वायुपुराणम्

ततः काव्यः तान् असुरान् इत्युक्त्वा—"तस्मात् त्वं प्रमोहं गमिष्यसि, पराजयं च प्राप्स्यसि"—स्वमार्गेण यथागतं निर्गतः। काव्येन तु दत्तशापान् असुरान् ज्ञात्वा बृहस्पतिः, स्वकार्यसिद्धिं दृष्ट्वा, हृष्टः स्वस्वरूपं पुनः धारयामास; पतितान् असुरान् दृष्ट्वा, कृतार्थः सः तत्रैव अन्तर्धानमगात्। तस्मिन् अन्तर्धाने जातेम्, दानवाः मोहाविष्टाः अभवन्; "हन्त! धिक्! वयं अत्र मूढाः अभूताम्," इति परस्परं वदन्तः। "वयं सृष्टिकर्त्रा पीठतः कृताः, तेन च कपटेन स्वार्थे दग्धाः, हीनाश्च अभवाम।" ततः भीताः असुराः शीघ्रं देवान् प्रति जग्मुः, प्रह्लादं पुरस्कृत्य, पुनः काव्यं अनुवर्तन्त। ततोऽनन्तरं काव्यं उपगम्य, पूर्वदिशं प्रेक्ष्य तस्य चक्रे समवेताः; तान् पुनः आगतान् दृष्ट्वा, काव्यः स्वभक्तान् उवाच—"अहं अपि यथाकालं उपदिष्टवान्, किन्तु युष्माभिः मम सम्मानः न कृतः; तस्मात् अहंकारेण युष्माकं गणः पराजयं प्राप्नोत्।" ततः प्रह्लादः तम् उवाच—"स्वमदम् उत्सृज्य, हे भार्गव, भक्तानां विशेषतः रक्षां कुरु। यः देवानां गुरुः, तेन वयं मोहिता अभवाम; त्वं तु दूरदर्शिना, भक्तान् रक्षितुम् अर्हसि। यदि त्वं, हे भृगुपुत्र, नः अनुग्रहम् न दर्शयसि, तर्हि त्वया अद्य निन्दिताः, वयं पातालं प्रविशेम।" सूतः उवाच—एवं सत्यं ज्ञात्वा, काव्यः करुणया दयया च सम्प्रेरितः, प्रार्थितः, स्तुतः, कोपं निगृह्य तान् उवाच। "मा भैष्ट, नापि पातालं गच्छत; यदेतद् अभवत्, अनिवार्यं तत्, मम सन्निधौ अपि प्राप्तम्। अन्यथा न शक्यते; यः दृश्यते, सः बलवत्तरः। यद् युष्माभिः अद्य लब्धं न, तत् पुनः प्राप्स्यथ। कालः सम्प्राप्तः—इति ब्रह्मणा उक्तम्। मम प्रसादेन, त्रैलोक्यबलं युष्माभिः उपभुक्तम्।" "दशयुगपर्यन्तं, देवान् अतिक्रम्य, युष्माकं राज्यकालः ब्रह्मणा निश्चितः। सावर्यन्तरे, पुनः राज्यं लप्स्यध्वम्; तत्र प्रह्लादस्य पौत्रः बली त्रैलोक्याधिपः भविष्यति। ब्रह्मणा मया एव एषः श्रुतः; लोकेषु हृतासु, तस्य तपः न अवशिष्टम्। निःस्पृहत्वात् तस्य कर्मणः, तस्मात् तुष्टः अजः तस्मै सावर्यन्तरम् अदात्।" "भगवान् उक्तवान्—'बली देवाधिपः भविष्यति'; तस्मात् सः गूढः तिष्ठति, यावत् कालः आगच्छति। स्वयम्भुवा तुष्टेन अमरतां च दत्ता; तस्मात् धैर्येण चक्रं सह्यताम्, मा विषीदत। अहम् अपि पूर्वं गन्तुं न शक्नोमि; ब्रह्मणा, भविष्यद्विदा, मम प्रतिषेधः कृतः। एते च मम शिष्यौ बृहस्पतेः समौ; ते देवैः सह, क्रुद्धेऽपि, युष्मान् निग्रहीष्यतः।" एवं काव्येन उक्ताः, शुद्धकर्माणः दैत्याः प्रह्लादपुरस्कृताः, ताभ्यां सह जग्मुः। शुक्रम् उपश्रुत्य, यद् अनिवार्यं, तद् दानवाः जयाशां कृत्वा, काव्यवचनं स्वीकृतवन्तः। सर्वे सज्जाः, देवांश् च समाह्वयन्; देवासुरयोर् युद्धाय समागमे दृष्टे— तदा देवाः कवचं धारयित्वा, तैः सह युद्धम् अकुर्वन्; देवासुरयोर् युद्धे शतसंवत्सरपर्यन्ते, असुरैः देवाः पराजिताः, पराजिताः देवाः मन्त्रयन्ते स्म। "शण्डामर्कयोः बलं न ज्ञायते; तस्मात् स्वार्थाय यज्ञः कर्तव्यः। तयोः विद्याहरणेन असुरान् विजेष्यामः"; ततः देवाः शण्डामर्कौ आह्वयन्। "तौ द्वौ ब्राह्मणौ यज्ञे आमन्त्रयेम; तौ असुरान् परित्यज्य, वयं दानवान् जित्वा गृहीष्यामः।" एवं शण्डामर्कौ असुरान् परित्यज्य, देवाः विजयं प्राप्नुवन्, दानवाः पराजिताः। जित्वा देवासुरान्, षट्सूर्यौ आगच्छन्; काव्यशापवशात् पुनः आधारहीनाः अभवन्। तदा देवैः निहन्यमानाः, पातालं प्रविशन्; तथा ते दानवाः, शक्रेण शक्तिहीनाः कृताः, शापेन च भृगुप्रेरणया च, तदा प्रभृति तथा अभवन्। विश्णुः पुनः पुनः अवतीर्य, स्वामी, यदा यज्ञः हीयते, धर्मसंस्थापनाय, अधर्मनाशाय च। ये दानवाः प्रह्लादाज्ञां न पालयन्ति, ब्रह्मणा तान् सर्वान् मानवैः हन्तव्यतां निर्दिष्टम्। धर्मात् नारायणः चाक्षुषान्तरे जातः; वैवस्वतान्तरे यज्ञं प्रवर्तयामास। अन्यस्य प्रादुर्भावे ब्रह्मा एव ऋत्विक् अभवत्; चतुर्थे युगे, दानवोत्पत्तौ। सागरान्तर्गते, हिरण्यकशिपोः वधे, द्वितीयः नरसिंहः रुद्रः अभवत्, देवेषु श्रेष्ठः। बलेः त्रैलोक्यस्थापने, सप्तमे त्रेतायुगे, दानवैः त्रैलोक्यविजये, तृतीयः वामनः प्रादुर्भूतः। स्वमूर्तिं पादाङ्गुल्यादिषु संकुच्य, बृहस्पतिपूर्वकः, आदित्यवंशानन्दः, शुभे काले ब्राह्मणत्वं धारयन्, विरोचनात्मजं बलिं उपगम्य, "त्वं त्रैलोक्याधिपः; त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम्। त्रिपदव्यासं भूमिं मे दातुम् अर्हसि, हे राजन्"—इति भगवान् उवाच।