वायुपुराणम्

दिति भगवत्याः पतिं मारिचं कश्यपं प्रीतमात्मानं सः सस्मार साङ्गलिकं प्राञ्जलिः समुपेत्य इदं वचनमुवाच— "भगवन्, तव पुत्रैः आदित्यैः मम पुत्राः विनिपातिताः।" सा दुःखिता पतिं पुनरुवाच— "मम दीर्घतपसा युक्तः इन्द्रशत्रुः पुत्रः स्यात्, तपः स्थापयिष्यामि, त्वं च गर्भदानं मम दत्त्वा अनुगृहाण।" तस्याः वाक्यं श्रुत्वा महातेजाः कश्यपः प्रीतया दितिं दुःखार्तां प्रत्युवाच— "एवं अस्तु, शुभं ते स्यात्, तपोधने, शुचिः भव। त्वं युद्धे इन्द्रशत्रुं महात्मानं पुत्रं जनिष्यसि। यदि शतसंवत्सराणि शुद्धा स्थास्यसि, त्रैलोक्यविख्यातं पुत्रं सुत्वा भविष्यसि।" एवं उक्त्वा तेजस्वी भगवान् तया सहावसत्। तां परिष्वज्य दिव्यर्षिः त्रीन् लोकान् गन्तुं प्रस्थितः। तस्मिन्नत्यगच्छति, दिति देवी हृष्टा तुष्टा च, यथार्हं वनं गत्वा कठोरं तपः समारब्धवती। तस्याः तपः कुर्वत्याः सहस्राक्षः इन्द्रः देवानामुत्तमः, ताम् अत्युत्तमेन सेवया उपचरन् स्थितः। अग्निं, कुशं, दारु, फलानि, मूलानि, यानि यानि आवश्यकानि, इन्द्रः तस्यै सर्वं समर्पयत्। मालिशनं कृत्वा श्रमपरिहारं च, सर्वदा सर्वत्र दितिं सेवमानः इन्द्रः, तया सत्कार्यमाणः, तदा दितिः इन्द्रं प्रहृष्टया वाचा सम्बोधितवती। "त्वयि अहं तुष्टा, देवश्रेष्ठ, दश वर्षाणि शेषाणि, ततः सौम्य, त्वं भ्रातरं पश्यसि। विजयं मनसि स्थापयिष्यामि; एवं पुत्रं लब्ध्वा त्रिलोक्यविजयं सह तेन करिष्यामि।" एवमुक्त्वा, सूर्ये मध्यं प्राप्ते, दितिः निद्रया अभिभूता, शिरसा जानुनि निहिता, शयिता। तां अशुचिं दृष्ट्वा, पदयोः पतितकेशां, इन्द्रः अवसरं लब्ध्वा हर्षितः सस्मितः। ततः पुरन्दरः तस्याः विहितगात्रे प्रविवेश; प्रविश्य, तं महान्तं गर्भं दृष्ट्वा, इन्द्रः वज्रेण तस्य गर्भस्य मुख्यभागं विदारयामास। शतधारेण वज्रेण विदार्यमाणे गर्भे, सः भीषणं क्रन्दनं चक्रे, पुनः पुनः कम्पमानः; तदा शक्रः गर्भं प्रत्युवाच— "मा रुदः।" स गर्भः सप्तधा जातः, इन्द्रेण पुनः वज्रेण सप्तधा विभजितः; तदा दितिः प्रबुद्धा। दितिः उवाच— "मा हन, मा हन।" तदा मातृवचनेन मानितः वज्रधारी इन्द्रः, अञ्जलिं कृत्वा वज्रं गृहीत्वा, तस्याः गर्भात् निर्गत्य दितिं उवाच। "देवि, त्वमशुचिर्दृष्टा, निद्रावशा, केशाः पदयोः पतिताः; तं अवसरं लब्ध्वा अहं