वायुपुराणम्

तस्यैव महात्मनः शक्तिमतः कृतेन, भाग्यवन्तः विद्वांसः सौन्दर्यज्ञानधनाधिपतयो महनीयाः सृष्टाः। तेषां गन्धर्वाणां महात्मनां प्रकटशक्तीनां नामानि मे निवेदयितुमिच्छामि, शृणु। हिरण्यरोमाः, कपिलः, सुलोमाः, मागधः, चन्द्रकेतुः, गाङ्गेयः, गोदः बलवान्—एते गन्धर्वाः प्रसिद्धाः। ततः किंनरगणः आरभ्यते—महात्मनः, विद्वांसः, शूराः, तपस्विनः; द्वौ अन्यौ वर्गौ अपि सन्ति, हे विशोकनेत्रे। शिवा च सुमना—एताभ्यां अपि महात्मना विश्रवसा ज्ञानतपसि स्थिताः प्रजाः सृष्टाः। शैवेयाः शूराः तथा सौमनसगणः—एते त्रयो विद्याधरगणाः इमं जगत् पूरयन्ति। तेषां कर्मणा अनन्ताः प्रजाः आकाशे विचरन्ति—शतशः गणाः जगति विद्याधरप्रवृत्त्या उत्पन्नाः। तेनैव महात्मना अश्वमुखाः किंनराः सृष्टाः; तेषां अश्वमुखानां किंनराणां नामानि शृणु। समुद्रः, सेना, कालिन्दः, महानेत्रः बलवान्; सुवर्णघोषः, सुग्रीवः, महाघोषः अपि शक्तिमन्तः। एवं किंनरगणः आरभ्यते—महात्मनः अश्वमुखाः, यथाविद्वद् वर्णिताः, विश्वविख्याताः। तेनैव महात्मना मानुषमुखाः किंनराः शांशपायनः अपि सृष्टाः। हरिषेणः, सुषेणः, वारिषेणः बलवान्; रुद्रदत्तः, इन्द्रदत्तः, चन्द्रद्रुमः, महाद्रुमः—एते नाम्ना प्रसिद्धाः। बिन्दुः, बिन्दुसारः, सोमजः, तथा किंनराः—एते जगति श्रेष्ठाः किंनराः, परमसौन्दर्ययुक्ताः। हे द्विजश्रेष्ठ, तेषु शतशः किंनरगणाः सन्ति, महात्मनः, नृत्यगीतकुशलाः, जगति। यक्षः, यक्षोपशान्तः, रम्यः लौहेया, सुरविन्दा प्रसिद्धा कन्या—एते सिद्धैः सम्मानिताः। उपायकेतात् स्वयम् गणः उत्पन्नः; करालकदत्तानि तेषां नामानि मम शृणु। भूता गणैः सह, आवेशका निवेशका च, तेषां गणः आरभ्यते—एते भूमौ विचरन्ति। अस्मिन् लोके, भूतेषु नेता ज्ञेयः; आकाशे विचरन्ति ये श्रेष्ठाः, ते वृक्षस्य उन्नत्यां तुल्ये देशे विचरन्ति—नास्ति संशयः। एवं देवगन्धर्वाः प्रायशः वर्णिताः; तान् देवसेवायाम् युक्तान् विज्ञाय। नारायणः देवगुरुः, विरजः पद्मनयनः, हिरण्यगर्भः, चतुर्मुखः स्वयम्भूः—एते। शङ्करः, महादेवः, ईशानः, जगदीश्वरः, आदित्याः इन्द्रप्रमुखाः, रुद्राः वसुभिः सह—एते। गन्धर्वैः नृत्यगीतकुशलैः उपास्यमानाः, सर्वे देवाः सर्वलोकवासिनः, गानवाद्यकुशलाः, पूजां कृतवन्तः। हंसः ज्येष्ठः, कनिष्ठः अपरः, मध्ययोः हहा हूहू; चतुर्थः धिषणा, अनन्तरं वासिरुचिः। षष्ठः तु तुम्बुरुः, ततो विश्वावसु स्मृतः; एते दिव्याः अप्सराः शुभगुणसम्पन्नाः। अष्टौ महान्तः श्रेष्ठाः, देवैः पूजिताः, जाताः: अनवद्याः, अनवशा, अन्वती, मदनप्रियाः, अरुषा, शुभगा, भासी, मरिष्टा—एते अष्टौ प्रकटिताः। मनवती, सुकेशा, तुम्बुरुद्वे कन्ये, पंचमुकुटधारिण्यः दिव्याः अप्सराः, दश संख्यायाः, दिव्यसम्भवाः। मेनका, सहज्या, पर्णिनी, पुंजिकस्थला, घृतस्थला, घृताची, विश्वाची, पूर्वाची, प्रम्लोचा, अनुम्लोचन्ती—एते प्रसिद्धाः। उर्वशी एकादशी, अनाद्यनन्तनारायणजंघाजाताः, निर्दोषाङ्गयुक्ता। मेनका मेनायाः कन्या, ब्रह्मणः मनः प्रमोदिनी; सर्वाः ब्रह्मवादिन्यः, महायोगिन्यः। अप्सरोगणाः चतुर्दश, पुण्याः; यदा आह्वयन्ति, तदा शोभाम् आवहन्ति। ब्रह्मणः मानसजाः कन्याः, दीप्तिमन्तः, मनोः कन्याः अभवन्; त्वारितायाः शीघ्रगाः, ऊर्ज्यायाः ऊर्जस्विन्यः, अग्निजाः च। दीर्घायुषः सूर्यकन्याः, तस्य किरणजाः, दीप्तिशालिन्यः, मधुरगायिन्यः; आपजाः, अमृतजाः, अमृताः नाम्ना। वायुसम्भवाः मुदाः, भूमिजाः भवाः; विद्युत्सम्भवाः रुचाः; मृत्युकन्याः भैरवाः। कामगुणयुक्ताः दीप्तिमन्तः, चतुर्दश गणाः, इन्द्रोपेन्द्रदेवगणैः सह, रूपसौन्दर्येऽतिरिच्य सृष्टाः। तिलोत्तमा, शुभरूपा, महाभाग्या, दिव्यस्वभावा, दिव्यनारी; प्रभावती ब्रह्मणः वेदिव्याग्निजा, लोकेषु प्रसिद्धा, रूपयौवनसम्पन्ना। चतुर्मुखब्रह्मणः वेदिव्याग्निजा, महदीप्तिमती दिव्यनारी, वेदवती नाम्ना प्रसिद्धा। तथा हेमा यमकन्या, रूपयौवनसम्पन्ना, उत्तमस्वर्णालङ्कृता, सुनेत्रा दिव्यनारी। एवं दीप्तिमन्तः अप्सरासगणाः सहस्रशः, देवर्षिपत्न्यः मातरः च। सर्वाः अप्सरासः गन्धयुक्ताः, रूपशोभायुक्ताः, परस्परं समाः; प्रियसम्बन्धे मद्यम् विना मदिताः, स्पर्शेन हर्षवृद्धिः, प्रमोदवृद्धिः च। पूर्वं पर्वते प्रजापतेः बीजं पतितम्; तस्मात् पर्वतः नारदः च जातौ, तयोः कन्या अरुन्धती स्मृता। यवीयस्याः कन्याः षट्त्रिंशत्, भगिन्यः प्रसिद्धाः; विनता द्वौ पुत्रौ अरुणं गरुडं च प्रसूतवती, ताः भगिन्यः कनिष्ठाः स्मृताः।