वायुपुराणम्

तन्मात्राणि च सत्यञ्च ऋषन्ते ते महौजसः। सत्यर्षयस्ततस्ते वै परमाः सत्यदर्शनाः ।। ५९.

ऋषीणाञ्च सुतास्ते तु विज्ञेया ऋषिपुत्रकाः । ऋषन्ति वै श्रुतं यस्माद्विशेषांश्चैव तत्त्वतः। तस्मात् श्रुतर्षयस्तेऽपि श्रुतस्य परिदर्शनाः ।। ५९.

अव्यक्तात्मा महात्मा चाहङ्कारात्मा तथैव च। भूतात्मा चेन्द्रियात्मा च तेषां तज्ज्ञानमुच्यते । इत्येता ऋषिजातीस्तु नामभिः पञ्च वै श्रृणु ।। ५९.

भृगुर्मरीचिरत्रिश्च अङ्गिराः पुलहःक्रतुः। मनुर्दक्षो वसिष्ठश्च पुलस्त्यश्चेति ते दश। ब्रह्मणो मानसा ह्येते उद्भूताः स्वयमीश्वराः ।। ५९.

प्रवर्त्तन्ते ऋषेर्यस्मान्महांस्तस्मान्महर्षयः। ईश्वराणां सुतास्त्वेते ऋषयस्तान्निबोधत ।। ५९.

काव्यो बृहस्पतिश्चैव कश्यपश्चोशनास्तथा। उतथ्यो वामदेवश्च अपोज्यश्चैशिजस्तथा ।। ५९.

कर्द्दमो विश्रवाः शक्तिर्वालखिल्य स्तथा धराः। इत्येते ऋषयः प्रोक्ता ज्ञानतो ऋषिताङ्गताः ।। ५९.

ऋषिपुत्रानृषिकांस्तु गर्भोत्पन्नान्निबोधत। वत्सरो नग्रहूश्चैव भारद्वाजस्तथैव च ।। ५९.

बृहदुत्थः शरद्वांश्च अगस्त्यश्चौशिजस्तथा। ऋषिर्दीर्घतमाश्चैव बृहदुक्थः शरद्वतः ।। ५९.

वाजश्रवाः सुवित्तश्च सुवाग्वेषपरायणः। दधीचः शङ्खमांश्चैव राजा वैश्रवणस्तथा। इत्येते ऋषिकाः प्रोक्तास्ते सत्यादृषिताङ्गताः ।। ५९.

ईश्वरा ऋषिकाश्चैव ये चान्ये वै तथा स्मृताः। एते मन्त्रक्षकृतः सर्वे कृत्स्नशस्तान्निबोधत ।। ५९.

भृगुः काव्यः प्रचेतास्तु दधीचो ह्यात्मवानपि । और्वोऽथ जमदग्निश्च दिवः सारस्वत स्तथा ।। ५९.

अद्विषेण ह्यरूपश्च वीतहव्य सुमेधसः। वैन्यः पृथुर्दिवोदासः प्रश्वारो गृत्समान्नभः। एकोनविंशदित्येते ऋषयो मन्त्रवादिनः ।। ५९.

अङ्गिरा वेधसश्चैव भारद्वाजोऽथ बाष्कलिः। तथामृतस्तथा गार्ग्यः शेनी संहृतिरेव च ।। ५९.

पुरुकुत्सोऽथ मान्धाता अम्बरीषस्तथैव च। आहार्योथाजमीढश्च ऋषभो वलिरेव च ।। ५९.

पृषदश्वो विरूपश्च कण्वश्चैवाथ मुद्गलः। युवनाश्वः पौरुकुत्सस्त्रसद्दस्युः सदस्युमान् ।। ५९.

उतथ्यश्च भरद्वाजस्तथा वाजश्रवा अपि । आयाप्यश्च सुवित्तिश्च वामदेवस्तथैव च ।। ५९.

औगजो बृहदुक्थश्च ऋषिर्दीर्घतपास्तथा। कक्षीवांश्च त्रयस्त्रिंशत् स्मृता अङ्गिरसो वराः। एते मन्त्रकृतः सर्वे काश्यपांस्तु निबोधत ।। ५९.

काश्यपश्चैव वत्सारो विभ्रमो रैभ्य एव च। असितो देवलश्चैव षडेते ब्रह्मवादिनः ।। ५९.

अत्रिरर्च्चिसनश्चैव श्यामावांश्चाथ निष्ठुरः। वल्गूतको मुनिर्द्धीमांस्तथा पूर्वातिथिश्च यः। इत्येते चात्रयः प्रोक्ता मन्त्रकारा महर्षयः ।। ५९.

वसिष्ठश्चैव शक्तिश्च तथैव च पराशरः। चतुर्थ इन्द्रप्रमतिः पञ्चमस्तु भरद्वसुः ।। ५९.

षष्ठस्तु मैत्रावरुणाः कुण्डिनः सप्तमस्तथा। सुद्युम्नश्चाष्टमश्चैव नवमोऽथ बृहस्पतिः। दशमस्तु भरद्वाजौ मन्त्रब्राह्मणकारकाः ।। ५९.

एते चैव हि कर्तारो विधर्मध्वंसकारिणः। लक्षणं ब्रह्मणश्चैतद्विहितं सर्वशाखिनाम् ।। ५९.

हेतुर्हितेः स्मृतो धातोर्यन्निहन्त्युदितम्परैः। अथ वार्थपरि प्राप्तेर्हिनोतेर्गतिकर्मणः ।। ५९.

तथा निर्वचनं ब्रूयाद्वाक्यार्थस्यावधारणम् । निन्दां तामाहुराचार्या यद्दोषन्निन्द्यते वचः ।। ५९.

प्रषूर्वाच्छंसतेर्धातोः प्रशसां गुणवत्तया। इदन्त्विदमिदं नेदमित्यनिश्चित्य संशयः ।। ५९.

इदमेव विधातव्यमित्ययं विधिरुच्यते । अन्यस्यान्यस्य चोक्तत्वाद्‌बुधैः परकृतिः स्मृता ।। ५९.

यो ह्यत्यन्ततरोक्तश्च पुराकल्पः स उच्यते। पुराविक्रान्तवाचित्वात् पुराकल्पस्य कल्पना ।। ५९.

मन्त्रब्राह्मणकल्पैस्तु निगमैः शुद्धविस्तरैः । अनिश्चित्य कृतामाहुर्व्यवधारणकल्पनाम् ।। ५९.