वायुपुराणम्

सत्यश्रवसमग्र्यन्तु पुत्रं स तु महायशाः। सत्यश्रवाः सत्यहितं पुनरध्यापयद् द्विजः ।। ६०.

सोऽपि सत्यतरं पुत्रं पुनरध्यापयद्विभुः। सत्यश्रियं महात्मानं सत्यधर्मपरायणम् ।। ६०.

अभवंस्तस्य शिष्या वै त्रयस्तु सुमहौजसः । सत्यश्रियस्तु विद्वासः शास्त्रग्रहणतत्पराः ।। ६०.

शाकल्यः प्रथमस्तेषां तस्मादन्यो रथ(ा)न्तरः । बाष्कलिश्च भरद्वाज इति शाखाप्रवर्तकाः ।। ६०.

देवमित्रस्तु शाकल्यो ज्ञानाहङ्कारगर्वितः। जनकस्यस यज्ञे वै विनाशमगमद् द्विजः ।। ६०.

कथं विनाशमगमत्स मुनिर्ज्ञानगर्वितः। जनकस्याश्वमेधेन कथं वादो बभूव ह ।। ६०.

किमर्थञ्चाभवद्वादः केन सार्द्धमथापि वा। सर्वमेतद्यथावृत्तमाचक्ष्व विदितन्तव। ऋषीणान्तु वचः श्रुत्वा तदुत्तरमथाब्रवीत् ।। ६०.

जनकस्याश्वमेधे तु महानासीत्समागमः। ऋषीणान्तु सहस्राणि तत्राजग्मुरनेकशः। राजर्षेर्जनकस्याथ तं यज्ञं हि दिदृक्षवः ।। ६०.

आगतान् ब्राह्मणान् दृष्ट्वा जिज्ञासास्याभवत्ततः। कोन्वेषां ब्राह्मणः श्रेष्ठः कथं मे निश्चयो भवेत्। इति निश्चित्य मनसा बुद्धिं चक्रे जनाधिपः ।। ६०.

गवां सहस्रमादाय सुवर्णमधिकं ततः। ग्रामान् रत्नानि दासांश्च मुनीन् प्राह नराधिपः। सर्वानहं प्रपन्ननोऽस्मि शिरसा श्रेष्ठभागिनः ।। ६०.

यदेतदाहृतं वित्तं ये वः श्रेष्ठतमो भवेत्। तस्मै तदुपनीतं हि विद्यावित्तं द्विजोत्तमाः ।। ६०.

जनकस्य वचः श्रुत्वा मुनयस्ते श्रुतिक्षमाः। दृष्ट्वा धनं महासारं धनवृद्ध्या जिघृक्षवः । श्रद्धयाञ्चक्रुरन्योन्यं वेदज्ञानमदोल्बणाः ।। ६०.

मनसा गतवित्तास्ते ममेदं धनमित्युत। ममैवैतन्न वेत्यन्यो ब्रूहि किं वा विकल्ष्यते। इत्येवं धनदोषेण वादांश्चक्रुरनेकशः ।। ६०.

तथान्यस्तत्र वै विद्वान् ब्रह्मवाहसुतः कविः। याज्ञवल्क्यो महातेजास्तपस्वी ब्रह्मवित्तमः ।। ६०.

ब्रह्मणोऽङ्गात् समुत्पन्नो वाक्यं प्रोवाच सुस्वरम्। शिष्यं ब्रह्मविदां श्रेष्ठो धनमेतद् गृहाण भो ।। ६०.

नयस्व च गृहं वत्स ममैतन्नात्र संशयः। सर्ववेदेष्वहं वक्ता नान्यः कश्चित्तु मत्समः। योवा न प्रीयते विप्रः स मे ह्यवतु माऽचिरम् ।। ६०.

ततो ब्रह्मार्णवः क्षुब्धः समुद्र इव सम्प्लवे । तानुवाच ततः स्वस्थो याज्ञवल्क्यो हसन्निव ।। ६०.

क्रोध माकार्षुविद्वांसो भवन्तः सत्यवादिनः। वदामहे यथायुक्तं जिज्ञासन्तः परस्परम् ।। ६०.

ततोऽभ्युपागमंस्तेषां वादा जग्मुरनेकशः। सहस्रधा शुभैरर्थैः सूक्ष्मदर्शनसम्भवैः ।। ६०.

लोके वेदे तथाध्यात्मे विद्यास्थानैरलंकृताः। शापोत्तमगुणैर्युक्ता नृपौघपरिवर्जनाः । वादाः समभवंस्तत्र धनहेतोर्महात्मनाम् ।। ६०.

ऋषयस्त्वेकतः सर्वे याज्ञवल्क्यस्तथैकतः। सर्वे ते मुनयस्तेन याज्ञवल्क्येन धीमता । एकैकशस्ततः पृष्टा नैवोत्तरमथाव्रुवन् ।। ६०.

तान्विजित्य मुनीन् सर्वान् ब्रह्मराशिर्महाद्युतिः। शाकल्यमिति होवाच वादकर्त्तारमञ्जसा ।। ६०.

शाकल्य वद वक्तव्यं किं ध्यायन्नवतिष्टसे। पूर्णस्त्वं जडमानेन वाताध्मातो यथा दृतिः ।। ६०.

एवं स धर्षितस्तेन रोषात्ताम्रास्यलोचनः। प्रोवाच याज्ञवल्क्यं तं पुरुषं मुनिसन्निधौ ।। ६०.

त्वमस्मांस्तृणवत्त्यक्त्वा तथैवेमान् द्विजोत्तमान्। विद्याधनं महासारं स्वयंग्राहं जिघृक्षसि ।। ६०.

शाकल्येनैवनुक्तः स्याद्याज्ञवल्क्यः समब्रवीत्। ब्रह्मिष्ठानां बलं विद्धि विद्यातत्त्वार्थदर्शनम् ।। ६०.

कामश्चार्थेन सम्बद्धस्तेनार्थं कामयामहे । कामप्रश्रधना विप्राः कामप्रश्रान्वदामहे ।। ६०.

पणश्चैषोऽस्य राजर्षेस्तस्मान्नीतं धनं मया। एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य शाकल्यः क्रोधमूर्च्छितः। याज्ञवल्क्यमथोवाच कामप्रश्रार्थमद्वचः ।। ६०.

ब्रूहीदानीं मयोद्दिष्टान् कामप्रश्रान् यथार्थतः। ततः समभवद्वादस्तयोर्ब्रह्मविदोर्महान् ।। ६०.