वायुपुराणम्

सुरसाथ विजज्ञे तु शतमेकं शिरो मतम्। सर्पाणां तक्षको राजा नागानाञ्चापि वासुकिः । द्र. गरुडपुराणे १.१९७.१२ मध्ये वासुकेः पार्थिवमण्डले एवं तक्षकस्य वायुमण्डले स्थितिः तमोबहुल इत्येष गणः क्रोधवशात्मकः ॥ ८.

पुलहस्यात्मजा सर्गस्ताम्रायास्तन्निबोधत। बह्वन्यास्त्वभिविख्यातास्ताम्रायाश्च विजज्ञिरे ॥ ८.

श्येनी भासी तथा क्रौञ्ची धृतराष्ट्री शुकी तथा। अरुणस्य भार्या श्येनी तु वीर्यवन्तौ महाबलौ। सम्पातिञ्च जटायुञ्च प्रसूता पक्षिसत्तमौ ॥ ८.

सम्पातिरजनत् पुत्रं कन्यामेकां तथैव च। जटायुषश्च ये पुत्राः काक गृध्राश्चकर्णिनः ॥ ८.

भार्या गरुत्मतश्चापि भासी क्रौञ्ची तथा शुकी। धृतराष्ट्री च भद्रा च तास्वपत्यानि वक्ष्यते ॥ ८.

शुकी गरुत्मतः पुत्रान् सुषुवे षट् परिश्रुतान् । त्रिशिरं सुमुखञ्चैव बलं पृष्ठं महाबलम् ॥ ८.

त्रिशङ्खनेत्रं सुमुखं सुरूपं सुरसं बलम्। एषां पुत्राश्च पौत्राश्च गरुडानां महात्मनाम् ॥ ८.

चतुर्दश सहस्राणि क्रूराणां पन्नगाशिनाम्। पुत्रपौत्रविसर्गाच्च तेषां वै वंशविस्तरः ॥ ८.

व्याप्तानि यानि देशानि तानि वक्ष्ये यथाक्रमम्। शाल्मलिद्वीपमखिलं देवकूटञ्च पर्वतम् ॥ ८.

मणिमन्तञ्च शैलेन्द्रं सहस्रशिखरं तथा। पर्णमालं सुकेशञ्च शतश्रृङ्गं तथाचलम् ॥ ८.

कौरजं पञ्चशिखरं हेमकूटञ्च पर्वतम्। प्रचण्डवायुप्रभवैर्दीपितैः पझरागिभिः ॥ ८.

शैलजालानि व्याप्तानि गारुडैस्तैर्महात्मभिः । भासीपुत्राः स्मृता भासा उलूका काककुक्कुटाः ॥ ८.

मयूराः कलविङ्काश्च कपोता लावतित्तिराः। क्रौञ्ची वार्द्धीणसान् श्येनी कुररान्सारसान्बकान् ॥ ८.

इत्येवमादयोन्येऽपि क्रव्यादा ये च पक्षिणः। धृतराष्ट्री च हंसांश्च कलहंसांश्च भामिनी ॥ ८.

चक्रवाकांश्च विहगान्सर्वांश्चैवादकान् द्विजान्। एतानेव विजज्ञेऽथ पुत्रपौत्रमनन्तकम् ॥ ८.

गरुडस्यात्मजाः प्रोक्ता इरायाः श्रृणुत प्रजाः। इरा प्रजज्ञे कन्या वैतिस्रः कमललोचनाः ॥ ८.

वन स्पतीनां वृक्षाणां वीरुधाञ्चैव मातरः। लता चैवाथ वल्ली च वीरुधा चेति तास्तु वै ॥ ८.

लता वनस्पतीञ्जज्ञे ह्यपुष्पान् पुलिनस्थितान् । युक्तान्पुष्पफलैर्वृक्षान् लता वै सम्प्रसूयते ॥ ८.

अथ वल्ली तु गुल्मांश्च त्वक्सारास्तृणजातयः। वीरुधा तदपत्यानि वंशश्चात्र समाप्यते ॥ ८.

एते कश्यपदायादा व्याख्याताः स्थाणुजङ्गमाः । तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च यैरिदं पूरितं जगत् ॥ ८.

इति सर्गैकदेशस्य कीर्तितोऽवयवो मया। मारीचोऽयं प्रजा सर्गः समासेन प्रकीर्तितः। न शक्यं व्यासतो वक्तुमपि वर्षशतैर्द्विजाः ॥ ८.

अदितिर्धर्मशीला तु बलशीला दितिः स्मृता। तपःशीला तु सुरभि र्मायाशीला दनुः स्मृता ॥ ८.

क्रूरशीला तथा कद्रुः क्रौञ्च्यथ श्रुतिशालिनी । इरा ग्रहणशीला तु दनायुर्भक्षणे रता ॥ ८.

वाहशीला तु विनता ताम्रा वै पाशशालिनी। स्वभावा लोकमातॄणां शीलान्येतानि सर्वशः ॥ ८.

धर्मतः शीलतो बुद्ध्या क्षमया बलरूपतः। रजः सत्त्वतमो वृत्ता धार्मिकाधार्मिकास्तु वै ॥ ८.

मातृतुल्याश्चाबिजाताः कश्यपस्यात्मजाः प्रजाः। देवतासुरगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः। पिशाचाः पशवश्चैव मृगाः पतङ्गवीरुधः ॥ ८.

यस्माद्दाक्षायणीष्वेते जज्ञिरे मानुषीष्विह। मन्वन्तरेषु सर्वेषु तस्माच्छ्रेष्ठास्तु मानुषाः ॥ ८.

धर्मार्थकाममोक्षाणां मानुषाः साधकास्तु वै। ततोऽधः स्रोतसस्ते वै उत्पद्यन्ते सुरासुराः ॥ ८.

जायन्ते कार्यसिद्धयर्थं मानुषेषु पुनः पुनः। इत्येवं वंशप्रभवः प्रसङ्ख्यातस्तपस्विनाम् ॥ ८.