वायुपुराणम्

कुस्तुम्बुरु, पिशङ्गाभ, स्थूलकर्ण, महाजय, श्वेत, विपुल, पुष्पवन्त, भयावह—एते महात्मानः यक्षाः मनिवरस्य पुत्राः स्मृताः। पद्मवर्ण, सुनेत्र, यक्षः बालः, बक, कुमुद, क्षेमक, वर्धमान, दम—एते च तस्यैव सुताः। तथा पद्मनाभ, वराङ्ग, सुवीर, विजय, कृतिः, पूर्णमास, हिरण्याक्ष, सुरूप—एते परमेष्ठिनः कीर्त्यन्ते। एते सर्वे मनिवरस्य पुत्राः, यक्षाः गुह्यकश्चैव, केचित् सुन्दराः, केचित् विकृतरूपिणः, माल्यभूषिताः, मनोहरदर्शनाः। तेषां पुत्रपौत्राः शतसहस्रशः सन्ति। ततः खशाया नाम कन्यायाः अन्ये अपि पुत्राः अभवन्, ये राक्षसाः कामरूपिणः, तेषां प्रमुखान् श्रृणु। लालावि, कुथन, भीम, सुमाली, मधुर, विस्फूर्जित, विद्युज्जिह्व, मातङ्ग, धूम्रित—एते तत्र प्रमुखाः। चन्द्रार्क, सुकर, बुध्न, कपिलोम, प्रहासक, क्रीड, परशुनाभ, चक्राक्ष, निशाचर—एवमेते। त्रिशिरा, शतदंष्ट्र, टुण्डकेश नाम राक्षसः, यक्ष आक्रमण, दुर्मुख, शिलीमुख—एवमेव। एते सर्वे राक्षसश्रेष्ठाः, बलवन्तः, गणरूपिणः, सर्वेषु लोकेषु विचरन्ति, देवानां बलसमाः। तत्र सप्त कन्याः अप्यस्ति, याः नामतोऽनुक्रमेण कीर्त्यन्ते—आलम्बा, उत्कचा, कृष्णा, निरृता, कपिला, शिवा, केशिनी—एता सप्त भगिन्यः स्मृताः। ताभ्यः उत्पन्नाः बलिनः राक्षसगणाः, युद्धे भीषणा, प्रजाघातिनः, लोकभक्ष्याय उत्पादिताः। आलम्बेयगणः क्रूरः, उत्कचेयगणश्च तथा, कार्ष्णेयाः, शैवेयाः राक्षसाश्चोत्तमाः। एवं नैरृतगणः त्र्यम्बकपार्श्वस्थात्, गणेश्वरसचिवात् च उत्पादितः। बलिनः वीर्यवन्तः यक्षराक्षसाः, नैरृताः दिव्यराक्षसाः, येषां प्रमुखः प्रसिद्धः विरूपकनाम्ना। शतसहस्रगणाः एते महात्मानः शंकरस्य, जगन्नाथस्य, सेवायां नित्यं स्थिताः। दैत्यराजः कुम्भः, महाकायः महात्मा च, बलिनः, वीर्यवन्तः, अतिबलपराक्रमवन्तः प्रजाः उत्पादयामास। कपिलायाः अपि महाबलवन्तो दैत्यराक्षसाः अभवन्, कंपनायाः यक्षाः, केशिन्याः अन्ये प्राणीः। तत्र महावाताख्याः बलिनः यक्षराक्षसाः उत्पादिताः, केशिन्याः कन्यायाः नीलायाः मंदबुद्धयः अभवन्। आलम्बेयात् सुरसिकया बहवः उत्पादिताः, तान् नैलाः अविजेयाः, भीषणपराक्रमवन्तः इति विदुः। एते दिव्यसम्भवाः सर्वां पृथिवीं विचरन्ति; तेषां सृष्टिप्रचुरत्वात् सर्वान् वर्णयितुं अशक्यम्। नीलायाः कन्यायाः विकचा नाम राक्षसी जाता, या स्वभावतः स्फीताङ्गी, मंदबुद्धिः, दुर्बलश्च। तस्याः अपि विरूपनैरृतात् भीषणाः दिव्याः प्राणीः उत्पादिताः—तेषां नामानि अनुक्रमेण शृणु। विकृतदंष्ट्राः, महाकर्णाः, महोदराः, हारकाः, भीषकाः, क्रामकाः, वैणकाः, पिशाचाः, वाहकाः, प्राशकाः—एते पृथिव्यां निवसन्ति, मंदगतयः, मानवसमानबलिनः। एते अनूपमवेषधारिणः, नानारूपिणः, महाजनसङ्ख्येयः, ये बलवत्तरः, तेजस्विनश्च, दिव्यवासी स्मृताः। शतसहस्रमिते देशे लघवः किंचित् सञ्चरन्ति; एतेन जगत् शतसहस्रधा व्याप्यते। पृथिव्यां सर्वत्र राक्षसाः, नानाविधान्, नानादेशीयान्, बहवः लघुराक्षसाः निवसन्ति। अश्वानिव गणशः ताड्यन्ते, एवं राक्षसीणां मातरः अष्टौ; अष्टौ विभागाः अनुक्रमेण प्रसिद्धाः। केचन भद्रका इति प्रसिद्धाः, ये यागसंपूर्ण्यर्थं समूहाः; शतसहस्रशः ते मर्त्येषु विचरन्ति। पूतना मातृषु सामान्याः, सत्त्वानां भीषणाः च; मानवेषु ते बालानां ग्रहदोषरूपेण विघ्नकराः। स्कन्दग्रहादयः, आपक, त्रासक च, बाल्ये विज्ञेयाः; एते बालग्रहाः। विशेषस्कन्दग्रहाणां, मायावतीनां, पूतनानां, भूतानां, प्राणिस्वामिनां च गणाः। शतसहस्रशः ते मर्त्येषु विचरन्ति; एवं शतशः समूहाः पृथिवीं विचरन्ति। यक्षाः पुण्यतमाः स्मृताः, तथा गुह्यकाः; यक्षाः दिव्याः, पुण्यजनाश्च। सर्वेषां गुह्यकानां, अगस्त्यस्य, राक्षसानां च; पुलस्त्यस्य राक्षसाः, विश्वामित्रस्य च कीर्त्यन्ते। यक्षेषु, राक्षसेषु, पुलस्त्यागस्त्ययोः, तेषां राजा, महराजा, कुबेरः अलकानाथः। यक्षाः दृष्ट्वा, अत्र मानवानां मांसं रक्तं च पिबन्ति; राक्षसाः प्रविश्य, पिशाचाः पीडया। एते सर्वलक्षणसम्पन्नाः, देवैः सह क्षेत्रभाजः, दीप्तिमन्तः, बलिनः, ईश्वराः, कामरूपिणश्च। न च व्याधिभिः क्लिश्यन्ति, धीराः, सर्वलोकसम्मानिताः, सूक्ष्माः, तेजस्विनः, शुद्धाः, वरदाः, यज्ञयोग्याश्च।