वायुपुराणम्

यदेतदाहृतं वित्तं ये वः श्रेष्ठतमो भवेत्। तस्मै तदुपनीतं हि विद्यावित्तं द्विजोत्तमाः ।। ६०.

जनकस्य वचः श्रुत्वा मुनयस्ते श्रुतिक्षमाः। दृष्ट्वा धनं महासारं धनवृद्ध्या जिघृक्षवः । श्रद्धयाञ्चक्रुरन्योन्यं वेदज्ञानमदोल्बणाः ।। ६०.

मनसा गतवित्तास्ते ममेदं धनमित्युत। ममैवैतन्न वेत्यन्यो ब्रूहि किं वा विकल्ष्यते। इत्येवं धनदोषेण वादांश्चक्रुरनेकशः ।। ६०.

तथान्यस्तत्र वै विद्वान् ब्रह्मवाहसुतः कविः। याज्ञवल्क्यो महातेजास्तपस्वी ब्रह्मवित्तमः ।। ६०.

ब्रह्मणोऽङ्गात् समुत्पन्नो वाक्यं प्रोवाच सुस्वरम्। शिष्यं ब्रह्मविदां श्रेष्ठो धनमेतद् गृहाण भो ।। ६०.

नयस्व च गृहं वत्स ममैतन्नात्र संशयः। सर्ववेदेष्वहं वक्ता नान्यः कश्चित्तु मत्समः। योवा न प्रीयते विप्रः स मे ह्यवतु माऽचिरम् ।। ६०.

ततो ब्रह्मार्णवः क्षुब्धः समुद्र इव सम्प्लवे । तानुवाच ततः स्वस्थो याज्ञवल्क्यो हसन्निव ।। ६०.

क्रोध माकार्षुविद्वांसो भवन्तः सत्यवादिनः। वदामहे यथायुक्तं जिज्ञासन्तः परस्परम् ।। ६०.

ततोऽभ्युपागमंस्तेषां वादा जग्मुरनेकशः। सहस्रधा शुभैरर्थैः सूक्ष्मदर्शनसम्भवैः ।। ६०.

लोके वेदे तथाध्यात्मे विद्यास्थानैरलंकृताः। शापोत्तमगुणैर्युक्ता नृपौघपरिवर्जनाः । वादाः समभवंस्तत्र धनहेतोर्महात्मनाम् ।। ६०.

ऋषयस्त्वेकतः सर्वे याज्ञवल्क्यस्तथैकतः। सर्वे ते मुनयस्तेन याज्ञवल्क्येन धीमता । एकैकशस्ततः पृष्टा नैवोत्तरमथाव्रुवन् ।। ६०.

तान्विजित्य मुनीन् सर्वान् ब्रह्मराशिर्महाद्युतिः। शाकल्यमिति होवाच वादकर्त्तारमञ्जसा ।। ६०.

शाकल्य वद वक्तव्यं किं ध्यायन्नवतिष्टसे। पूर्णस्त्वं जडमानेन वाताध्मातो यथा दृतिः ।। ६०.

एवं स धर्षितस्तेन रोषात्ताम्रास्यलोचनः। प्रोवाच याज्ञवल्क्यं तं पुरुषं मुनिसन्निधौ ।। ६०.

त्वमस्मांस्तृणवत्त्यक्त्वा तथैवेमान् द्विजोत्तमान्। विद्याधनं महासारं स्वयंग्राहं जिघृक्षसि ।। ६०.

शाकल्येनैवनुक्तः स्याद्याज्ञवल्क्यः समब्रवीत्। ब्रह्मिष्ठानां बलं विद्धि विद्यातत्त्वार्थदर्शनम् ।। ६०.

कामश्चार्थेन सम्बद्धस्तेनार्थं कामयामहे । कामप्रश्रधना विप्राः कामप्रश्रान्वदामहे ।। ६०.

पणश्चैषोऽस्य राजर्षेस्तस्मान्नीतं धनं मया। एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य शाकल्यः क्रोधमूर्च्छितः। याज्ञवल्क्यमथोवाच कामप्रश्रार्थमद्वचः ।। ६०.

ब्रूहीदानीं मयोद्दिष्टान् कामप्रश्रान् यथार्थतः। ततः समभवद्वादस्तयोर्ब्रह्मविदोर्महान् ।। ६०.

साग्रं प्रश्नसहस्रन्तु शाकल्यस्तमुचूचुदत्। याज्ञवल्क्योऽब्रवीत्सर्वान् ऋषीणां श्रृण्वतां तदा ।। ६०.

शाकल्ये चापि निर्वादे याज्ञवल्क्यस्तमब्रवीत् । प्रश्रमेकं ममापि त्वं वद शाकल्य कामिकम्। शापः पणोऽस्य वादस्य अब्रुवन् मृत्युमाव्रजेत् ।। ६०.

अथ सन्नोदितं प्रश्रं याज्ञवल्क्येन धीमता । शाकल्यस्तमविज्ञाय सद्यो मृत्युमवाप्नुयात् ।। ६०.

एवं मृतः स शाकल्यः प्रश्रव्याख्यानपीडितः। एवं वादश्च सुमहानासीत्तेषां धनार्थिभिः। ऋषीणां मुनिभिः सार्द्धं याज्ञवल्क्यस्य चैव हि ।। ६०.

सर्वैः पृष्टांस्तु सम्प्रश्रान् शतशोऽथ सहस्रशः। व्याख्याय वै मुने तेषां प्रश्रसारं महागतिः ।। ६०.

याज्ञवल्क्यो धनं गृह्य यशो विख्याप्य चात्मनः। जगाम वै गृहं स्वस्थः शिष्यैः परिवृतो वशी ।। ६०.

देवमित्रस्तु शाकल्यो महात्मा द्विजसत्तमः। चकार संहिताः पञ्चबुद्धिमान् पदवित्तमः ।। ६०.

तच्छिष्या अभवन् पञ्च मुद्घलो गोलकस्तथा। खालीयश्च तथा मत्स्वः शैशिरेयस्तु पञ्चमः ।। ६०.

प्रोवाच संहितास्तिस्रः शाकपूर्णरथीतरः। निरुक्तञ्च पुनश्चक्रे चतुर्थं द्विजसत्तमः ।। ६०.

तस्य शिष्यास्तु चत्वारः केतवो दालकिस्तथा। धर्मशर्मा देवशर्मा सर्वे व्रतधरा द्विजाः ।। ६०.