वायुपुराणम्

तदा काव्यः असुरान् उवाच—अहमेव भवतां गुरुर्भवामि, अयं तु देवानां गुरुः आङ्गिरसः। यूयं सर्वे मामनुसरध्वं, बृहस्पतिं परित्यज्य। काव्यस्यैवमुक्ते सर्वेऽसुरा उभौ अपश्यन्; तदा तेषां मध्ये तयोः कः काव्यः, कः बृहस्पतिरिति विवेकः नासीत्। तत्र बृहस्पतिः असुरान् उवाच—एषः सन्दिग्धः आङ्गिरसः, अहं काव्यः, दैत्यगुरुः। एषा रूपेण बृहस्पतिः। स्वेनैव रूपेण मां मोहयति, हे असुराः। तच्छ्रुत्वा ते सर्वे असुरा विचार्योक्तवन्तः—दशवर्षाणि प्रभुः अयं निरन्तरं अस्मान् शासति; अयं द्विजोऽपि अस्माकं गुरोः स्थानं प्रार्थयते। ततः सर्वे दानवाः प्रणम्य सत्कारं कृत्वा तस्य वचः स्वीकृतवन्तः, दीर्घकालनिर्वृत्त्या मोहिताः। ते क्रोधारुणलोचनाः असुरा ऊचुः—एषः अस्माकं हितैषी गुरुर्भवति; त्वं गच्छ, नासि अस्माकं गुरु:। भवतु अयं भर्गवो वा आङ्गिरसो वा, न तु अस्माकं गुरु:; वयं तस्यैव शासनं वर्तामहे। त्वं गच्छ, मा विलम्बय, साधो। एवं उक्त्वा सर्वे असुरा बृहस्पतिं उपगम्य, तम् अङ्गीकर्तुं न शक्ता:। तदा सः महद् हितोपदेशं तत्र दत्तवान्। तदा भर्गवः काव्यः तेषां गर्वं दृष्ट्वा कोपितः, यतोऽहं तान् उपदिष्टवान्, तथापि दानवाः माम् न पूजयन्ति। तस्मात् यूयं मोहिता: भविष्यथ, पराजयं च प्राप्स्यथ। इति उक्त्वा काव्यः यथागतं निर्गतः। काव्यस्य शापं विज्ञाय बृहस्पतिः, स्वकार्यसिद्धिं दृष्ट्वा, हृष्टः स्वं रूपं पुनः प्राप्य, असुरान् पतितान् दृष्ट्वा, तत्रैव अन्तर्हितः। तदा तस्य अन्तर्धाने दानवाः मोहिता अभवन्; हाहेति परस्परं वदन्तः—वयं छिन्नाः, सृष्टिकर्त्रा पीडिताः, तस्य कौशलात् दग्धा अपि स्वार्थे विहीना अभवाम। ततः भीता असुरा प्रह्लादं पुरस्कृत्य शीघ्रं देवान् प्रति जग्मुः, काव्यं पुनः अन्वयन्। ते काव्यं उपसृत्य पूर्वदिशं अभिमुख्य स्थिताः। तान् पुनरागतान् दृष्ट्वा काव्यः स्वभक्तान् उवाच—मया अपि यथाकालं उपदिष्टं, परं यूयं मां न पूजयत; तेन गर्वेण यूष्माकं गणः पराजितः। तदा प्रह्लादः तम् उवाच—त्यज गर्वं, हे भर्गव, भक्तजनान् पालनं कुरु, विशेषतः ये त्वत्प्रणताः। अस्माभिः तव पृष्टेन देवगुरुणा वञ्चिता वयं; त्वं सर्वदर्शी, भक्तानां रक्षां कर्तुमर्हसि। यदि त्वं, हे भृगुपुत्र, नः न अनुगृह्णासि, तर्हि त्वया निगृहीताः वयं अधःपतिष्यामः। सूत उवाच—एवं ज्ञात्वा काव्यः करुणया स्नेहेन च प्रेरितः, स्तुतः, कोपं निगृह्य, तान् उवाच—मा भैष्ट, न च अधोलोकं गन्तव्यम्; एषः परिणामः अनिवार्यः, मम सन्निधौ एव आगतः। अन्यथा न शक्यते; यः दृश्यते सः बलवत्तरः। यः आज्ञायः नष्टः, सः पुनः अवश्यं प्राप्स्यथ। कालः प्राप्तः—इति ब्रह्मणा उक्तम्। मम प्रसादेन त्रयाणां लोकानां बलं भुक्तवन्तः। दशयुगपर्यन्तं, देवान् अतिक्रम्य, यूष्माकं राज्यं ब्रह्मणा निश्चितम्। सावर्णिकाले पुनः यूष्माकं राज्यं भविष्यति; तव पौत्रः बलिः लोकपालः भविष्यति। एवं मम ब्रह्मणा उक्तं; लोका हृताः, तस्य तपः न स्थितम्। न कामेन प्रेरितः तेन कर्म कृतम्, तस्मात् तुष्टेन अजेन सावर्णिकं कालं दत्तम्। सः स्वयम्भुवा अमरत्वं च दत्तम्; अतः न शोचनीयम्, धैर्येण कालं यापय। अहम् अपि पूर्वं न गन्तुम् अर्हामि; ब्रह्मणा, भविष्यद्-ज्ञेन, निषिद्धः अस्मि। एते मे शिष्यौ बृहस्पतेः समौ; ते देवेभिः सह यूयं कुपिताः अपि निगृहीष्यन्ति। काव्यस्य एवं शुद्धकर्मणः वचः श्रुत्वा, दैत्याः प्रह्लादपुरोगमाः ताभ्यां सहिताः जग्मुः। शुक्राचर्यस्य वचः—परिणामोऽनिवार्यः—श्रुत्वा, दानवाः विजयाशां कृत्वा तद्वचनं स्वीकृतवन्तः। ततः सर्वे संयुद्धाय सज्जाः, देवान् आह्वयन् स्थिताः। तत्र देवासुरयोर्युद्धे, शतसंवत्सरपर्यन्ते, असुराः देवाः विजित्य, देवाः स्वयम् मन्त्रयामासुः। वयं न जानिमः शण्डामर्कयोः बलं; तस्मात् स्वार्थाय यज्ञं कर्तव्यम्। तयोः विद्यां हरित्वा, असुरान् विजेष्यामः; ततः देवा शण्डामर्कौ आह्वयन्। तौ द्वौ ब्राह्मणौ यज्ञे आमन्त्रयिष्यामः, तौ असुरान् परित्यज्य; अथवा दानवान् जित्वा तौ गृह्णीमहि। एवं शण्डामर्कौ असुरान् परित्यज्य, देवानां पक्षे स्थितौ। तदा देवा विजयं प्राप्य, दानवाः पराजिताः।