वायुपुराणम्

शक्तिशालीः सत्यवीर्यश्च शतानिकः तस्य पुत्रः अभवत्, तं ब्राह्मणाः अभिषिच्य राज्ये स्थापयामासुः। शतानिकस्य पुत्रः अश्वमेधदत्तः वीर्यसम्पन्नः जातः, अश्वमेधदत्तात् परपुरञ्जयः अभवत्। तस्यैव वंशे धर्मात्मा यशस्वी च अधिसमकृष्णः इदानीं राज्यं करोति, यस्य शासनकाले यूयं एतद् दीर्घं कठिनं च यज्ञं कृतवन्तः। एष यज्ञः दुःसाध्यः दीर्घकालपर्यन्तः त्र्यब्दीयः द्वौ वर्षौ कुरुक्षेत्रे च दृशद्वत्यां च कृतः, द्विजोत्तमाः। ततः मुनयः सूतमिदं प्राञ्चुः—“भवतः कृपया यथापूर्वं राज्ञः प्रजाश्च प्रोक्ताः, एवं भविष्यस्य अपि वर्त्म कथय, ये च राजानः भविष्यन्ति, तेषां नामानि च वद। कदा, केषां कालः, युगमानानि, धर्मस्याधर्मस्य च गुणदोषाः, प्रजासुखदुःखानि च धर्मकामार्थसम्बन्धानि, सर्वं वक्तुमर्हसि। यथापृष्टं यथादृष्टं यथाश्रुतं च सत्यमाख्यातु।“ एवं मुनिभिः सम्यक् पृष्टः स सूतः प्राज्ञवर्यः यथावृत्तं यथादृष्टं यथाश्रुतं च व्यासेन महात्मना यथाकथितं सर्वं निवेदयामास। स च व्यासप्रसादात् आगामिके कालयुगे च मन्वन्तरेषु च यथाभविष्यन्ति, तदपि श्रोतुं प्रावृत्तः। अधुना यः कश्चन राजा भविष्यति, तस्य नामानि वंशश्च वक्तुम् आरभे। अयिलाः, इक्ष्वाकवः, सौद्युम्नाः—एतेषां राजवंशानां मध्ये एषा पुण्या इक्ष्वाकुभूमिः प्रतिष्ठिता। ये ये राजानः भविष्यन्ति, तेषां नामानि, तेषां च उत्तरकालेषु ये ये भविष्यन्ति, तेषां च वर्णनं करिष्यामि, भूमिपालाः। क्षत्रियाः, पराशवाः, शूद्राः, द्विजातयः, अन्धाः, शाकाः, पुलिन्दाः, तुलिकाः, यवनाः, कैवर्ताः, आभीराः, शबराः, अन्ये च म्लेच्छसमूहाः—एतान् वर्षानुक्रमेण राज्ञश्च नामानि च प्रवक्ष्यामि। अधिसमकृष्णोऽयं पुरुवंशेषु अधुना राज्यं कर्ता दृश्यते, तस्माद् अनन्तरं ये ये तस्य वंशे भविष्यन्ति, तान् सम्यग् वर्णयिष्यामि। अधिसमकृष्णस्य पुत्रः निर्वक्रः भविष्यति, तस्य नगरी नागसह्वया गङ्गया हृता स्यात्, तदा स नगरीं निवासं च त्यक्त्वा कौशाम्ब्यां वत्स्यति। निर्वक्रस्य पुत्रः उष्णा, उष्णात् चित्ररथः, चित्ररथात् शुचिद्रथः, शुचिद्रथात् वृतीमान्। वृतीमतः सुषेणः महाबलपराक्रमी, सुषेणात् सुतीर्थः राजा। सुतीर्थस्य रुचिः, रुचेः त्रिचक्षुः, त्रिचक्षुषः सुखिबलः। सुखिबलस्य पुत्रः परिप्लुतः राजा, तस्य पुत्रः सुनयः। सुनयस्य मेधावी राजा, तस्य पुत्रः दण्डपाणिः। दण्डपाणेः निरमित्रः, निरमित्रात् क्षेमकः। एते पञ्चविंशतिः राजानः प्राचीनवंशे जाताः। अत्र मुनिसंप्रदायज्ञैः उक्तं श्लोकमपि स्मरन्ति—“एष वंशः दिव्यर्षिभिः पूजितः, यस्मात् ब्राह्मणक्षत्रियौ जातौ।” क्षेमके राज्ञि समाप्ते राज्यम् कलियुगे वंशः समाप्तिं गमिष्यति; एवं पौरववंशस्य सम्यग् वर्णनं कृतम्। अधुना अहम् इक्ष्वाकुवंशस्य महात्मनाम् वर्णनं करिष्ये, पाण्डुपुत्रस्य धर्मात्मनः अर्जुनस्य अनन्तरम्। बृहद्रथस्य पुत्रः बृहत्क्षयः वीर्यवान्, तस्य पुत्रः क्षयः, क्षयात् वत्सव्यूहः। वत्सव्यूहात् प्रतिव्यूहः, तस्य पुत्रः दिवाकरोऽयोध्यायां राज्यं कर्ता। दिवाकरस्य साहदेवः प्रसिद्धः, साहदेवस्य बृहदश्वः। तस्य पुत्रः भानुरथः, भानुरथस्य प्रतिताश्वः, प्रतिताश्वस्य सुप्रतीतः। सुप्रतीतः साहदेवः, साहदेवस्य सुनक्षत्रः। सुनक्षत्रात् किन्नरः शत्रुनाशकः, किन्नरस्य महात्मनः अन्तरिक्षः। अन्तरिक्षात् सुपर्णः, सुपर्णात् मित्रजित्, तस्य पुत्रः धर्मी भारद्वाजः, धर्मिणः कृतञ्जयः, कृतञ्जयस्य व्रतः, व्रतस्य रणञ्जयः। रणञ्जयात् संजयः वीर्यवान्, संजयस्य शाक्यः, शाक्यस्य शुद्धोदनः। शुद्धोदनस्य शाक्यवंशवृद्धये राहुलः पुत्रः, प्रसैनाजितः क्षुद्रकः, क्षुद्रकात् अन्यः। क्षुद्रकस्य क्षुलिकः, क्षुलिकात् सुरथः, सुरथस्य सुमित्रः, स एव अन्तिमः राजा भविष्यति। एते इक्ष्वाकुकुलोत्पन्नाः कलियुगे बृहद्बलवंश्या राजानः, यः वीर्यवन्तः विद्वांसः सत्यवादिनः आत्मसंयताः च स्युः। अत्र वंशवित् पुराणज्ञैः श्लोकः पठ्यते—“इक्ष्वाकुवंशोऽयं सुमित्रे समाप्तिं गमिष्यति; सुमित्रे राज्ञि वंशः कलियुगे समाप्तः।” एवं मानवक्षेत्रं मैलेयवंशश्च निरूपितः। अधुना बृहद्रथवंश्या मागधराजानः, जरासंधवंशसम्भूतान् सहदेवपुत्रान् वक्ष्यामि। ये अतीताः, ये वर्तमानाः, ये च पुनः भविष्यन्ति, तान् प्रमुखान् क्रमशः प्रवक्ष्यामि। तत्र भारतयुद्धे सहदेवः हतः, तस्य पुत्रः सोमाधिः राजर्षिः गिरीव्रजे राज्यं कृतवान्। एवं स सूतः मुनिभ्यः पृष्टः, यथाक्रमं यथाश्रुतं यथादृष्टं च वंशानां वर्णनं कृतवान्।