नवस्य नवराष्ट्रं राज्यं āsīt्। कृमिणः पुरी कृमिला nāma āsīt्। तथैव सुव्रतस्य वृष्टा nāma पुरी āsīt्। अधुना शिवेः पुत्राणां वृत्तान्तं शृणु। शिवेः चत्वारः सुप्रसिद्धाः पुत्राः āsan—वृषदर्भः, सुवीरः, केकयः, मद्रकश्च। तेषां केकयाः, मद्रकाः, वृषदर्भाः, सूचिदर्भाश्च प्रथिता जनपदाः अभवन्। अधुना तीतिक्षोः वंशं शृणु। तैतिक्षुः प्राचीं दिशं प्रविश्य प्रख्यातो राजा अभवत्। तस्य पुत्रः उशद्रथः महाबाहुः āsīt्। हेमस्य पुत्रः सुतपा nāma āsīt्, तस्य सुतयशाः nāma पुत्रः, बलवान्, यः मनुष्येषु जातः, क्षीणप्रजाः सन्तानाय कामयमानः। स एव बली महायोगी बन्धनं प्राप्तः, स च उदारः āsīt्। सः पुत्रान् उत्पादितवान्, ये चतुर्वर्ण्यं पृथिव्यां स्थापयामासुः। सः अङ्गं, वङ्गं, सुह्लं, पुण्ड्रं, कलिङ्गं, बालेयं च उत्पादितवान्—एते क्षत्रियकुलानि प्रसिद्धानि। बालेयाः च ब्राह्मणाश्च तस्यैव सन्ततयः āsन्। बलेः, प्राज्ञस्य, ब्रह्मणा स्नेहानुग्रहात् वराः दत्ताः। तस्मै महायोगबलं, कल्पपर्यन्तजीवितं, युद्धे अजयता, धर्मे च प्रख्यातता दत्ता। सः त्रिलोकदर्शनं, सन्ततिषु श्रेष्ठतां, अप्रतिमबलं, धर्मस्य तत्त्वज्ञानं च प्राप्तवान्। भगवता उक्तं—त्वं चतुर्वर्ण्यं स्थिरं स्थापयिष्यसि। एवं उक्तः स राजा बली परमां शान्तिं प्राप्तवान्। कालेन सः प्राज्ञः स्वस्थानं प्राप्तः। तेषां राष्ट्राणि—वङ्गं, अङ्गं, सुहिलं—समृद्धानि अभवन्। पुण्ड्राः कलिङ्गाश्च तथा एव। अधुना तेषां वंशं शृणु। सर्वे बलेः पुत्राः क्षेत्रजाः, ऋषिसन्ततयः, सुदेन्नायां दीर्घतमसाऽत्युत्तमबलिना जनिताः। ऋषयः ऊचुः—कथं बलेः पञ्च पुत्राः क्षेत्रजाः दीर्घतमसा ऋषिणा जाताः? तद्वद नो वयं पृच्छामः। सूतः उवाच—कश्चित् प्रसिद्धः प्राज्ञः ऋषिः आसीत् नाम्नाऽशिजः। तस्य पत्नी ममता नाम्ना, महात्मा आसीत्। अशिजस्य कनिष्ठः, देवतानां पुरोहितः, बृहस्पतिः महातेजाः आसीत्; सः ममतां उपससार। ममता अनिच्छन्ती बृहस्पतिम् उवाच—त्वदीयस्य ज्येष्ठभ्रातुः गर्भेऽहं, अष्टमे मासे स्थिताऽस्मि। एष महागर्भः मां अतीव रोचते, हे बृहस्पते। अशिजः षडङ्गवेदं जपन् ब्रह्मैव अत्र। तव बीजं अव्याहतमपि, मा मयि संयोगः स्यात्। यथाकामं भवतु, यदा समयः आगच्छेत्। एवमुक्तः बृहस्पतिः महातेजाः, कामवशात्, आत्मानं न निरोदितवान्। बृहस्पतिः धर्मात्मा तया सह संयोगं चकार। तस्मिन् क्षणे बीजं स्रवत्सु, गर्भस्थः