वायुपुराणम्

यमस्य पत्न्युपदानवीति प्रसिद्धा, वृषपर्वणः कन्या शर्मिष्ठा, वैस्वानरस्ये द्वे कन्ये—पुलोमा च कालिका। प्रभायाः नहुषस्य पुत्रः उत्पन्नः, शची जयन्तस्य माता, शर्मिष्ठायाः पुरुः, उपदानव्याः दुष्मन्तः जातः। वैस्वानरस्ये पुलोमा कालिका च, मारिचस्य पत्न्यौ अभवताम्। तयोः षष्टि सहस्राणि प्रमुखानि दानवानि, चतुर्दश सहस्राणि हिरण्यपुरे निवसन्ति। पौलोमाः कालकेयाः च, दानवाः महाबलिनः, दानवानां मध्ये अभेद्याः, सव्यसाचिना हताः। मायस्य पुत्राः सर्वे वीर्यवन्तः—मायावी, दुन्दुभिः, वृषः, महिषः च। बालिकः, वज्रकर्णः, कन्या मंदोदरी च; एवं दैत्यदानवानां सृष्टिः कथिता। दानायुषः पुत्राः पञ्च स्मृताः—अरूरुः, बाली, जम्भः, विरक्षः, विषः च। अरूरोः पुत्रः स्तनयः, धुन्धुः नाम महाअसुरः, उट्टङ्कस्य वचनेन कुवलाश्वेन हतः। बालेः द्वौ पुत्रौ महाबलिनौ—कुम्भिलः चक्रवर्मा च; सः पूर्वजन्मनि कर्णः आसीत्। विरक्षस्य द्वौ पुत्रौ—कालकः वरः च; विषस्य, क्रूरकर्मणः, चत्वारः पुत्राः—श्राद्धहा, यज्ञहा, ब्रह्महा, पशुहा च। दानायुषः पुत्राः वर्णिताः; वर्त्रस्य शृणु—सः धोरायाः श्वासात् उत्पन्नः, यदा वर्त्रः इन्द्रेण युद्धम् अकरोत्। पतयः, मनसा प्रसिद्धाः, राक्षसाः महाबलिनः, शतसहस्रं संख्याताः, इन्द्रस्य सेवकाः। सर्वे ब्रह्मविदः, सौम्याः, धर्मिष्ठाः, सूक्ष्मरूपिणः, सर्वेषु भूतेषु वसन्ति, परमपुण्याः। एवं दैत्यदानवानां सृष्टिः कथिता; प्रवाह्यः यज्ञे पुत्रान् उत्पादितवान्, सर्वे उत्तमगायनाः। सप्त नामानि—सत्त्वनः, सत्त्वात्मकः, कलापः महाबलिनः, कृतवीर्यः ब्रह्मचारी, सुपाण्डुः। पनः, तरण्यः, सुचन्द्रः, दशमः—एते दिव्यगन्धर्वाः। गन्धर्वाः अप्सरः च, मुनिसंतानाः, धर्मिष्ठाः—चित्रसेनः, उग्रसेनः, ऊर्नायु, अनघः। धृतराष्ट्रः, पुलोमः, सूर्यवर्चाः, युगपत्, ऋणपत्, काली, दिति, चित्ररथः च। भ्रमीशिरा त्रयोदशी, पर्जन्यः चतुर्दशी, काली पञ्चदशी, नारदः षोडशी; एते दिव्यगन्धर्वाः मुनिसंतानाः। तेषु चतुस्त्रिंशत् अप्सरः दर्शनीयाः, विशेषतः दारवत्याः, प्रियमुख्याद्याः दिव्यस्त्रियः। मिश्रकेशी, शाची, पर्णिनी, वाप्यलम्बुषा, मारीची, पुत्रिका, विद्युद्वर्णा, तिलोत्तमा। अद्रिका, लक्षणा, देवी, रम्भा, मनोरमा, सुवरा, सुभाहुः, पूर्णिता, सुप्रतिष्ठिता। पुण्डरीका, सुगन्धा, सुदन्ता, सुरसा, हेमासरा, सुतिः, सुवृत्ता, कमला। सुभुजा, हंसपादा, लौकिकी च; एते गन्धर्वाप्सरः मुनिसंतानाः। गन्धर्वपुत्र्यः याः वर्णिताः, तासां नामानि शृणु। सुयशा प्रथमाः, गान्धर्वी तदनन्तरम्; विद्यावती, चारुमुखी, सुमुखी, वरानना। सुयशायाः पुत्राः वीर्यवन्तः, यक्षाः, प्रचेतसः पुत्राः; तेषां नामानि शृणु। कंबलः, हरिकेशः, कपिलः, कांचनः, मेघमाली—एते यक्षगणाः। सुयशायाः चत्वारः कन्याः अप्सरः स्मृताः; तासां नामानि शृणु। लोहेयी ज्येष्ठा, भरता अनन्तरा; ततो कृष्णाङ्गी, विशालाः अनुपमसौन्दर्या। तासां चत्वारः यक्षगणाः विशालया उत्पन्नाः। लोहेयः, भरतेयः, कृष्णाङ्गेयः, विशालेयः—एते प्राचीनयक्षगणाः। एते भीष्माः महाबलिनः असुराः, लोकान् यक्षगणैः पूरयन्ति, दृश्यादृश्यैः। ततः, गन्धर्वाः, वलिपुत्राः, महाबलिनः, महात्मनः, वीर्यवन्तः, गन्धर्वाधिपाः उत्पन्नाः। ते वीर्यशौर्यसम्पन्नाः, उदाराः, महाबलिनः; तेषां नामानि क्रमशः शृणु। चित्राङ्गदः महाबलिनः, चित्रवर्मा तथैव, चित्रकेतुः भाग्यसम्पन्नः, सोमदत्तः शक्तिमान्; तिस्रः कन्याः अपि तेषां नामानि वक्ष्यामि। प्रथमाः अग्निका, अनन्तरम् कंबला, तृतीयाः वसुमती अनुपमसौन्दर्या। ताभ्यः अन्यपुत्रेण त्रयः प्रमुखाः गन्धर्वाः उत्पन्नाः, युद्धे भीष्माः। आग्नेयाः, कंबलेयाः, वसुमत्याः पुत्राः—एते विविधगणाः, जगद् चराचरम् पूरयन्ति। एवं दैत्यदानवगन्धर्वयक्षाप्सरसां सृष्टिः, मुनिवचनानुसारं, विस्तारपूर्वकं, धर्मपूर्वकं, वर्णिता।