वायुपुराणम्

सर्वाणि भूतानि मत्तः भीतिभयसंयुक्तानि मम समीपं संकुचन्ति, तस्मात् अहं कथं तां रम्यां स्त्रीं प्राप्तुं शक्नुयाम् इति स गুহ्यकः चिन्तयामास। तदा स उपायमेकं दृष्ट्वा शीघ्रं स्वं रूपं परिवर्त्य मान्यः गन्धर्व इव जातः, अप्सरसां मध्ये क्रतुःस्थलीं जग्राह। सा तु तं सुरुचिं इति विज्ञाय हृदये तं स्वीकृतवती; सः तया सह संयुक्तः, अप्सरसां सभायाम् एव दृश्यः आसीत्। तत्रैव तस्मै पुत्रः साक्षात् जातः, सर्वलक्षणसम्पन्नः, तेजस्वी च शोभायुक्तः। स पुत्रः पितरं संबोध्य उवाच—"अहं राजा अस्मि" इति। पिता तु प्रत्युवाच—"त्वं यत्र जातः, तत्र ते भयम् नास्ति" इति। जननकाले जननीरूपसमः भवति, पितृतेजसा च युक्तः; तस्य जातस्य पिता हर्षितः स्वं रूपं पुनः प्राप्तवान्। महाबलिनः यक्षराक्षसाश्च स्वस्वरूपं स्वभावं च यदा म्रियन्ते, स्वपन्ति, क्रुद्धाः, भीताः, प्रमुदिताः वा सदा धारयन्ति। तदा स गूह्यकः स्मितपूर्वकं अप्सरसम् उवाच—"सुन्दरि, सुतसमेता मम गृहम् आगच्छ" इति। एवं उक्त्वा, तं स्वं रूपं धारयन्तं दृष्ट्वा, भीताः क्रुद्धाश्च अप्सरसः मोहिता पलायन्ते स्म। तासां प्रयातीनां सा पुत्रः मातरं सान्त्वयन् वचनैः अन्वगच्छत्; गन्धर्वाप्सरसां मध्ये तां नीत्वा पुनः निवृत्तः। यक्षस्य जन्म अप्सरसां च गणं दृष्ट्वा, ते सर्वे क्रतुःस्थलीं संबोधितवन्तः—"त्वं यक्षमाता असि" इति। ततः स यक्षः पुत्रेन सह स्वं निवेशनं न्यग्रोधरोहिणं नाम अगच्छत्, यत्र गूह्यकाः वसन्ति; सः वटवृक्षः यक्षाणां प्रियः निवासः च। राजतनाभः नाम यक्षः गूह्यकानां प्रजापतिः आसीत्; सः दानवानुह्रादस्य कन्यां श्रेष्ठां भद्रां नाम विवाह्य, तस्यां महाबलः मणिवरः जातः। तस्मात् मणिभद्रः जातः, यस्य वीर्यं इन्द्रसमं; तयोः पत्न्यौ क्रतुःस्थल्याः कन्ये भगिन्यौ शीलसम्पन्ने च आस्ताम्। तयोः एकस्याः नाम पुण्यजनी, अपरस्याः देवजनी; मणिभद्रात् पुण्यजन्या धर्मिष्ठाः पुत्राः अभवन्। तेषां नामानि—सिद्धार्थः, सूर्यतेजाः, सुमन्तः, नन्दनः, कन्यकः, यविकः, मणिदत्तः, वसुः; सर्वानुभूतः, शङ्खः, पिङ्गाक्षः, भीरुः, मन्दरशोभिन्, पजहः, चन्द्रप्रभः; मघपूर्णः, सुभद्रः, महाबलः प्रद्योतः, द्युतिमान्, केतुमान्, मित्रः, मौलिः, सुदर्शनः। एवं चतुर्विंशतिः पुण्यश्लाघ्याः पुत्राः मणिभद्रस्य जाताः, सर्वे