बालः वदति स्म। द्विजः अत्र न स्थाप्यः; अत्र द्वयोर्योगः न युक्तः। तव बीजं अव्याहतम्, अहं पूर्वमेव अत्र आगतः। एवं उक्तः बृहस्पतिः कुपितः, भ्रातुः पुत्रं, ऋषिं, गर्भस्थं शशाप। यत् त्वं मां एवं समये वदसि, सर्वे भवन्ति जन्मेच्छवः, मोहात्, दीर्घतमसि त्वं प्रविश्य अन्धकारं चिरकालं स्थास्यसि। तेन शापेन सः ऋषिः दीर्घतमसः अभवत्। अशिजः, यशस्वी बलसम्पन्नः, बृहस्पतेः सदृशः आसीत्। सः, बीजं ऊर्ध्वं धारयन्, भ्रातुः आश्रमे निवसन्, गोधर्मं वृषभात् अधीतवान्। तस्य पितृव्यः भ्राता तस्य गृहं निर्मितवान्। तत्र वसतः, कश्चन वृषभः स्वयमेव आगतः। यज्ञाय कुशग्रहणाय सः सुरभ्या सह विचरन्, दीर्घतमाः वृषभं रुणद्धि स्म, यः शृङ्गाभ्यां विक्षिपन् स्थितः। सः तेन निरुद्धः अपि न किंचित् अपसरन्। तदा वृषभः तम् उवाच—मुक्त्वा मां, त्वं बलिनां श्रेष्ठः। न कदापि पूर्वं, हे पितः, त्वादृशं बलवन्तं दृष्टवानस्मि, यः त्र्यम्बकं वहसि, यावत् अहं पृथिव्यां जातः अस्मि। मुक्त्वा मां, अहं तव तुष्टः, वरं वृणु। सः उवाच—त्वमेव मे प्राणः, कुत्र गच्छेयम्? अतः न त्वां मोक्ष्ये। अहं अन्यस्य स्वामी, चतुष्पाद्भूतः अस्मि। तदा वृषभः तम् अन्धकारे निमग्नं दीर्घतमसं उवाच—नः पितः, पापं वा स्तेयं वा नास्ति; किम् खाद्यम्, किम् न खाद्यम्, किम् पेयम्, किम् न पेयम्, न जानिमः। कर्तव्यं वा अकर्तव्यं वा, सम्प्राप्तव्यं वा, न सम्प्राप्तव्यं वा, न विजानिमः; ब्राह्मण, नः पापदुःखं नास्ति—एषा गावां विधिः। एवं गोनाम् नाम श्रुत्वा, सः कम्पितः, तम् मुमोच। सः भक्त्या परम्परया च गोभ्यः प्रीतिं प्रार्थितवान्। तेषां प्रीतिं प्राप्य निर्गम्य, सः गोधर्मं श्रद्धया आदाय, चित्तेन समाहितः, तत्रैव स्थितः। तदा, विधिना, दीर्घतमाः, मोहितचित्तः, औत्तथ्यस्य कनिष्ठां भार्यां, या चञ्चला रुदती च āsīt्, इच्छितवान्। तम् गर्वितमिति मत्वा, शरद्वान् न सोढुम् अशकत्। सः गोधर्मं आश्रित्य, स्वां स्नुषां समां मत्वा, इच्छितवान्। तं विपर्यासं दृष्ट्वा, शरद्वान् विचारयामास; आगामिनं ज्ञात्वा, महात्मा, तस्य मरणं न इच्छत्। क्रोधात् रक्तलोचनः, दीर्घतमसं प्रति उवाच—त्वं न वेत्सि किम् साधु, किम् असाधु, गोधर्मं नाम कृत्वा, स्नुषाम् इच्छसि। एवं, महर्षयः, तेषां वंशानां, क्षेत्रजननस्य, दीर्घतमसः जन्मनः, बृहस्पतेः शापस्य, च गोधर्मस्य, सर्वमेतत् पवित्रं इतिहासं प्रवदन्ति।