस्या भवद्वसुः। उपमन्युः सुतस्तस्य यस्येमे उपमन्यवः ।। ९.

मित्रावरुणयोश्चैव कुण्डिनो ये परिश्रुताः। एकार्षेयास्तथैवान्ये वसिष्ठा नाम विश्रुताः। एते पक्षा वसिष्ठानां स्मृता एकादशेव तु ।। ९.

इत्येते ब्रह्मणः पुत्रा मानसा ह्यष्ट विश्रुताः। भ्रातरः सुमहाभागा तेषां वंशाः प्रतिष्ठिताः ।। ९.

त्रींल्लोकान्धारयन्तीमान्देवर्षिगणसङ्कुलान् । तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च शतशोऽथ सहस्रशः। यैर्व्याप्ता पृथिवी सर्वा सूर्य्यस्येव गभस्तिभिः ।। ९.

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य सुतस्य विदितात्मनः। उत्तरं परिपप्रच्छुः सूतपुत्रं द्विजातयः ।। १०.

कथं द्वितीयमुत्पन्ना भवानी प्राक्सती तु या। आसीद्दाक्षायणी पूर्वमुमा कथम जायत ।। १०.

मेनायां पितृकन्यायां जनयामास शैलरुट्। केचैते पितरश्चैव येषां मेना तु मानसी ।। १०.

मैनाकश्चैव दौहित्रो दौहित्री च तथा ह्युमा। एकपर्णा तथा चैव तथा या चैकपाटला ।। १०.