धर्मलक्षणयुक्ताः; तेषां पुत्राः पौत्राश्च यक्षाः पुण्यश्लाघ्याः। देवजन्याः मणिवरात् पुत्राः अभवन्—पूर्णभद्रः, हेमरथः, मणिमान्, नन्दिवर्धनः; कुष्टुम्बुरुः, पिशङ्गाभः, स्थूलकर्णः, महाजयः, श्वेतः, विपुलः, पुष्पवन्तः, भयावहः; पद्मवर्णः, सूनेत्रः, यक्षः बालः, बकः, कुमुदः, क्षेमकः, वर्धमानः, दमः; पद्मनाभः, वराङ्गः, सुवीरः, विजयः, कृतिः, पूर्णमासः, हिरण्याक्षः, सुरूपः—एते प्रमुखाः। एते मणिवरस्य पुत्राः यक्षगूह्यका इति प्रसिद्धाः; केचित् सुन्दराः, केचित् विकृताः, माल्यभूषिताः, मनोहरदर्शनाः; तेषां पुत्रपौत्राः शतसहस्रशः। खशायायाः अपि अन्ये पुत्राः जाताः, ये राक्षसाः रूपाणि इच्छया धारयन्ति; तेषां प्रमुखान् शृणु। लालाविः, कुथनः, भीमः, सुमाली, मधुरः, विस्फूर्जितः, विद्युज्जिह्वः, मातङ्गः, धूमृतः; चन्द्रार्कः, सुकरः, बुध्नः, कपिलोमा, प्रहासकः, क्रीडः, परशुनाभः, चक्राक्षः, निशाचरः; त्रिशिराः, शतदंष्ट्रः, टुण्डकेशराक्षसः, यक्षः आकम्पनः, दुर्मुखः, शिलीमुखः। एवं ते प्रमुखा राक्षसाः महाबलिनः गणरूपेण सर्वलोकेषु विचरन्ति, देवैः तुल्या बलसम्पन्नाः। अपि च सप्त अन्याः कन्याः सन्ति, तासां नामानि क्रमेण शृणु, तासां सृष्टिं च, येषां गणाः उत्पन्नाः। आलम्बा, उत्कचा, कृष्णा, निरृता, कपिला, शिवा, केशिनी—एता सप्त भगिन्यः स्मृताः। ताभ्यः एते बलिनः राक्षसगणाः उत्पन्नाः, युद्धे प्रचण्डाः, भूतविनाशकाः, लोकभक्षणाय सृष्टाः। आलम्बेयगणः क्रूरः, उत्कचेयगणः अपि तथैव; तथा कार्ष्णेयः शैव्यश्च राक्षसगणः श्रेष्ठः। एवं नैरृतः गणः त्र्यम्बकानुयायिना उत्पादितः, गणेश्वरस्य परिचारेण च। एवं बलिनः महाबलिनः यक्षराक्षसाः उत्पन्नाः, शूराः, पराक्रमसम्पन्नाः; तेषां प्रमुखः प्रसिद्धः विरूपकः नाम। शतशः गणाः एतेषां महात्मनाम् उत्पन्नाः, ये सामान्यतः शंकरं जगन्नाथं उपासन्ति। दैत्यराजः कुम्भः, महाकायः महात्मा च, महाबलिनः शूराः अतिबलसम्पन्नाः भूतगणान् उत्पादितवान्। कपिलायाः अपि महाबलिनः दैत्यराक्षसाः जाताः, कम्पनात् यक्षाः, केशिन्याः तु अन्ये भूतगणाः। महावाताख्याः बलिनः यक्षराक्षसाः उत्पादिताः, केशिन्याः पुत्र्या नीलायाः मंदबुद्धयः जाताः। आलम्बेयानां गणात् सुरसिकेन बहवः उत्पन्नाः, ते नैलाः नाम, अजिता, भयानकपराक्रमाः इति प्रसिद्धाः।