वायुपुराणम्

आलम्बा, उत्कचा, कृष्णा, निरृता, कपिला, शिवा, केशिनी चेति सप्त महान्त्यः भगिन्यः कीर्त्यन्ते। एतेभ्यः सर्वाभ्यः समुत्पन्ना बलिनः राक्षसगणाः, युद्धे भीमप्रभावाः, भूतसंहारिणः, लोकभक्षाय निर्मिताः। तत्र आलम्बेयः प्रबलः, उत्कचीयः च तद्वत्, कार्ष्णेयः शैव्यश्च राक्षसगणः श्रेष्ठतमः स्मृतः। तथा त्र्यम्बकपरिचारकैः, गणेश्वरसेवकैश्च नैरृतः गणः उत्पन्नः। तेषां नैरृतानां दिव्यानां राक्षसानां वीर्यवन्तः यक्षराक्षसाः जाताः, वीर्यशौर्यसमन्विताः, यत्र विरूपाक इति विख्यातः प्रमुखः। एतेषां महात्मनाम् अनेके शतसहस्रशो गणाः समुत्थाप्य, विश्वेश्वरं शंकरं समन्तात् सेवन्ते। दैत्यराजः कुम्भः, महाकायः महात्मा च, तेन अपि महाबलपराक्रमवन्तः प्रबलाः वीराः सृष्टाः। कपिलायाः अपि महाबलिनः दैत्यराक्षसाः समुत्पन्नाः, कम्पनायाः यक्षाः, केशिन्याः चान्ये प्रजाः जाताः। केशिन्याः कन्यायाः नीलायाः, महावाताख्याः यक्षराक्षसाः उत्पन्नाः; तस्याः अपि मन्दबुद्धयः प्रजाः अभवन्। आलम्बेयात् अपि सुरसिकेन बहवः नीलाख्याः अजयंश्च रौद्रपराक्रमवन्तः जाताः। एते दिव्यसम्भूताः सर्वे पृथिवीं विचरन्ति; तेषां सृष्टेः बहुत्वात्, सर्वेषां वर्णनं न शक्यते। नीलायाः अपि विकचा नाम राक्षसी कन्या जाताः, स्वभावतः स्थूलाङ्गी, मन्दबुद्धिः, दुर्बलशक्तिः। तस्याश्च विरूपेण नैरृतेन भीमाः दिव्याः प्रजाः सृष्टाः; तेषां नामानि शृणु। दंष्ट्राविकृताः, महाकर्णाः, महोदराः, हारकाः, भीषकाः, क्रमकाः, तेषां चान्ये। वैणकाः, पिशाचाः, वाहकाः, प्राशकाः च, एते भूमौ वसन्ति, मन्दगमना मानवबलसमन्विताः। ते अनपूर्वदर्शिनः, नानारूपिणः, बहवः विचरन्ति; ये श्रेष्ठबलवीर्यवन्तः, ते व्योम्नि निवसन्ति स्मृताः। शतसहस्रपरिमिते देशे, लघवः केवलं स्वल्पं चलन्ति; एतेनैव जगत् शतशः सहस्रशश्च व्याप्यते। समस्ते भूमण्डले राक्षसाः, बहवः लघुराक्षसाश्च, नानाविधाः, नानादेशेषु व्यापृताः। यथाश्वानां गणाः ताड्यन्ते, तथैव राक्षसानां मातरः अष्टौ; अष्टौ विभागाः तेषां परम्परया ज्ञेयाः। केचित् भद्रकाः इति प्रसिद्धाः, यज्ञसमाप्त्यर्थं तेषां गणाः; शतसहस्रशः ते मर्त्येषु विचरन्ति। पूतनाः मातृषु सामान्याः, प्राणिनां भयङ्कर्यः; मानुषेषु बालानां ग्रहपीडायाः कारणम्। स्कन्दग्रहादयः, आपकत्रासकादयश्च, बाल्ये विज्ञेयाः; एते बालानां ग्रहाः स्मृताः। विशेषतः स्कन्दग्रहाः, तद्वत् मायाविनः, पूतनाः, भूतगणाः, प्रजास्वपि प्रमुखाः। शतसहस्रशो मर्त्येषु विचरन्ति; एवं शतशो गणाः पृथिवीं विचरन्ति। यक्षाः श्रेष्ठधर्माः, तथैव गुह्यकाः; यक्षाः दिव्याः, धर्मिष्ठाश्चैव। गुह्यकेषु सर्वेषु, अगस्त्यसम्भूताः, राक्षसाः च; पुलस्त्यसम्भूताः राक्षसाः, विश्वामित्रसम्भूताश्च स्मृताः। यक्षेषु राक्षसेषु, पुलस्त्यागस्त्ययोः, तेषां राजा महाबलः कुबेरः, अलकापुरीश्वरः। यक्षाः दृष्ट्वा, अत्र मानवमांसरुधिरं पिबन्ति; राक्षसाः प्रविश्य, पिशाचाः पीडया। सर्वलक्षणसम्पन्नाः, देवैः सह क्षेत्रभाजः, तेजस्विनः, बलिनः, ईश्वराः, कामरूपिणः। अजराः, वीर्यवन्तः, सर्वलोकपूजिताः, सूक्ष्माः, उत्साहवन्तः, शुद्धाः, वरदाः, यज्ञयोग्याश्च। असुराः, येषां आचारः देववत्, एवं स्मृताः; गन्धर्वाः देवात् त्रिभागशक्त्याः हीनाः। सर्वे गुह्यकाः गन्धर्वेभ्यः त्रिभागशक्त्याः हीनाः; राक्षसाः यक्षैः तुल्यबलाः; पिशाचाः पुनः यक्षेभ्यः त्रिगुणहीनाः। एवं, ऐश्वर्ये, रूपे, आयुषि, बले, धर्मे, ऐश्वर्ये, बुद्धौ, तपसि, विद्यायां, वीर्ये च। देवाः असुराश्च परस्परं त्रिभागशः हीनाः; गन्धर्वादयः पिशाचपर्यन्तं चतस्रः दिव्यप्रजाः। अथ शृणुत, हे पुण्यजनाः, येषां स्वभावः क्रोधाधीनः। क्रोधेन कन्या जाता, तस्याः स्वयमेव द्वादश कन्याः अभवन्; ताः पुलहस्य भार्याः अभवन्; तासां नामानि शृणुत। मृगी, मृगमन्दा, हरिभद्रा, इरावती, भूता, कपिशा, दंष्ट्रा, निशा, तिर्या, श्वेता, स्वराः, सुरसा च—एतानि प्रसिद्धानि नामानि। मृग्याः मृगाः जाताः, मृगमन्दायाः अन्ये मृगाः शशकाः च; न्यङ्कवाः, शरभाः, रुरवः, पृषताश्च तस्याः एव। मृगमन्दायाः मृगपतिः, गवयाश्च, महिषाः, उष्ट्राः, वराहाः, खड्गिनः, गौरमुखाश्च जाताः। हर्याः हरयः, गोलाङ्गूलाः, तरक्षाः, कपयः, किन्नराः, व्याघ्राः, किम्पुरुषाश्च; तथैव इरावत्याः अन्याः जातयः—तान् शृणुत। भौवनः सूर्यस्य शङ्खयोः द्वे अर्धे संयोज्य, हस्ताभ्यां गृह्य, रथन्तर साम गानम् अकुरुत।