शत्रुघ्नः शक्रः तव गर्भं बहुधा विदारितवान्— क्षमस्व।" एवं गर्भे निष्फले जाते, दितिः अत्यन्तं शोकाकुला अभवत्; तदा सहस्राक्षः मातरं वचः उवाच। "यदि मम दोषात् तव गर्भः निष्फलः जातः, हे देवेश्वरि, हे महात्मन्, त्वं दोषवान् नासि।" "शत्रोः वधः न दोषः; अतः त्वां न शापयामि। मम प्रियतमा कार्यं इच्छामि— मम गर्भं वरं ददातु।" "स्वर्गे सप्त स्थानानि मम पुत्राणां सन्तु; सप्त वातगणाः मम पुत्रैः व्याप्यन्ताम्। ताः सप्त सप्तगणाः मरुतः इति ख्याताः सन्तु।" "पृथिव्यां प्रथमः गणः; द्वितीयः सूर्ये; तृतीयः चन्द्रे; चतुर्थः नक्षत्रगणे।" "पञ्चमः ग्रहेषु; षष्ठः सप्तर्षिमण्डले; सप्तमः तु ध्रुवे परमवातगणः।" "एतेषु स्थलेषु मम पुत्राः विविधकाले विचरन्ति; मम पुत्रा वातगणत्वेन गच्छन्तु।" "पृथिव्यां प्रथमः गणः अशुचिसंसर्गः; मम पुत्राः तत्र प्रथमगणत्वेन विचरन्तु।" "द्वितीयः शुद्धिसंसर्गः सूर्ये; तत्र द्वितीयगणः मम पुत्राणां गच्छतु।" "सूर्यस्योपरि, चन्द्रतः, ऊर्ध्ववायुः तृतीयवातगणः; तत्र तृतीयगणः गच्छतु।" "चन्द्रस्योपरि, नक्षत्रतः, चतुर्थः शुभवायुः; तत्र चतुर्थगणः मम पुत्राणां गच्छतु।" "यक्षेषु, ग्रहतः, पञ्चमः सौम्यवायुः; तत्र पञ्चमगणः गच्छतु।" "ग्रहेष्वुपरि, ऋषिभ्यः, षष्ठः परमो वातः; तत्र षष्ठगणः मम पुत्राणां गच्छतु।" "सप्तर्ष्युपरि, ध्रुवात्, सप्तमं क्षेत्रं; तत्र मम पुत्राः वातसंस्थाननाम्नि क्षेत्रे सन्तु।" "एते सर्वे मम पुत्राः तत्र तत्र विचरन्ति; तत्र तैः नाम्ना प्रसिद्धाः, एते एव मरुतः।" "ततः तेषां नामानि माता पुत्रश्च दत्तवन्तौ; तेन च कर्मणा मरुतः पृथक् पृथक् प्रसिद्धाः।" "सत्त्वज्योतिः, आदित्यः, सत्यज्योतिः, तिर्यग्ज्योतिः, साज्योतिः, ज्योतिष्मान्, अपरः— एतानि नामानि।" "एषः प्रथमगणः उक्तः; द्वितीयं शृणु— ऋतजित्, सत्यजित्, सुसेणः, सेनजित्।" "सत्मित्रः, अभिमित्रः, हरिमित्रनामकः अपरः— एष द्वितीयगणः, तृतीयं शृणु।" "कृतः, सत्यः, ध्रुवः, धार्तृ, विधारय, ध्वान्त, धुनि, उग्र, भीम, अभियु, सक्षिप— एवं नामानि।" "ईदृक्, चैव, तथान्यादृक्, यादृक्, प्रतिकृत्, समितिः, संरम्भः— एष गणः।" एवं भगवती दितिः कश्यपस्य अनुमत्याः तपसा पुत्रप्राप्त्यर्थं यत्नं कृत्वा, इन्द्रस्य च उपायेन, मरुतां उत्पत्तिं जगति प्रसिद्धां कृतवती।