वायुपुराणम्

ततः तस्याः मातुः गर्भात् समुत्पन्नः स बालः स्वर्णमये हव्यवाहनस्यासन उपविष्टः, गर्भ एव सन्, तत्रैव स्थित्वा वाक्यम् उवाच। तं महर्षिं कश्यपं, वेदेषु पञ्चसु आख्यानेषु यथा वर्णितम्, ऋषयः दृष्टवन्तः; तेनैव तं नाम्ना संबोध्य अभ्यनन्दन्। एवं हिरण्यकशिपुः तेन कर्मणा प्रसिद्धिं गतम्; तस्य च भ्राता कनिष्ठः हिरण्याक्षः, भगिनी च सिम्हिका नाम, या विप्रचित्तिना गृहीता राहोः माता जाता। हिरण्यकशिपुः दैत्यराजः अतीव घोराणि तपांसि कृत्वा लक्षवर्षाणि उपवासेन शीर्ष्णा अधोमुखः स्थित्वा तपः अचरत्। तस्य तैः तपोबलैः तुष्टः ब्रह्मा तम् अभ्यर्च्य वरं दत्तवान्; स च ब्राह्मणेभ्यः सर्वेषां च भूतानां मध्ये अमरत्वं प्राप, योगेन च देवांश् जित्वा सर्वदेवतासु ऐश्वर्यं प्राप। तदा स ब्रह्माणं प्रार्थयामास—दानवान् असुरांश् च देवान् च समाना कुरु, वातस्य महाबलस्य वरं ददातु। ब्रह्मा तस्य वाञ्छितान् वरान् दत्वा दिव्यानि दानानि दत्वा तत्रैव अन्तर्धानम् अगच्छत्; हिरण्यकशिपुः दैत्यः प्राचीनश्लोकैः कीर्त्यते। यत्र यत्र हिरण्यकशिपुः राजा वसति, तत्र तत्र तस्य प्रदेशस्य देवाः महर्षयः च तम् अभिवादयन्ति। एवं दैत्याधिपतेः हिरण्यकशिपोः बलं, द्विजश्रेष्ठ। सदा नारसिंहः विष्णुरूपधारी तस्य मृत्युः जातः; तस्य नखैः छिन्नः, तस्मात् नखानि शुद्धानि इति स्मृतिः। हिरण्याक्षस्य पञ्च पुत्राः आसन्, महाबलिनः: उत्कुरः, शकुनिः, कालनाभः, महानाभः, भूतसन्तापनश्च; एते देवानपि कम्पयन्तः। तैः पुत्रैः पौत्रैश्च, बडेय इति प्रसिद्धकुलं, तेषां सहचरैः सह लक्षशः हताः तारकामये युद्धे। हिरण्यकशिपोः चत्वारः महाबलिनः पुत्राः आसन्—प्रह्लादः ज्येष्ठः, अनुह्लादः, संह्लादः, ह्लादः च। ह्लादस्य पुत्रयोः शृणु। ह्लादस्य द्वौ पुत्रौ—ह्लादः च निशुन्दः च। निशुन्दस्य सुतौ—सुन्दः उपसुन्दः च, वीर्यवन्तौ। ह्लादस्य पुत्रौ—ब्रह्मघ्नः महाबलः, मुखः च; सुन्दस्य पुत्रः मारीचः, ताडका तस्य माता। सा ताडका रामेण राघवेण हता; मुखः अपि कीरातेषु धनुष्मता निहतः। तपसा संयमेन चोत्पन्नाः, मणिवर्ते निवसन्तः, त्रिंशत् कोटयः तेषां; ते देवैः अदुर्याः, वामपाणिना धनुष्मता हताः। अनुह्लादस्य पुत्रः वायुः, शिनिवाली च; तेषां शतसहस्रसंख्या हाला-हल इति प्रसिद्धा। प्रह्लादस्य पुत्रः विरोचनः, तस्य पञ्च पुत्राः—गवेष्ठिः, कालनेमिः, जम्भः, बाष्कलः, शम्भुः च कनिष्ठः; एते प्रह्लादवंश्या इति स्मृताः। तेषां पुत्रान् क्रमशः कथयामि—शुम्भः, निशुम्भः, विश्वक्सेनः महाबलः, एते गवेष्ठेः पुत्राः। जम्भस्य पुत्राः—शतदुन्दुभिः, दक्षः, खण्डः; बाष्कलस्य—विरोधः, मनुः, वृक्षायु, कुशलिमुखः; कालनेमेः पुत्राः—ब्रह्मजित्, क्षत्रजित्, देवान्तकः, नरान्तकः। शम्भोः अपि पुत्राः—धनुकः, असिलोमः, नबलः, सगमुखः, गवाक्षः, गोमान् च। विरोचनस्य पुत्रः बली, महाबलपराक्रमी; बलेः शतम् अपि पुत्राः सर्वे राजानः। तेषु चत्वारः श्रेष्ठाः—सहस्रबाहुः ज्येष्ठः, बाणः द्रविडेषु पूजितः, कुम्भनाभः, गर्दभाक्षः, कुशी च। शकुनी, पूतना च, बलेः द्वे कन्ये; बलेः पुत्राः पौत्राश्च शतसहस्रशः जाताः। बली नाम्ना ख्यातः, महाबलपराक्रमी; बाणात् चन्द्रः, मनः च, लौहित्यवंशः तस्मात् प्रवर्तते। अथ दिति, पुत्रहान्या दुःखिता, कश्यपं तुष्टुम् इच्छन्ती, तं सम्पूज्य, मनसि प्रसन्नं कृत्वा, वरं याचितवती। तस्मै भगवतः तुष्टस्य महात्मनः वरं याचितवत्यै स भगवान् कश्यपः—"किं ते प्रियं करवानि, शुद्धे?"—इति मारिचः उवाच। सा दिति, कृताञ्जलिः, मारिचं कश्यपं प्रहृष्टया वाचा उवाच—"भगवन्, मम पुत्राः तव पुत्रैः आदित्यैः हताः। तपसा दीर्घेन युक्तं पुत्रं इच्छामि, यः इन्द्रस्य वधः स्यात्; अहं तपः करिष्यामि, त्वं गर्भं ददातु।" तस्याः वचनं श्रुत्वा, मारिचः कश्यपः महातेजाः, दुःखिता दितिं प्रत्युवाच—"एवं अस्तु, शुभं ते स्यात्; शुद्धा भव, तपोधन। त्वं उत्तमं पुत्रं प्रसविष्यसि, यो रणभूमौ इन्द्रघाती भविष्यति। यदि शतसंवत्सरं शुद्धा स्थास्यसि, तदा त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धः पुत्रः तव जायेत।" एवं उक्त्वा, तेजस्वी भगवान् तया सह वासं कृत्वा, आलिङ्ग्य, त्रिलोक्यां प्रवव्राज। पतौ गते, सा देवी दिति, हर्षपूर्णा, उपयुक्तं वनं प्राप्त्वा, घोरं तपः अकरोत्। तस्याः तपः कुर्वत्याः, सहस्राक्षः इन्द्रः, सुरश्रेष्ठः, तां सर्वोत्कृष्टेन सेवया उपतस्थे। इन्द्रः तस्यै अग्निं, कुशान्, समिधः, फलानि, मूलानि, यानि यानि आवश्यकानि, तानि सर्वाणि उपनिनाय। स्नानाभ्यञ्जनैः, क्लेशपरिहारैः, इन्द्रः सदा सर्वेषु लोकेषु तां दितिं उपचचार; तथा सत्कृता दितिः इन्द्रं प्रति वाक्यम् उवाच।