वायुपुराणम्

वीरक्षस्य द्वौ पुत्रौ जातौ—कालकः च वरः च। विषः, क्रूरकर्मा, चत्वारः पुत्रान् उत्पादयामास—श्राद्धहा, यज्ञहा, ब्रह्महा, पशुहा इति। दनायुषः पुत्राः पूर्वं निरूपिताः; अधुना वृत्रस्य वर्णनं शृणु। वृत्रः धोरायाः श्वासात् उत्पन्नः, यदा वृत्रः इन्द्रेण सह युध्यते स्म। ये पतयः कीर्त्यन्ते, मनसा विश्रुताः, ते राक्षसाः बभूवुः महाबलिनः; शतसहस्रं तेषां संख्या, ते सर्वे महेन्द्रस्य पार्षदाः इति कथ्यन्ते। ते सर्वे ब्रह्मविदः, स्निग्धाः, धर्मनिष्ठाः, सूक्ष्मरूपिणः; सर्वेषु भूतेषु वसन्ति, परमपुण्यशीलाः। एवमयं दैत्यदानवानां सृष्टिवर्णनं संक्षिप्योक्तम्। प्रवाह्यः यज्ञे पुत्रान् जनयामास, ते सर्वे उत्तमगायका अभवन्। सप्त पुत्राः—सत्त्वनः, सत्त्वात्मकः, बलवान् कलापः, ब्रह्मचारी कृतवीर्यः, सुपाण्डुः च। पनः, तरण्यः, सुचन्द्रः, दशमः—एते दिव्यगन्धर्वाः उच्यन्ते। गन्धर्वाः अप्सरश्च पुण्याः, मुनिसन्तानाः, नामानि श्रूयन्ताम्—चित्रसेनः, उग्रसेनः, ऊर्णायुः, अनघः। तत्रैव धृतराष्ट्रः, पुलोमः, सूर्यवर्चाः, युगपत्, ऋणपत्, कालिः, दितिः, चित्ररथः च। भ्रमीशिरा त्रयोदशः, पर्जन्यः चतुर्दशः, कालिः पञ्चदशः, नारदः षोडशः; एते मुनिसन्तानाः दिव्यगन्धर्वाः। तत्रैव चतुस्त्रिंशत् अप्सराः विशिष्टाः दृश्यन्ते, विशेषतः दारवत्याः, प्रियमुखी आदयः श्रेष्ठाः दिव्ययोषितः। मिश्रकेशी, शाची, पर्णिनी, वाप्यलम्बुषा, मारीची, पुत्रिका, विद्युद्वर्णा, तिलोत्तमा इत्यादयः कीर्त्यन्ते। अद्रिका, लक्षणा, देवी, रम्भा, मनोरमा, सुवरा, सुभाहु, पूर्णिता, सुप्रतिष्ठिता च। पुण्डरीका, सुगन्धा, सुदन्ता, सुरसा, हेमासरा, सुतिः, सुवृत्ता, कमला च तत्र सन्ति। सुभुजा, हंसपादा, लौकिकी इत्येताः अप्सराः; एवं गन्धर्वाः अप्सरश्च मुनिसन्तानाः नामतश्च कथिताः। गन्धर्वकन्याः अपि ये मया निरूपिताः, तासां नामानि शृणु। तासां प्रथमा सुऽयशाः, अनन्तरं गान्धर्वी; विद्यावती, चारुमुखी, सुमुखी, वरानना च। सुऽयशायाः पुत्राः वीर्यवन्तः, यक्षाः प्रचेतसः पुत्राः; तेषां नामानि मम वचः शृणु। कंबलः, हरिकेशः, कपिलः, काञ्चनः, मेघमाली इत्येषां यक्षाणां गणः। सुऽयशायाः चत्वारः कन्याः स्मृताः अप्सरः; तासां नामानि शृणु—लोहेयी ज्येष्ठा, ततः भरता, कृशाङ्गी, विशालाऽपि अनुपमा रूपेण। एभ्यः चत्वारः अन्ये यक्षगणाः उत्पन्नाः, विशालायाः महाबलायाः अपत्यरूपेण। लोहेयाः, भरतेयाः, कृशाङ्गेयाः, विशालेयाः इति प्रसिद्धाः; एते प्राचीनयक्षगणाः। एतेषां घोरबलिनाम् असुराणां द्वारा जगत् यक्षगणैः पूरितम्—दृश्यैः अदृश्यैः च। ततः वलिनः पुत्राः गन्धर्वाः महाबलपराक्रमसम्पन्नाः उत्पन्नाः—ते गन्धर्ववर्याः। पराक्रमदानसम्पन्नाः, महाबलपराक्रमवन्तः; तेषां नामानि क्रमेण शृणु। चित्राङ्गदः महाबली, चित्रवर्मा तथैव, चित्रकेतुः सुदैविकः, सोमदत्तः च महाबलः; त्रयः कन्याः अपि तत्र, तासां नामानि वदामि। प्रथमाऽग्निका, द्वितीया कंबला, तृतीया वसुमती, या रूपतेजःसम्पन्ना। एताभ्यः अन्यपुत्रेण त्रयः गन्धर्वगणाः उत्पन्नाः, युद्धे विक्रान्ताः। आग्नेयाः, कंबलेयाः, वसुमत्याः पुत्राश्च; एतेषां गणैः जगत् चराचरं पूरितम्। तस्मात् महाबलिनः पुण्यात्मनः, विद्यावान्, सौभाग्यसम्पन्नाः, सौन्दर्यविद्याधनैश्वर्याधिपतयः उत्पन्नाः। तेषां गन्धर्वाणां महात्मनां, प्रकटबलिनां नामानि शृणु। हिरण्यरोमाः, कपिलः, सुलोमाः, मागधः; चन्द्रकेतुः, गाङ्गेयः, गोदः च महाबलः। एवं किंनरगणस्य आरम्भः—महात्मानः, विद्यावन्तः, पराक्रान्तः, तपस्विनः; द्वौ अन्यौ च गणौ, प्रभासिनि। शिवा च सुमना—एताभ्यामपि महात्मना विश्रवसा ज्ञाननिष्ठाः तपोनिष्ठाः सत्त्वानि सृष्टानि। शैवेयाः पराक्रान्ताः, सौमनसगणाश्च; एतेषां त्रयाणां विद्याधरगणानां जगत् पूरितम्। एभ्यः अनन्तानि भूतानि उत्पन्नानि, ये नभः संचरन्ति—शतशः गणाः लोके, विद्याधरक्रियया। तस्मादेव महात्मनः, अश्वमुखाः किंनराः उत्पन्नाः; तेषां अश्वशिरसां किंनराणां वृतान्तं शृणु। समुद्रः, सेनः, कालिन्दः, महानेत्रः महाबलः; सुवर्णघोषः, सुग्रीवः, महाघोषः च महाबलः। एवं किंनरगणस्य आरम्भः—महात्मानः, अश्वमुखाः, यथावर्णिताः, सर्वत्र प्रसिद्धाः इति।