वायुपुराणम्

कुरुवंशस्य नृपतयः सर्वेषु नृपतिषु प्रमुखाः कीर्त्यन्ते स्म। कुरोः प्रियतमा पुत्रौ सुदन्वा च जह्नुश्च आसीताम्। परीक्षित् नाम महाबलः राजा अभवत्, तस्य पुत्रः अरिमर्दनः। सुदन्वनः सुहोत्रः नाम बुद्धिमान् पुत्रः आसीत्। तस्य पुत्रः च्यवनः धर्मार्थकुशलः राजा अभवत्। च्यवनस्य कृतः पुत्रः, यः महान् तपसा यज्ञान् अकरोत्। सः कृतः स्वकीये पुत्रे देवमित्रे वीर्यशालिनि वसु नाम्नि, यः दिवि विचरन् विद्योपरिकरः इति ख्यातः, अभवत्। विद्योपरिकरस्य गिरिकायाम् सप्त पुत्राः अजायन्त—महारथः, भगधरः, बृहद्रथः, प्रत्यग्रः, कुशः (मणिवाहनः इति प्रसिद्धः), माथैल्यः, ललित्तः, मत्स्यकालः च सप्तमः। बृहद्रथस्य पुत्रः कुशाग्रः, सः प्रसिद्धः। कुशाग्रस्य ऋषभः नाम बलशाली पुत्रः। ऋषभस्य पुष्पवान् धर्मशीलः पुत्रः, तस्य सत्यहितः नाम वीर्यशाली राजा अभवत्। सत्यहितस्य सुदन्वान् पुत्रः, तस्मात् ऊर्ज्जः नाम प्रतापी पुत्रः। ऊर्ज्जस्य नाभसः नाम पुत्रः, तस्मात् महाबलः पुत्रः जातः। सः द्विधा जातः, वृद्ध्याः प्रभावेन संयोजितः। तेन जरासन्धः नाम महाबाहुः अभवत्, वृद्ध्या संयुक्तः। सः जरासन्धः अतिबलवान् सर्वक्षत्रियविजयी अभवत्। तस्य पुत्रः साहदेवः, यः वीर्येण प्रसिद्धः। साहदेवस्य पुत्रः सोमाधिः, महातपाः। सोमाधेः श्रुतश्रुः नाम मागधः पुत्रः अभवत्। परीक्षितः जनमेजयम् अपि पुत्रं प्राप्तवान्। श्रुतसेनस्य भीमसेनः नाम पुत्रः जातः। जह्नोः सुरथः नाम पुत्रः, पृथिव्याः अधिपः अभवत्। सुरथस्य वीर्यशाली राजा विदूरथः पुत्रः। विदूरथस्य सार्वभौमः पुत्रः, सार्वभौमस्य जयत्सेनः, तस्य पुत्रः आराधितः। आराधितः महात्मा अयुतायुः इति प्रसिद्धः। अयुतायोः अक्रोधनः पुत्रः, तस्मात् देवातिथिः। देवातिथेः ऋक्षः, ऋक्षस्य भीमसेनः, तस्य दिलीपः पुत्रः। दिलीपस्य प्रतिपः पुत्रः, तस्य त्रयः पुत्राः—देवापिः, शंतनुः, बाह्लीकः। बाह्लीकः सप्तानां बाह्लीकानां नृपतिः, तस्य पुत्रः सोमदत्तः महात्मा। सोमदत्तस्य भूः, भूरिश्रवाः, शलः च पुत्राः। देवापिः धर्मार्थं वनं गतः, सः देवानां गुरुर्मुनिः अभवत्। तस्य पुत्रौ च्यवनः इष्टकश्च महात्मानौ। शंतनुः राजा अभवत्, विद्वान् महौषधः च। यं यं वृद्धं नरं सः स्पृशति, सः पुनर्युवा भवति; अतः शंतनुः इति ख्यातिः प्रसिद्धा। धर्मात्मा शंतनुः जाह्नव्यां विवाहं कृत्वा देवव्रतम् अपत्यं प्राप्तवान्। सः देवव्रतः भीष्मः इति प्रसिद्धः, पाण्डवानां पितामहः। कालान्तरात् शंतनुः विचित्रवीर्यं पुत्रं प्रजजान, सः जनप्रियः। कृष्णद्वैपायनः अपि विचित्रवीर्यस्य क्षेत्रे पुत्रान् उत्पादितवान्—धृतराष्ट्रः, पाण्डुः, विदुरः च। धृतराष्ट्रात् गांधारी शतं पुत्रान् अजनि, तेषां ज्येष्ठः दुर्योधनः सर्वक्षत्रियेश्वरः। पाण्डोः भार्ये प्रथा च माद्री च आस्ताम्। ताभ्यां दिव्येन प्रसादेन पाण्डवेभ्यः पुत्राः जाताः—धर्माद् युधिष्ठिरः, वायोः वृकोदरः, इन्द्रात् धनञ्जयः, अश्विभ्यां माद्र्याः नकुलः सहदेवश्च। पाण्डवानां द्रौपद्यां पञ्च पुत्राः अजायन्त, तेषां ज्येष्ठः श्रुतविधः युधिष्ठिरात् जातः। भीमसेनात् हिडिम्बायां घटोत्कचः पुत्रः, पुनः काश्यायां सर्ववृकः। विजयानाम माद्र्याः पुत्रात् सुहोत्रः, सहदेवात् वैद्यायां निरमित्रः लाङ्गलिः च जातौ। पार्थात् सुभद्रायां रथी अभिमन्युः पुत्रः, अभिमन्योरुत्तरायां (वीराटस्य पुत्र्यां) परीक्षित् अभवत्। परीक्षितः जनमेजयम् अपि पुत्रं प्राप्तवान्, सः वाजसनेयब्राह्मणान् स्थापयामास। वैशम्पायनः रोषात् उक्तवान्—"तवेदं वचनं मूढ, न प्रतिषेधं विना स्थास्यति।" यावत् अहं लोके स्थितः, तावत् इदं न संस्तूयते; मम गमेऽपि तथा जनमेजयस्य अभवत्। सः प्रजापतिं पौर्णमास्यां हविर्यज्ञेन पूज्य, बुद्ध्या विदित्वा, तस्य यज्ञे भगवता इच्छितं नाशं दृष्टवान्। परीक्षित्पुत्रः जनमेजयः द्वौ अश्वमेधौ कृत्वा वाजसनेयब्राह्मणान् स्थापयामास, त्रीणि च अश्वमेधयज्ञानि कृत्वा ब्रह्म स्थापयामास। सः त्रीणि अश्वमेधयज्ञानि कृत्वा प्रधानान् अश्वान्, स्त्रीगृहवासिनः, मध्यदेशवासिनः च क्षपयामास। दुःखितः ब्राह्मणैः शप्तः, सः अन्ते मृत्युम् उपागात्। एवं कुरुवंशस्य पुण्यश्लोकाः नृपतयः, तेषां चरितं पुण्यं च श्रूयते।