वायुपुराणम्

हस्तिनः त्रयोऽपि पुत्राः आसन्—अजमिद्धः, द्विमिद्धः, पुरुमिद्धः—सर्वे धर्मिष्ठाः, श्रेष्ठशीलाः च। अजमिद्धस्य पुत्राः शभा नाम्ना, कुलधर्मपरायणाः, दीर्घतपसः अन्ते धर्मराजानः अभवत्। भारद्वाजस्य अनुग्रहात् तेषां वंशस्य विस्तृतं श्रूयताम्। अजमिद्धः केशिन्याम् कन्थं जनयामास। कन्थस्य पुत्रः मेधातिथिः, तस्मात् कन्थायनब्राह्मणाः उत्पन्नाः। धूमिन्याम् अजमिद्धः बृहद्वसुं राजा जनयामास। बृहद्वसोरपि पुत्रः बृहद्विष्णुः, महाबलवान्, तस्य पुत्रः बृहत्कर्मा, तस्यापि पुत्रः बृहद्रथः। बृहद्रथस्य पुत्रः विश्वजित्, तस्य पुत्रः सेनजित्। सेनजितस्य चत्वारः पुत्राः आसन्—रुचिराश्वः, काव्यः, दृढधनुष्मान् रामः, वत्सः राजा अवन्तकः—एते परिवत्सराः इति प्रसिद्धाः। रुचिराश्वस्य पुत्रः पृथुषेनः, महाकीर्तिः; पृथुषेनस्य पुत्रः परः, परात् निपः अभवत्। शतं पुत्राः निपस्य श्रूयन्ते, सर्वे राजानः निपाः इति कीर्तिताः। तेषु, कीर्तिवर्धनः महाकीर्तिः राजा वंशस्थापकः अभवत्। कम्पिल्ये समरः नाम राजा आसीत्, यः चेष्टसमरः इति प्रसिद्धः अभवत्। समरस्य त्रयः पुत्राः—परः, सत्वदः, अन्यः—सर्वे गुणसम्पन्नाः। परस्य पुत्रः वृषः, वृषस्य पुत्रः सुकृतिः, सुकृतिः पुण्यकर्मणा विब्रजं पुत्रं जनयामास, सर्वगुणसम्पन्नम्। विब्रजस्य पुत्रः अनुहः, राजा; सः शुकस्य जामाता अभवत्, ऋषिः महाकीर्तिः तस्य पुत्रः। अनुहस्य पुत्रः ब्रह्मदत्तः, महातपस्वी; तस्य पुत्रः योगसुनुः, ततो विष्वक्सेनः राजा अभवत्। तत्र तेजस्विनः पुत्राः कुत्सितकर्मणा राजा अभवन्; विष्वक्सेनस्य पुत्रः उदक्सेनः नाम्ना। भल्लातः तस्य पुत्रः, येन राजा पूर्वं हतः अभवत्; भल्लातस्य पुत्रः जनमेजयः राजा अभवत्। तस्य कृते उग्रायुधेन सर्वे राजानः विनष्टाः। उग्रायुधः कस्य पुत्रः, कस्य वंशे प्रसिद्धः, किं कारणम् येन सर्वे राजानः तेन विनष्टाः? इति प्रश्नः। द्विमिद्धस्य पुत्रः यवीनरः, विद्वान्; तस्य पुत्रः स्थिरः, तस्य पुत्रः सत्यधृतिः। सत्यधृतिः महाबलवान् पुत्रः दृढनेमिः, दृढनेमिः राजा सुवर्मा पुत्रः। सुवर्मणः पुत्रः सार्वभौमः, महाबलवान्, प्रसिद्धः; सार्वभौमः पृथिव्याः एकछत्रराजा अभवत्। तस्य वंशे महत्पौरवस्य पुत्रः रुक्मरथः राजा अभवत्। रुक्मरथस्य पुत्रः सुपार्श्वः राजा, सुपार्श्वस्य पुत्रः धर्मिष्ठः सुमतिः। सुमतेः पुत्रः सनाथिः, धर्मशीलः, विनयवान्; तस्य पुत्रः कृतः। सः महात्मा कौथुम हिरण्यनाभस्य शिष्यः अभवत्; तेन सामसंहिताः चतुर्विंशतिप्रकारेण विन्यस्ताः। ताः पूर्वपाठाः इति प्रसिद्धाः, सामगैः कृताः; कर्तिः उग्रायुधः सः वीरः पौरववंशजः। यः वीर्यं दर्शयित्वा पृषतपितरं हंतुम् समर्थः अभवत्; नीलः महाबाहुः, पंचालाधिपः, तेन हतः। उग्रायुधस्य पुत्रः क्षेमः, क्षेमात् वीरः सुवीरः, सुवीरात् नृपञ्जयः, नृपञ्जयात् वीररथः—एते पौरवाः इति स्मृताः। अजमिद्धः नीलिन्याम् नीलं राजा जनयामास; तस्य तपसा सुशान्तिः पुत्रः अभवत्। सुशान्तेः पुत्रः पुरुजानुः, पुरुजानोः पुत्रः ऋक्षः; ऋक्षात् एते पुत्राः शाखाः च उत्पन्नाः। मुद्गलः, सृञ्जयः, बृहदिषुः राजा, यवीयान् वीरः, पञ्चमः कम्पिल्यः। पञ्चानां रक्षायै पिता तान् संबोधितवान्—"एते पञ्च, समृद्धराज्ययुक्ताः, रक्षायै पर्याप्ताः"—इति। तेषां रक्षायै पर्याप्तम्, पंचालाः इति प्रसिद्धाः। मुद्गलात् मौद्गल्याः उत्पन्नाः—द्विजाः, क्षत्रियवंशसम्भूताः। एते अंगिरसः, कण्ठकुलमुद्गलाः, मुद्गलस्य ज्येष्ठः पुत्रः वेदविद्, महाकीर्तिः। इन्द्रसेनायाः गर्भात् बध्याश्वः अभवत्; बध्याश्वात् युग्मौ पुत्रौ, मेनका नाम्ना, श्रूयते। दिवोदासः राजर्षिः, अहल्या च प्रसिद्धा; अहल्यायाः शारद्वतस्य पुत्रः अभवत्। शतानन्दः श्रेष्ठः ऋषिः तस्य पुत्रः; तस्य पुत्रः सत्यधृतिः, सत्यनिष्ठः, धनुर्वेदविद्। सत्यधृतिः अप्सरसं दृष्ट्वा तस्य वीर्यं तृणेषु पतितम्, तत्र संयोगः अभवत्। शंतनुः अनुकम्पया, मृगयायाम् गच्छन्, तं शिशुं गृहीत्वा कृतवान्; सः कृपः इति प्रसिद्धः, तस्मात् गौतमी कृपी अपि अभवत्। एते शारद्वतस्य ऋतथ्याः, गौतमवंशजाः। दिवोदासस्य वंशः अपि कथ्यते। दिवोदासस्य पुत्रः मित्रायु, वेदविद्; मित्रायोः पुत्रः स्मृतः, एते अपि तस्मिन्नेव वंशे गण्यन्ते।