वायुपुराणम्

श्रीसूत उवाच— शृणुत, कथं कंसः, निष्फलचित्तः सन्, अनकदुन्दुभेः समुत्पन्नान् पुत्रान् एकैकशः निर्दयेन समूलं चूर्णयामास। कृष्णः तु महाबाहुः, तस्य भीत्या जातमात्र एव गुप्तः, तेन गोविन्दः पुरुषश्रेष्ठः गवां मध्ये पालयितुं प्रेषितः। देवकी नाम वसुदेवस्य धर्मपत्नी, या प्राज्ञपत्नी, तस्याः कदाचित् कंसः सारथित्वं कृतवान्, तदा स एव युवराजः आसीत्। तस्मिन्नेव समये दिव्यः शब्दः आकाशे श्रुतः, यः कस्यचित् देवस्य वाणी आसीत्, यां कंसः सदा भीतः, सा शक्तिमती सर्वलोकसाक्षिणी चासीत्। तत्र वाणी प्रववृते— "हे कंस! त्वं अस्याः सारथ्यं परार्थं करोति; सप्तमो गर्भः तव मृत्युर्भविष्यति।" इति। तां वाणीं श्रुत्वा कंसः, विक्षिप्तचित्तः मूढधीः च, खड्गं गृह्य तां कन्यां हन्तुम् उद्यतः। तदा वीर्यशालिनी वसुदेवः, स्नेहपूर्वकं कंसं उग्रसेनात्मजं सम्बोध्य प्राह— "न कश्चन क्षत्रियो स्त्रीवधाय योग्यः; अहं उपायं चिन्तितवानस्मि, हे यादवसन्दोहवर्धन। हे पृथ्वीनाथ! यः सप्तमः गर्भः अस्याः उद्भविष्यति, तं तव हस्ते समर्पयिष्यामि; यथाकामं कुरु। सर्वे अस्याः गर्भाः तव एव भविष्यन्ति, अहं तान् सत्येन तव वशे दास्यामि।" इति। एवं वचने प्रोक्ते, स कंसः तया वाचा प्रशमितः कन्यां गृह्णाति। एवं वसुदेवः स्वपत्नीं लब्ध्वा मुदितः अभवत्; कंसः तु दुष्टबुद्धिः मूढः च तस्याः पुत्रान् हत्वा विनाशयामास। तत्र मुनयः पप्रच्छुः— "कः अयं वसुदेवः? का वा कीर्तिमती देवकी? कः नंदगोपः? का च प्रसिद्धा यशोदा? केन विष्णुः जातः? केन वा पालितः?" इति। श्रीसूत उवाच— पुरुषाः कश्यपवंशजाः आसन्, स्त्रियः तु आदित्यकन्यकाः, तत्र देवकी कामनया महाबलिनं पुत्रं पालयामास। स देवः मानवदेहम् आविश्य, योगमायया मायया च सर्वभूतान् मोहितवान्। धर्मस्य हानौ, दानवानां विनाशाय, धर्मसंस्थापनार्थं च विष्णुः वृष्णिकुले जातः। रुक्मिणी, सत्यानाम नज्ञजित्कन्या, सत्राजिती, सत्यभामा, जाम्बवती, रोहिणी—एताः पत्न्यः तस्य समुपनयिताः। शैब्या, सुदेवी, माध्री, सुशीला, कालिन्दी, मित्रविन्दा, लक्ष्मणा, जालवासिनी—एताः च अन्याः पत्न्यः। एवं षोडशसहस्राणि दिव्यस्त्रियः, चतुर्दश च गणाः सुरांगनानां स्वर्गात्, देवैः इन्द्रेण च विशेषतः ईह लोकं प्रेषिताः। वासुदेवस्य भार्यार्थं राजगृहेषु जाताः, ताः विष्णुवक्षसः पत्न्यः प्रसिद्धाः। तासां पुत्राः— प्रद्युम्नः, चारुदेष्णः, सुदेष्णः, शरभः, चारुः, चारुभद्रः, भद्रचारुश्च। रुक्मिण्याः च चारुविन्ध्यः, पुत्री च चारुमती; सानुः, भानुः, अक्षः, रोहितः, मन्त्रयश्च। गरुडध्वजस्य जारन्धकः, ताम्रवक्षः, भौमारिः, जारन्धमः—एते चत्वारः भ्रातरः। सत्याभामायाः भानुः, भौमारिकः, ताम्रपर्णी, जारन्धमः—एते पुत्राः; जाम्बवत्याः अपि शृणु। भद्रः, भद्रगुप्तः, भद्रविन्द्रः, सप्तबाहुः, कन्या भद्रवती, प्रसिद्धा सम्भोधिनी—एते जाम्बवत्याः सन्तानाः। संग्रामजित्, शतजित्, सहस्रजित्—एते सुदेव्याः विष्णुवक्षसस्य पुत्राः। व्र्कः, वृकश्वः, वृकजित्, दिव्या व्रजिनी, मित्रबाहुः, सुनिथः—एते नज्ञजित्याः अपत्यं। एवं एवं अन्ये च पुत्राः, वासुदेवस्य पुत्रसङ्ख्या उच्यते। अष्टौ सहस्राणि वीर्यवन्तः पुत्राः, युद्धविशारदाः; एवं जनार्दनस्य वंशः यथार्थतः कीर्तितः। बृहदुच्छस्य, शौनकपुत्रस्य, कन्याः—बृहती, नर्तकोन्नेया, सुनया, संगता—प्रसिद्धाः। तस्याः पुत्राः त्रयः—अंगदः, कुमुदः, श्वेतः; पुत्री च श्वेता। अवगहः, चित्रः, शूरः, चित्रवरः; पुत्रः चित्रसेनः, पुत्री चित्रवती। तुम्बः, तुम्बबाणः, जनस्तम्भः—एते उपाङ्गस्य पुत्रौ; वज्रारः, क्षिप्रः अपि। गवेषस्य भूरिन्द्रः, भूः—एते पुत्रौ; युधिष्ठिरस्य पुत्री सुतनूर् इति प्रसिद्धा। तस्याः पुत्रः आसीत्—अश्वसुतस्य वज्रः, तस्य पुत्रः प्रतिबाहुः, तस्य सुतः सुचारुः। कश्मायाः सुपार्श्वः, साम्बस्य महाबलिः पुत्रः; त्रयः कोटयः पुत्राणां महात्मनाम् यादवानाम्। षष्टिसहस्राणि महाबलिनः सर्वे दिव्यांशसंयुक्ताः पुत्राः, महाशक्तिसम्पन्नाः। ये देवाः, महाबलिनः असुराश्च, ये हता, ते मनुष्येषु जाताः, सर्वमानवान् पीडयन्तः; तेषां विनाशाय यादवकुले समुत्पन्नाः। दश चैकं कुलं महात्मनाम् यादवानाम्, सर्वे आकाश्च अन्ये च वैष्णवकुले स्थिताः। विष्णुः स्वयम् तत्र प्रमाणरूपेण प्रभुर्भूतः, तेषां मध्ये स्थितः; ये तस्याज्ञया वर्तन्ते, तैः सर्वे नराः नियोजिताः।