वायुपुराणम्

शाकल्ये चापि निर्वादे याज्ञवल्क्यस्तमब्रवीत् । प्रश्रमेकं ममापि त्वं वद शाकल्य कामिकम्। शापः पणोऽस्य वादस्य अब्रुवन् मृत्युमाव्रजेत् ।। ६०.

अथ सन्नोदितं प्रश्रं याज्ञवल्क्येन धीमता । शाकल्यस्तमविज्ञाय सद्यो मृत्युमवाप्नुयात् ।। ६०.

एवं मृतः स शाकल्यः प्रश्रव्याख्यानपीडितः। एवं वादश्च सुमहानासीत्तेषां धनार्थिभिः। ऋषीणां मुनिभिः सार्द्धं याज्ञवल्क्यस्य चैव हि ।। ६०.

सर्वैः पृष्टांस्तु सम्प्रश्रान् शतशोऽथ सहस्रशः। व्याख्याय वै मुने तेषां प्रश्रसारं महागतिः ।। ६०.

याज्ञवल्क्यो धनं गृह्य यशो विख्याप्य चात्मनः। जगाम वै गृहं स्वस्थः शिष्यैः परिवृतो वशी ।। ६०.

देवमित्रस्तु शाकल्यो महात्मा द्विजसत्तमः। चकार संहिताः पञ्चबुद्धिमान् पदवित्तमः ।। ६०.

तच्छिष्या अभवन् पञ्च मुद्घलो गोलकस्तथा। खालीयश्च तथा मत्स्वः शैशिरेयस्तु पञ्चमः ।। ६०.

प्रोवाच संहितास्तिस्रः शाकपूर्णरथीतरः। निरुक्तञ्च पुनश्चक्रे चतुर्थं द्विजसत्तमः ।। ६०.

तस्य शिष्यास्तु चत्वारः केतवो दालकिस्तथा। धर्मशर्मा देवशर्मा सर्वे व्रतधरा द्विजाः ।। ६०.

शाकल्ये तु मृते सर्वे ब्रह्मघ्नास्ते बभूविरे। तदा चिन्तां परां प्राप्य गतास्ते ब्रह्मणोऽन्तिकम् ।। ६०.

तान् ज्ञात्वा चेतसा ब्रह्मा प्रेषितः पवनःपुरे। तत्र गच्छत यूयं वःसद्यः पापं प्रणश्यति ।। ६०.

द्वादशार्कं नमस्कृत्या तथा वै वालुकेश्वरम् । एकादश तथा रुद्रान् वायुपुत्रं विशेषतः। कुण्डे चतुष्टये स्नात्वा ब्रह्महत्यां तरिष्यथ ।। ६०.

सर्वे शीघ्रतरा भूत्वा तत्पुरं समुपागताः। स्नानं कृतं विधानेन देवानां दर्शनं कृतम् ।। ६०.

उत्तरेश्वरं नमस्कृत्य वाडवानां प्रसादतः। सर्वे पापविनिर्मुक्ता गतास्ते सूर्यमण्डलम् ।। ६०.

तदा प्रभृति तत्तीर्थं जातं पातकनाशनम्। वायोः पुरं पवित्रञ्च वायुना निर्मितं पुरा ।। ६०.

अञ्जनागर्भसम्भूतहनुमान्पवनात्मजः। यदा जातो महादेवोहनुमान्सत्यविक्रमः। तदेवं निर्मितं तीर्थं वायुना ब्रह्मयोनिना ।। ६०.

ऊर्व्यां जातास्तु ये शूद्रा ब्राह्मणानां निवेदिताः। वृत्त्यर्थं ब्रह्मयज्ञार्थं करस्तेषु कृतो महान् ।। ६०.

अनेन विधिना जातं विप्राणां शासनं महत् । गोघ्नो वापि कृतघ्नो वा सुरापी गुरूतल्पगः। वाडादित्यं नमस्कृत्य सर्वपापैः प्रमुच्यते ।। ६०.

भारद्वाजो याज्ञवल्क्यो गालकिः सालकिस्तथा। धीमान् शतबलाकश्च नैगमश्च द्विजोत्तमः ।। ६१.

बाष्कलिश्च भरद्वाजस्तिस्रः प्रोवाच संहिताः। रथीतरो निरुक्तञ्च पुनश्चक्रे चतुर्थकम् ।। ६१.

त्रयस्तस्याभवञ्छिष्या महात्मानो गुणान्विताः। धीमान्नन्दायनीयश्च पन्नगारिश्च बुद्धिमान्। तृतीयश्चार्यवस्ते च तपसा शंसितव्रताः ।। ६१.

वीतरागा महातेजाः संहिताज्ञानपारगाः। इत्येते बह्वृचाः प्रोक्ताः संहिता यैः प्रवर्त्तिताः ।। ६१.

वैशम्पायनगोत्रोऽसौ यजुर्वेदं व्यकल्पयत्। षडशीतिश्च तस्यापि संहितानां विकल्पकाः ।। ६१.

शिष्येभ्यः प्रददौ ताश्च जगृहुस्ते विधानतः। एकस्तत्र परित्यक्तो याज्ञवल्क्यो महातपाः। षडशीतिश्च तस्यापि संहितानां विकल्पकाः ।। ६१.

सर्वेषामेव तेषां वै त्रिधा भेदाः प्रकीर्त्तिताः। त्रिधा भेदास्तु ते प्रोक्ता भेदेऽस्मिन्नवमे शुभे ।। ६१.

उदीच्या मध्यदेशाश्च प्राच्याश्चैव पृथग्विधाः। श्यामायनिरुदीच्यानां प्रधानः सम्बभूव ह ।। ६१.

मध्य देशप्रतिष्ठानामारुणिः प्रथमः स्तुतः। आलम्बिरादिः प्राच्यानान्त्रयोदश्यादयस्तु ते ।। ६१.

इत्येते चरकाः प्रोक्ताः संहितावादिनो द्विजाः। ऋषय स्तद्वचः श्रुत्वा सूतं जिज्ञासवोऽब्रुवन् ।। ६१.

चरकाध्वर्यवः केन कारणं ब्रूहि तत्त्वतः। किञ्चीर्णं कस्य हेतोश्च वाचकत्वञ्च भेजिरे। इत्युक्तः प्राह तेषां स चरकत्वमभूद्यथा ।। ६१.