वायुपुराणम्

तथा घर्मादितप्ताभ्यस्त्वद्भ्यो वृष्टिभ्य एव च। नैका मृगशरीरेभ्यो जायन्ते जन्तवस्त्विमे ॥ ८.

मीनकाः पिप्पला दंशास्तथा तित्तिरपुत्रिकाः। नीलचित्राश्च जायन्ते ह्यलका बहुविस्तराः ॥ ८.

जलजाः स्वेदजाश्चैव जायन्ते जन्तवस्त्विमे। काशातो यञ्जकाः कीटनलदा बहुपादकाः ॥ ८.

सिहला रोमलाश्चैव पिच्छलाः परिकीर्त्तिताः। इत्येमादिर्हि गणो जलजः स्वेदजः स्मृतः ॥ ८.

सर्पिर्भ्यो माषमुद्गानां जायन्ते क्रमशस्तथा। जम्बुबिल्वाम्रपूगेभ्यः फलेभ्यश्चैव जन्तवः ॥ ८.

मुद्गेभ्यः पनसेभ्यश्च तण्डुलेभ्यस्तथैव च। तथा कोटरशुष्केभ्यो निहितेभ्यो भवन्ति हि ॥ ८.

अन्येभ्योऽपि च जायन्ते न हि तेभ्यश्चिरं सदा। जन्तवस्तुरगादिभ्यो विषादिभ्यस्तथैव च ॥ ८.

बहून्यहानि निःक्षिप्ते सम्भवन्ति च गोमये। जायन्ते कृमयो विप्रा काष्ठेभ्यश्च घुणादयः ॥ ८.

क्रमाद्‌द्रुमाणां जायन्ते विविधा नीलमक्षिकाः। तथा शुष्कविकारेभ्यः पुत्रिकाः प्रभवन्ति च ॥ ८.

कालिका शतिकेभ्यश्च सर्पा जायन्ति सर्वशः। संस्वेदजाश्च जायन्ते वृश्चिकाः शुष्कगोमयात् ॥ ८.

गोभ्यो हि महिषेभ्यश्च जायन्ते जन्तवः प्रभो। मत्स्यादयश्च विविधा अण्डकुक्षौ विशेषतः ॥ ८.

चैवीरिकाश्च जायन्ते तथा गोजाकुलानि च। तथान्यानि च सूक्ष्माणि जलौकादीनि जातयः ॥ ८.

मक्षिकाणां विकाराणि जायन्ते जात योऽपरे । प्रायेण तु वसन्त्यस्मिन्नुच्छिष्टोदककर्द्दमे ॥ ८.

मशकानां विकाराणि भ्रमराणां तथैव च। तृणेभ्यश्चैव जायन्ते पुत्रिका पुत्रभासकाः ॥ ८.

मणिच्छेदास्तथा व्यालाः पोतजाः परिकीर्त्तिताः। शतवेरिविकाराणि करीषेभ्यो भवन्तिह ॥ ८.

एवमादिरसङ्ख्यातो गणः संस्वेदजो मया। समासाभिहितो ह्येष प्राक्कर्मवशजः स्मृतः ॥ ८.

तथाऽन्ये नैऋताः सत्त्वास्ते स्मृता उपसर्गजाः। पूतास्तु योनिजाः केचित्केचिदौत्पत्तिकाः स्मृताः ॥ ८.

प्रायेण देवाः सर्वे वै विज्ञेया ह्युपपत्तिजाः । केचित्तु योनिजा देवाः केचिदेवानिमित्ततः ॥ ८.

तूलालाघश्च कोलश्च शिवा कन्या तथैव च। अपत्यं सरमायास्तु गणा वै सरमादयः ॥ ८.

श्यामश्च शबलश्चैव अर्जुनो हरितस्तथा। कृष्णो धूम्रारूणश्चैव तूलालाघश्च कद्रुकाः ॥ ८.

सुरसाथ विजज्ञे तु शतमेकं शिरो मतम्। सर्पाणां तक्षको राजा नागानाञ्चापि वासुकिः । द्र. गरुडपुराणे १.१९७.१२ मध्ये वासुकेः पार्थिवमण्डले एवं तक्षकस्य वायुमण्डले स्थितिः तमोबहुल इत्येष गणः क्रोधवशात्मकः ॥ ८.

पुलहस्यात्मजा सर्गस्ताम्रायास्तन्निबोधत। बह्वन्यास्त्वभिविख्यातास्ताम्रायाश्च विजज्ञिरे ॥ ८.

श्येनी भासी तथा क्रौञ्ची धृतराष्ट्री शुकी तथा। अरुणस्य भार्या श्येनी तु वीर्यवन्तौ महाबलौ। सम्पातिञ्च जटायुञ्च प्रसूता पक्षिसत्तमौ ॥ ८.

सम्पातिरजनत् पुत्रं कन्यामेकां तथैव च। जटायुषश्च ये पुत्राः काक गृध्राश्चकर्णिनः ॥ ८.

भार्या गरुत्मतश्चापि भासी क्रौञ्ची तथा शुकी। धृतराष्ट्री च भद्रा च तास्वपत्यानि वक्ष्यते ॥ ८.

शुकी गरुत्मतः पुत्रान् सुषुवे षट् परिश्रुतान् । त्रिशिरं सुमुखञ्चैव बलं पृष्ठं महाबलम् ॥ ८.

त्रिशङ्खनेत्रं सुमुखं सुरूपं सुरसं बलम्। एषां पुत्राश्च पौत्राश्च गरुडानां महात्मनाम् ॥ ८.

चतुर्दश सहस्राणि क्रूराणां पन्नगाशिनाम्। पुत्रपौत्रविसर्गाच्च तेषां वै वंशविस्तरः ॥ ८.

व्याप्तानि यानि देशानि तानि वक्ष्ये यथाक्रमम्। शाल्मलिद्वीपमखिलं देवकूटञ्च पर्वतम् ॥ ८.