वायुपुराणम्

दानवानां वृत्तान्तं शृणु, यथोक्तं श्रुति-परम्परया। दानवाः प्रतिज्ञापराः, शूराः, उग्राः मायाविनश्च, महाबलिनः सन्तः, न यजन्ति, न ब्राह्मणेषु भक्तिम् वहन्ति। तेषां प्रमुखानां नामानि यथाक्रमं प्रवक्ष्यामि। द्विमूर्धा, शङ्कुवर्णः, शङ्कुनिरामयः, शङ्कुकर्णः, महाविश्वः, गवेष्ठिः, दुन्दुभिः—एते तत्र प्रमुखाः। अजातमुखः, वरेण्यः शिलः, वामनसः, मरीचिरक्षकः, महागार्ग्यः, अङ्गिरावृतः अपि तत्र गण्यन्ते। विक्षोभ्यः, सुकॆतुः, सुवीर्यः, सुहृदः, इन्द्रजित्, विश्वजित्, असुरः, विमर्दनः च तेषु सन्ति। एकचक्रः, सुभाहुः, महाबलः तारकः, वैश्वानरः, पुलोमा, प्रवीनः, महाशिरा अपि दानवानां मध्ये गण्यन्ते। स्वर्भानुः, वृषपर्वा, महासुरो मुण्डकः, धृतराष्ट्रः, सूर्यः, चन्द्रः, इन्द्रः च पीडकाः नाम्ना विख्याताः। सूक्ष्मः, निचन्द्रः, ऊर्णनाभः, महागिरिः, असिलोमा, सुकॆशः, सदः, बालकदशकः च तत्र सन्ति। गगनमूर्धा, कुम्भनाभः, महोदरः, प्रमोदाहः, कुपथः, महाबलः हयग्रीवः अपि तेषु गण्यन्ते। असुरः, विरूपाक्षः, महासुरः सुपथः, अजः, हिरण्मयः, शतायुः, शम्बरः च नाम्ना विख्याताः। शरभः, शलभः, सूर्यः, चन्द्रः—एते द्वौ असुरेषु विख्यातौ, देवानां शत्रू, अधुना देवगणेषु स्थितौ। एवं दानुपुत्राणां प्रमुखानां नामानि कीर्तितानि; तेषां पुत्राः पौत्राः च अनन्ताः, अपरिमेयाः। एवं असुराः, दैत्याः, दानवाश्च वर्णिताः। स्वर्भानुः दैत्यः, अनुबानुः दानुपुत्रः, एते दानुपुत्राः स्मृताः। एकाक्षः, ऋषभः, अरिष्टः, प्रबन्धनः, नरकः, इन्द्रबाधनः, केशी, मेरुः, शम्भुः, धेनुकः च तत्र सन्ति। गवेष्ठिः, गवाक्षः, महाबलः तालकेतुः—एते मानुषगुणयुक्ताः दानुपुत्राः मया स्मृताः। दैत्यदानवानां विरोधे जाताः सिंहिकायाः पुत्राः, विप्रचित्तेः पुत्राश्च, उग्रवीर्यवन्तः आसन्। एते चतुर्दश महासुराः सैंहिकेयाः नाम्ना विख्याताः; शक्तिमान् शतगालः, न्यासः, शाम्बः च तत्र सन्ति। अनुलोमः, शुचिः, वातापिः, सितांशुकः, हरः, कल्पः, कालनाभः, भौमः, नरकः च तेषु गण्यन्ते। तेषां मध्ये राहुः ज्येष्ठः, सोमसूर्यपीडकः; सिंहिकायाः पुत्राः देवतानामपि भयङ्कराः। ये क्रूरयोनयः जाताः, उग्राः ब्राह्मणद्वेषिणः, ते सैंहिकेयाः दशसहस्राणि बलिनः। तान् जमदग्निसुतः भृगुप्रभावः