वायुपुराणम्

इन्द्रः अत्यन्तं चिन्तितः अभवत्, यतः काव्यः कठोरं तपः आचरति, न तु तस्यार्थे। सः स्वकन्यायाः जयन्त्यै उवाच— "सुति, काव्यस्य दृढनिश्चयेन अहं गहनं व्यथितः। त्वं गच्छ, तं सान्त्वनसुखैः सेवाभिः, मनःप्रहर्षजनकैः विविधैः उपचारेषु, अनवधानं विना, सम्मानय।" ततः इन्द्रस्य धर्मात्मजा जयन्ती, तं तपस्विनं काव्यं, यः तपश्चरणेन क्षीणः अपि दृढः आसीत्, समाधिना शान्तया च समीपं गता। सा पितुः आज्ञया, मृदुभिः प्रियवाक्यैः तं स्तुत्वा, तस्मै यथावत् सेवा अकरोत्। उपयुक्तकालेषु सुखस्पर्शैः तं सान्त्वयन्ती, स्नेहेन, बहूनि वर्षाणि सावधानया सेवां अकरोत्। यदा तस्य भयानकं सहस्रवर्षीयं धूमव्रतं समाप्तं अभवत्, तदा जयन्ती काव्यं वरं वृणीतुम् उवाच। काव्यः प्रसन्नः अभवत्। सा उवाच— "यद् त्वया कृतं, तत् अन्यैः न कृतम्। तव तपसा, बुद्ध्या, विद्या, शक्त्या—" इति। "तेजसा त्वं सर्वदेवान् अतिक्रान्तः भविष्यसि; यद् मम ज्ञानं अस्ति, हे भृगुपुत्र—" "यज्ञोपनिषदां सर्वाङ्गानि, गुह्यानि च, तव प्रकटानि भविष्यन्ति; तेषां आदि-अन्तौ कश्चन न वेद।" "तस्मात् त्वं द्विजातीनां श्रेष्ठः भविष्यसि।" एवं पुनःपुनः भार्गवाय वरान् दत्त्वा, सः अभयत्वं, श्रीपतित्वं, अपि च अनिष्टनिवारणं दत्तवान्। एतान् वरान् लब्ध्वा काव्यः हर्षेण पूर्णः अभवत्। हर्षात् तस्य अन्तःकरणे महेश्वराय दिव्यं स्तोत्रं उत्पन्नम्। सः तिर्यग् स्थित्वा, नीलरक्तं शिवं स्तोतुम् आरभत्। "नमः शितिकण्ठाय, सुराय, मद्यपाय, तेजस्विने; विनाशप्रियाय, नाशकारिणे, संवत्सराय, जगन्नाथाय।" "जटिलाय, स्थूलजटाय, अश्वाय, हेतवे; विशुद्धाय, तीर्थश्रेष्ठाय, देवदेवाय, शीघ्राय।" "किरिटिने, सुसंस्कृताय, सहस्रलोचनाय, उदाराय; वित्तबीजाय, रुद्राय, तपस्विने, वल्कलधारिणे।" "कृष्णाय, विकटाय, सेनापतये, रक्ताय।" "कवये, वृद्धराजाय, तक्षकक्रीडाय; गिरिशाय, सूर्यनेत्राय, तपस्विने, जाम्बवते; सुगात्राय, शुभहस्ताय, धन्विने, भार्गवाय।" "सहस्रभुजाय, सहस्रशुद्धलोचनाय; सहस्रकुक्षये, सहस्रपादाय।" "सहस्रशीर्ष्णे, बहुरूपाय, सृजते; भावाय, विश्वरूपाय, शुक्लाय, पुरुषाय।" "खड्गधारिणे, कवचिने, सूक्ष्माय, विनाशकाय; ताम्राय, विकटाय, उग्राय, शुभाय।" "हरिताय, चित्राय, कपिलाय, अरुणाय; महादेवाय, शर्वाय, विश्वरूपाय, शुभाय।" "हिरण्याय, श्रेष्ठाय, उत्तमाय, मध्यमाय; पिनाकिन्याय, शीघ्राय, दीप्ताय, रक्ताय।" "ढक्काय, एकपदाय, योग्याय, बुद्धये; मृगव्याधाय, सर्पाय, स्थिराय, भीष्माय।" "बहुरूपाय, उग्राय, त्र्यंबकाय; पीताय, एकवीराय, मृत्यवे, त्र्यंबकाय।" "गृहेशाय, अनसत्राय, शंकराय, शुभाय; वनवासिने, गुहवासिने, तपस्विने, ब्रह्मचारिणे।" "सांख्याय, योगाय, ध्यानाय, दीक्षिताय; गुह्याय, शर्वाय, पूज्याय, मालिने।" "बुद्धाय, गुणाय, धर्माय, शुभाय; संयमाय, कुशलाय, ब्राह्मणाय, महर्षये।" "चतुष्पदाय, विशुद्धाय, धर्माय, शीघ्राय; शिखिणे, कपालधारिणे, दंष्ट्रिणे, विश्वयाजिने।" "अप्रत्यहत्याय, दीप्ताय, ज्योतिषे, बुद्धये; क्रूराय, विकृताय, भीषाय, शुभाय।" "मृदवे, गुणाय, धर्माय, शुभाय; अजिताय, मृतदेहाय, नित्याय, शाश्वताय।" "शीघ्राय, शरभाय, त्र्यंबकाय, त्रिशूलधारिणे; सोमपाय, घृतपाय, धूमपाय, तापपाय।" "शुद्धाय, ज्वलनाय, सत्त्वाय, मृत्यवे; मांसभक्षाय, वामनाय, बुद्धये, विद्युत्प्रभाय।" "आश्रिताय, कीर्तिमते, भारतवंशजाय, व्योमव्यापिने; क्षमाय, शक्तये, मानाय, सत्याय, ज्वलनाय।" "त्रिपुरघ्नाय, दीप्ताय, चक्रिणे, केशिने; तीक्ष्णायुधाय, शुद्धाय, सिद्धाय, पुलस्त्याय।" "दीप्ताय, खण्डाय, बहुलाय, वृषाय; सर्पाय, संग्राहकाय, शान्ताय, ऊर्ध्वरेतसे।" "पापघ्नाय, यज्ञघ्नाय, मृत्यवे, यज्ञाय; ज्वलनाय, बुद्धये, अग्नये, अंकुराय।" "बालुकाय, विशुद्धाय, श्रेष्ठाय, दृष्टये; शीघ्रवृषाय, सुभवे, विशुद्धाय, प्रियाय।" "असुरघ्नाय, पशुघ्नाय, विघ्नाय, शयनाय; विहाराय, महते, अन्ताय, दुष्प्राप्याय।" "कुशलाय, अधमाय, लोकनाथाय; निरामयाय, ऋजवे, योगस्थिताय।" "हिरण्यभुजाय, सत्याय, शमाय; कृष्णाय, माघजाय, घ्नाय, एकलोचनाय।" एवं काव्यः महेश्वरं बहुविधैः नामभिः, स्तुतिभिः, भक्त्या स्तुत्वा, तस्य कृपया महद् आनन्दं अनुभूतवान्।