वायुपुराणम्

इत्येतद्ब्राह्मणस्यादौ विहितं लक्षणं बुधः । तस्य तद्वृत्तिरुद्दिष्टा व्याख्याप्यनुपदं द्विजैः ।। ५९.

मन्त्राणां कल्पनं चैव विधिदृष्टेषु कर्मसु। मन्त्रो मन्त्रयतेर्धातोर्ब्राह्मणो ब्रह्मणोऽवनात् ।। ५९.

अल्पाक्षरमसन्दिग्धं सारवद्विश्वतोमुखम्। अस्तोभमनवद्यञ्च सूत्रं सूत्रविदो विदुः ।। ५९.

ऋषयस्तद्वचः श्रुत्वा सूतमाहुः सुदुस्तरम्। कथं वेदा पुरा व्यस्तास्तन्नो ब्रूहि महामते ।। ६०.

द्वापरे तु परावृत्ते मनोः स्वायम्भुवेऽन्तरे । ब्रह्मा मनुमुवाचेदं तद्वदिष्ये महामते ।। ६०.

परिवृत्ते युगे तात स्वल्पवीर्या द्विजातयः। संवृत्तां युग दोषेण सर्वे चैव यथाक्रमम् ।। ६०.

भ्रश्यमानं युगवशादल्पशिष्टं हि दृश्यते। दशसाहस्रभागेन ह्यवशिष्टं कृतादिदम् ।। ६०.

वीर्यं तेजो बलं वाक्यं सर्वञ्चैव प्रणश्यति। वेदवेदा हि कार्याः स्युर्माभूद्वेदविनाशनम् ।। ६०.

वेदे नाशमनुप्राप्ते यज्ञो नाशं गमिष्यति। यत्रे नष्टे देवनाशस्ततः सर्वं प्रणश्यति ।। ६०.

आद्यो वेदश्चतुष्पादः शतसाहस्रसंज्ञितः। पुनर्दशगुणः कृत्स्नो यज्ञो वै सर्वकामधुक् ।। ६०.

एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वा मनुर्लोकहिते रतः। वेदमेकं चतुष्पादं चतुर्धा व्यभजत्प्रभुः ।। ६०.

ब्रह्मणो वचनात्तात लोकानां हितकाम्यया। तदिदं वर्त्तमानेन युष्माकं वेदकल्पनम् ।। ६०.

मन्वन्तरेण वक्ष्यामि व्यतीतानां प्रकल्पनम्। प्रत्यक्षेण परोक्षं वै तन्निबोधत सत्तमाः ।। ६०.

अस्मिन् युगे कृतो व्यासः पाराशर्यः परन्तपः। द्वैपायन इति ख्यातो विष्णोरंशः प्रकीर्तितः ।। ६०.

ब्रह्मणा चोदितः सोऽस्मिन् वेदं व्यस्तुं प्रचक्रमे। अथ शिष्यान् स जग्राह चतुरो वेदकारणात् ।। ६०.

जैमिनिञ्च सुमन्तुञ्च वैशम्पायनमेव च। पैलन्तेषां चतुर्थन्तु पञ्चमं लोमहर्षणम् ।। ६०.

ऋग्वेदश्रावकं पैलञ्जग्राह विधिवद् द्विजम् । यजुर्वेदप्रवक्तारं वैशम्पायनमेव च ।। ६०.

जैमिनिं सामवेदार्थश्रावकं सोऽन्वपद्यत। तथैवाथर्ववेदस्य सुमन्तुमृषिसत्तमम् ।। ६०.

इतिहासपुराणस्य वक्तारं सम्यगेव हि। माञ्चैव प्रतिजग्राह भगवानीश्वरः प्रभुः ।। ६०.

एक आसीद्यजुर्वेदस्तञ्चतुर्द्धा व्यकल्पयत्। चतुर्होत्रमभूत्तस्मिंस्तेन यज्ञमकल्पयत् ।। ६०.

आध्वर्यवं यजुर्भिस्तु ऋग्भिर्होत्रं तथैव च। उद्गात्रं सामभिश्वक्रे ब्रह्मत्वञ्चाप्यथर्वभिः। ब्रह्मत्वमकरोद्यज्ञे वेदेनाथर्वणेन तु ।। ६०.

ततः सऋचमुद्धृत्य ऋग्वेदं समकल्प यत्। होतृकं कल्प्यते तेन यज्ञवाहं जगद्धितम् ।। ६०.

सामभिः सामवेदञ्च तेनोद्गात्रमरोचयत् । राज्ञस्त्वथर्ववेदेन सर्वकर्माण्यकारयत् ।। ६०.

आख्यानैश्चाप्युपाख्यानैर्गाथाभिः कुलकर्मभिः। पुराणसंहिताश्चक्रे पुराणार्थविशारदः ।। ६०.

यच्छिष्टन्तु यजुर्वेदे तेन यज्ञमथायुजत्। युञ्जानः स यजुर्वेदे इति शास्त्रविनिश्चयः ।। ६०.

पदानामुद्धृतत्वाच्च यजूंषि विषमाणि वै । स तेनोद्धृतवीर्यस्तु ऋत्विग्भिर्वेदपारगैः। प्रयुज्यते ह्यश्वमेधस्तेन वा युज्यते तु सः ।। ६०.

ऋचो गृहीत्वा पैलस्तु व्यभजत्तद् विधा पुनः । द्विष्कृत्वा संयुगे चैव शिष्याभ्यामददत्प्रभुः ।। ६०.

इन्द्रप्रमतये चैकां द्वितीयां बाष्कलाय च। चतस्रः संहिताः कृत्वा बाष्कलिर्द्विजसत्तमः। शिष्यानध्यापयामास शुश्रूषाभिरतान् हितान् ।। ६०.

बोधन्तु प्रथमां शाखां द्वितीयामग्निमाठरम्। पाराशरं तृतीयान्तु याज्ञवल्क्यामथापराम् ।। ६०.