निहन्ति। स्वर्भानु-पुत्र्या प्रभा, पुलोमानः दुहिता शची च स्मृताः। उपदानवी यमपत्नी, शर्मिष्ठा वृषपर्वणः दुहिता; पुलोमा, कालिका च वैश्वानरस्य कन्ये, मारिचपत्नी भवतः। प्रभायाः नहुषपुत्रः जातः, शच्याः जयन्तः, शर्मिष्ठायाः पुरुः, उपदानव्याः दुष्मन्तः। पुलोमा, कालिका च वैश्वानरस्य कन्ये, मारिचस्य भार्ये अभवताम्। ताभ्यां षष्टिसहस्राणि प्रमुखदानवाः, चतुर्दशसहस्राणि हिरण्यपुरवासी जनाः अभवन्। पौलोमा: कालकेयाश्च, महाबलिनः दानवाः, दानवेषु अदुर्धर्षाः, सव्यसाचिना हताः। मायायाः सर्वे पुत्राः महावीर्यवन्तः आसन्—मायावी, दुन्दुभिः, वृषः, महिषः च। बालिकः, वज्रकर्णः, कन्या मन्दोदरी च तत्र सन्ति। एवं दैत्यदानवानां सृष्टिः प्रवर्णिता। दानायुषसः पंच पुत्राः स्मृताः—अरूरुः, बाली, जंभः, विरक्षः, विषः च। अरूरोः पुत्रः स्तनयः, महासुरो धुन्धुः, यं कुवलाश्वेन उत्तङ्कवाक्येन हन्यते। बालिनः द्वौ पुत्रौ महाबलिनौ, अतुलतेजसौ—कुम्भिलः, चक्रवर्मा; सः पूर्वजन्मनि कर्णः आसीत्। विरक्षस्य द्वौ पुत्रौ कालकः, वरः; विषस्य, क्रूरकर्मणः, चत्वारः पुत्राः—श्राद्धहा, यज्ञहा, ब्रह्महा, पशुहा च। दानायुषसः पुत्राः उक्ताः; वर्तते वृत्रम् शृणु। वृत्रः धोरायाः श्वासात् जातः, यदा वृत्रेन्द्रयोः संग्रामः अभवत्। तेषां पतयः, मनसा विख्याताः, महाबलिनः राक्षसाः, कोटिशतं संख्याताः, महेन्द्रस्य पार्षदाः। सर्वे ब्रह्मविदः, सौम्याः, धर्मिष्ठाः, सूक्ष्मरूपिणः, सर्वेषु भूतेषु वसन्तः, परमसद्वृत्तयः। एवं दैत्यदानवानां सृष्टिः प्रवर्णिता। प्रवाह्यस्य यज्ञसम्भवाः पुत्राः, सर्वे उत्तमगायनाः। सप्त सन्ति—सत्त्वनः, सत्त्वात्मकः, महाबलः कलापः, ब्रह्मचारी कृतवीर्यः, सुपाण्डुः। पनः, तरण्यः, सुचन्द्रः, दशमः—एते दिव्यगन्धर्वाः स्मृताः। गन्धर्वाः अप्सरश्च, पुण्याः, मुनिसन्ततिः, नामानि—चित्रसेनः, उग्रसेनः, ऊर्णायुः, अनघः। धृतराष्ट्रः, पुलोमः, सूर्यवर्चाः, युगपत्, ऋणपत्, काली, दिति, चित्ररथः च तत्र गण्यन्ते। भ्रमिशिरा त्रयोदशः, पर्जन्यः चतुर्दशः, कली पञ्चदशः, नारदः षोडशः; एते मुनिसन्तानाः दिव्यगन्धर्वाः इति कीर्तिताः। एवं सम्पूर्णा दानवानां, दैत्यदानवानां, सैंहिकेयगणानां, गन्धर्वाप्सरःसन्तानानां च सृष्टिः, यथाशास्त्रं, यथाक्रमं, कीर्तिता।