यस्य नाभिवनात् पितृलोकः समुत्थितः, यदा चैकस्मिन्समुद्रे जगत्सम्प्लुतं तदा निर्मलः पद्मोत्पत्तिः अभवत्। स एव भगवाञ्जगदुत्पत्तिकाले नाभिपद्मात् प्राचीना पितृभ्यः स्थानं प्रादुश्चकार। तत्रैव, यः सर्वदेवतामयं रूपं धारयन्, विविधायुधधरोऽसुराणां तारेकामययुद्धे दैत्याञ्जघान, स भगवान् कीर्त्यते। स एव गरुडारूढः क्षीरसागरस्योत्तरतीरे कालनेमिं सन्तर्प्य तं च निपात्य, तत्रैव महत्तमसि ध्याननिष्ठः शाश्वतं स्थितिं प्राप। अतीते काले अदितिः तपसा दीप्तिमती तं गर्भे बिभ्रती, तस्यैव गर्भस्थस्य प्रभावेन दैत्यसेनया पीड्यमानं देवेन्द्रं महता दमनं चकार। यदा वातेन लोकालयाः समुत्क्षिप्ताः, दैत्याश्च जलमग्नाः, तदा स भगवानादिदेवो देवान् स्वस्थानं स्थाप्य, पुरूहूतं तेषां नाथं चकार। स एव विधिपूर्वकं गार्हपत्यं वह्निं, अन्वाहार्यं, आहवनीयं च स्थापयामास, कुशश्रवः नाम वेदिकां च निर्ममे। स एव प्रक्षालनपात्रं, समिधं, अवभृथस्नानं च, त्रिविधं हविर्यागं यज्ञे अत्र अकुर्वत्। स देवतानां हविर्दत्तवान्, पितॄणां च पिण्डदानं, यथाविधि यज्ञकर्मणि; स एव यज्ञः यज्ञेषु कीर्त्यते। स यूपान्, समिधः, चमसं, सोमं, पावनं, परिधीन्, यज्ञद्रव्याणि, वह्निं च अकरोत्। स पूर्वं श्रेष्ठकर्मणा ऋत्विजः, यजमानान्, अश्वमेधादीन् उत्तमान् यज्ञान् च सृष्टवान्। स युगानुसारं त्रिलोक्यः क्रमशः सृष्टवान्, क्षणान्, निमेषान्, काष्ठाः, कलाः, त्रिविधं कालं च। तेनैव मुहूर्ताः, तिथयः, मासाः, दिवसाः, वर्षाणि, ऋतवः, संयोगाः, त्रिविधं प्रमाणं च स्थापितम्। स एव आयुः, क्षेत्राणि, वृद्धिः, लक्षणं, रूपश्रीः, प्रज्ञा, धनं, शौर्यं, शास्त्राधिकारं च अकरोत्। त्रयो वर्णाः, त्रयो लोकाः, त्रैविद्यं, त्रयो वह्नयः, त्रिकालः, त्रिविधं कर्म, त्रयो मायाः, गुणत्रयाणि च तेन सृष्टानि। यस्य परं कर्मणा लोकाः, देवाः, सर्वभूतसमूहः च सृष्टः, स सर्वभूतात्मा भगवान्। स एव योगेन्द्रियैः पुरुषेषु रमते, सर्वगमनागमनस्य नेता, सर्वभेदानां स्वामी च। धर्मिष्ठानां पन्थाः स एव, अधर्मिणां च अपन्थाः; चातुर्वर्ण्यस्य कारणं रक्षणं च स एव। स चतुर्वेदवित्, चतुर्वर्णाश्रमाश्रयः; दिशः, व्योम, पृथिवी, आपः, वायु, अग्निश्च स एव। चन्द्रसूर्यौ द्वे तेजसी, युगपत्स्वाम्यं रात्रिचरः; स परो देवः, परं तपः इति च कथ्यते। स परमहंसः, परः, परात्मवान्; आदित्यादिदेवः, दैत्यविनाशकश्च स एव। युगान्ते संहारकर्ता, लोकसंहारिणां संहारकः; लोकसेतुषु सेतुर्भवति, शुद्धकर्मणां शुद्धः। स वेदवित् वेदवेदिनां ज्ञेयः, सृष्टिशक्तिमतां स्वामी; स जीवेषु सोमत्वेन, तेजस्विषु वह्निरूपेण प्रवर्तते। मनुष्येषु मनः, तपस्विषु तपः; संयतात्मसु विनयः, तेजस्विषु अपि तेजः स एव। रूपेषु रूपं, प्रयोजनिनामपि प्रयोजनम्; आकाशसम्भूतः पवनः, प्राणः, होमाग्निश्च स एव। दिवा होमाग्निः प्राणः, अग्निप्राणो मधुसूदनः; रसो रक्तं जातं, रक्तात् मांसोत्पत्तिः स्मृता। मांसात् मेदः, मेदसोऽस्थि, अस्थ्नो मज्जा, मज्जायाः शुक्रसम्भवः। शुक्रात् गर्भोत्पत्तिः, रसेन क्रियया; तेषु आदौ आपः, या चन्द्रमसी समाख्याता। गर्भः उष्णतया जायते द्वितीयमासः; शुक्रं चन्द्रात्मकं, रजः अग्निस्वरूपम्। एते द्वे रसेन अनुयाते, शक्त्याः चन्द्राग्नी; कफे शुक्रं, पित्ते रक्तं जायते। हृदयं कफस्थानं, नाभिः पित्तस्थानम्; हृदयं शरीरमध्यस्थं मनःस्थानं स्मृतम्। नाभ्यन्तराले वह्निदेवः स्थितः; मनः प्रजापतिः ज्ञेयः, कफः सोमः इति। पित्तमग्निः; एते द्वावग्निसोमौ जगद्रसौ; एवं गर्भः आप्यराशिः इव विकसति। वायुः परात्मना संयुक्तः प्रविष्टः, पञ्चधा शरीरस्थः, पुनः वृद्धिं करोति। प्राण, अपान, समान, उदान, व्यान इति; प्राणः परमात्मानं वृद्धयन्तः अन्तः सञ्चरति। अपानः अधः शरीरगतः, उदानः ऊर्ध्वं गच्छति; व्यानः सर्वत्र व्याप्य स्थितः, समानः संधिषु सर्वत्र। ततो भूतज्ञानम् इन्द्रियगम्यम्, पृथिव्यादीनि चत्वारि, पञ्चमं च तेजः। सर्वेन्द्रियाणि तत्र स्थापितानि, स्वकर्मणि प्रवर्तन्ते; तदेतत् स्थूलशरीरं, प्राणात्मा वायुः स्मृतः। आकाशात् विवराणि जायन्ते, रसेन प्रवाहः प्रवर्तते; तेजः चक्षुः, तस्य दीप्तिः ज्योतिः; इन्द्रियाणि तेषां विषयाश्च तद्वैभवेन सन्ति। एवं स नित्यः पुरुषः सर्वलोकसृष्टिकर्ता; कथं तर्हि अस्मिन्मर्त्यलोके विष्णुः मानुषं रूपं धारयामास? एष नः संशयः, महदाश्चर्यमेतत्, हे विद्वन्! कथं स सर्वचराचराणां चरः पुरुषः मानुषं शरीरं प्राप?