वायुपुराणम्

एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वा मनुर्लोकहिते रतः। वेदमेकं चतुष्पादं चतुर्धा व्यभजत्प्रभुः ।। ६०.

ब्रह्मणो वचनात्तात लोकानां हितकाम्यया। तदिदं वर्त्तमानेन युष्माकं वेदकल्पनम् ।। ६०.

मन्वन्तरेण वक्ष्यामि व्यतीतानां प्रकल्पनम्। प्रत्यक्षेण परोक्षं वै तन्निबोधत सत्तमाः ।। ६०.

अस्मिन् युगे कृतो व्यासः पाराशर्यः परन्तपः। द्वैपायन इति ख्यातो विष्णोरंशः प्रकीर्तितः ।। ६०.

ब्रह्मणा चोदितः सोऽस्मिन् वेदं व्यस्तुं प्रचक्रमे। अथ शिष्यान् स जग्राह चतुरो वेदकारणात् ।। ६०.

जैमिनिञ्च सुमन्तुञ्च वैशम्पायनमेव च। पैलन्तेषां चतुर्थन्तु पञ्चमं लोमहर्षणम् ।। ६०.

ऋग्वेदश्रावकं पैलञ्जग्राह विधिवद् द्विजम् । यजुर्वेदप्रवक्तारं वैशम्पायनमेव च ।। ६०.

जैमिनिं सामवेदार्थश्रावकं सोऽन्वपद्यत। तथैवाथर्ववेदस्य सुमन्तुमृषिसत्तमम् ।। ६०.

इतिहासपुराणस्य वक्तारं सम्यगेव हि। माञ्चैव प्रतिजग्राह भगवानीश्वरः प्रभुः ।। ६०.

एक आसीद्यजुर्वेदस्तञ्चतुर्द्धा व्यकल्पयत्। चतुर्होत्रमभूत्तस्मिंस्तेन यज्ञमकल्पयत् ।। ६०.

आध्वर्यवं यजुर्भिस्तु ऋग्भिर्होत्रं तथैव च। उद्गात्रं सामभिश्वक्रे ब्रह्मत्वञ्चाप्यथर्वभिः। ब्रह्मत्वमकरोद्यज्ञे वेदेनाथर्वणेन तु ।। ६०.

ततः सऋचमुद्धृत्य ऋग्वेदं समकल्प यत्। होतृकं कल्प्यते तेन यज्ञवाहं जगद्धितम् ।। ६०.

सामभिः सामवेदञ्च तेनोद्गात्रमरोचयत् । राज्ञस्त्वथर्ववेदेन सर्वकर्माण्यकारयत् ।। ६०.

आख्यानैश्चाप्युपाख्यानैर्गाथाभिः कुलकर्मभिः। पुराणसंहिताश्चक्रे पुराणार्थविशारदः ।। ६०.

यच्छिष्टन्तु यजुर्वेदे तेन यज्ञमथायुजत्। युञ्जानः स यजुर्वेदे इति शास्त्रविनिश्चयः ।। ६०.

पदानामुद्धृतत्वाच्च यजूंषि विषमाणि वै । स तेनोद्धृतवीर्यस्तु ऋत्विग्भिर्वेदपारगैः। प्रयुज्यते ह्यश्वमेधस्तेन वा युज्यते तु सः ।। ६०.

ऋचो गृहीत्वा पैलस्तु व्यभजत्तद् विधा पुनः । द्विष्कृत्वा संयुगे चैव शिष्याभ्यामददत्प्रभुः ।। ६०.

इन्द्रप्रमतये चैकां द्वितीयां बाष्कलाय च। चतस्रः संहिताः कृत्वा बाष्कलिर्द्विजसत्तमः। शिष्यानध्यापयामास शुश्रूषाभिरतान् हितान् ।। ६०.

बोधन्तु प्रथमां शाखां द्वितीयामग्निमाठरम्। पाराशरं तृतीयान्तु याज्ञवल्क्यामथापराम् ।। ६०.

इन्द्रप्रमतिरेकान्तु संहितां द्विजसत्तमः। अध्यापयन्महाभागं मार्कण्डेयं यशस्विनम् ।। ६०.

सत्यश्रवसमग्र्यन्तु पुत्रं स तु महायशाः। सत्यश्रवाः सत्यहितं पुनरध्यापयद् द्विजः ।। ६०.

सोऽपि सत्यतरं पुत्रं पुनरध्यापयद्विभुः। सत्यश्रियं महात्मानं सत्यधर्मपरायणम् ।। ६०.

अभवंस्तस्य शिष्या वै त्रयस्तु सुमहौजसः । सत्यश्रियस्तु विद्वासः शास्त्रग्रहणतत्पराः ।। ६०.

शाकल्यः प्रथमस्तेषां तस्मादन्यो रथ(ा)न्तरः । बाष्कलिश्च भरद्वाज इति शाखाप्रवर्तकाः ।। ६०.

देवमित्रस्तु शाकल्यो ज्ञानाहङ्कारगर्वितः। जनकस्यस यज्ञे वै विनाशमगमद् द्विजः ।। ६०.

कथं विनाशमगमत्स मुनिर्ज्ञानगर्वितः। जनकस्याश्वमेधेन कथं वादो बभूव ह ।। ६०.

किमर्थञ्चाभवद्वादः केन सार्द्धमथापि वा। सर्वमेतद्यथावृत्तमाचक्ष्व विदितन्तव। ऋषीणान्तु वचः श्रुत्वा तदुत्तरमथाब्रवीत् ।। ६०.

जनकस्याश्वमेधे तु महानासीत्समागमः। ऋषीणान्तु सहस्राणि तत्राजग्मुरनेकशः। राजर्षेर्जनकस्याथ तं यज्ञं हि दिदृक्षवः ।। ६०.

आगतान् ब्राह्मणान् दृष्ट्वा जिज्ञासास्याभवत्ततः। कोन्वेषां ब्राह्मणः श्रेष्ठः कथं मे निश्चयो भवेत्। इति निश्चित्य मनसा बुद्धिं चक्रे जनाधिपः ।। ६०.