वायुपुराणम्

तस्मिन्नेव समये यशोदा च देवकी च गर्भिण्यौ अभवतः। यशोदा नन्दगोपस्य पत्न्यभूत, स गोपश्रेष्ठः। तस्यां रात्र्यां यदा कृष्णः, वृष्णिकुलपतिः, जातः, तदा यशोदा अपि कन्यां प्रसूतवती। तदा महात्मा वसुदेवः नवजातं रक्षित्वा पुत्रं यशोदायै दत्तवान्, स्वयम् कन्यां गृहीत्वा। नन्दगोपाय तं दत्वा वदति—“रक्षस्वैनं। तव पुत्रः सर्वशुभः यदवाः प्रतिष्ठां गमिष्यति। एष देवक्या पुत्रः, दुःखक्षयकारी।” ततः अनकदुन्दुभिः उग्रसेनपत्नीपुत्रीं कन्यां शुभलक्षणां प्रादात्। कंसः नाज्ञासीत् स्वपत्नी पुत्रं प्रसूतवतीति; स दुष्टहृदयः हृष्टः कन्यां अपि मुक्तवान्। कन्यां मृतां मन्यमानः, सा जीवितवती। वृष्णिगृह्ये सा पूजिता, तत्र वर्धिता। तां पुत्रवत् देवताः देव्या इव रक्षाम् अकरोत्; सा विधिवत् जात्या प्रजापतेः कन्या अभवत्। केशवस्य रक्षणार्थं एकादशाः जाताः; सर्वे यदवाः हर्षपूर्णाः तां पूजितवन्तः। कृष्णः, देवदेवः दिव्यरूपः, तया रक्षितः। ततः ऋषयः पप्रच्छुः—“कस्मादर्थं कंसः, भोजराजः, वसुदेवस्य पुत्रान् बालान् च हत्वा? तद् वदस्व।” सूतः उवाच—“शृणु कंसः, व्यर्थबुद्धिः, अनकदुन्दुभेः पुत्रान् एकैकशः विनष्टवान्।” भीतिः कारणात्, बलवान् कृष्णः जात्येव प्रेषितः; तस्मात् गोविन्दः, नरश्रेष्ठः, गोमध्ये वर्धितः। उच्यते—देवकी, वसुदेवपत्नी, कदाचित् कंसं सारथिं कृतवती; तदा स राजकुमारः। तदा दिव्यः शब्दः आकाशे श्रुतः, कंसः सदा तस्मात् भीतः, बलवान्, सर्वलोकैः दृष्टः। “हे कंस, अन्यस्य कार्याय तस्याः रथं वहसि; सप्तमं गर्भं तव मृत्युः भविष्यति।” तं वाक्यं श्रुत्वा कंसः, उद्विग्नः मूढः, खङ्गं गृहीत्वा तां कन्यां हन्तुम् अभिप्रेत्य निर्गतः। स तदा वसुदेवः, वीर्यशाली, कंसाय मित्रभावेन स्नेहपूर्वकं वदति—“न कश्चन क्षत्रियः स्त्रीं हन्तुं युक्तः; उपायः मया चिन्तितः, हे यदुवल्लभ। हे भूमिपते, सप्तमः गर्भः यः तस्यां जायते, तं तव हस्ते दास्यामि; यथेष्टं कुरु। यथा तव इच्छा, सर्वे गर्भाः तव भविष्यन्ति, तान् तव वशे दास्यामि।” एवं, नरश्रेष्ठ, वचनं मिथ्या न भविष्यति; तेन प्रकारेण स कन्यां गृहीत्वा प्रशमितः। वसुदेवः पत्नीं लब्ध्वा हृष्टः, कंसः, दुष्टः मूढः, तस्याः पुत्रान् हत्वा। ऋषयः पुनः पप्रच्छुः—“कः वसुदेवः, कया देवक्या, कः नन्दगोपः, कया यशोदा या विष्णुं प्रसूता, या तं पालयित्री?” सूतः उवाच—“पुरुषाः कश्यपस्य, स्त्रियः आदित्यस्य; तदा इच्छया बलवान् देवक्या पालनः अभवत्। स भगवान् पृथिवीं विचरन् मानुषरूपं प्रविश्य, योगबलमायया सर्वाणि भूतानि मोहितवान्। धर्मस्य नाशे, विष्णुः वृष्णिकुले जातः, धर्मस्थापनार्थं, दैत्यनाशाय। रुक्मिणी पत्नीरूपेण आनीता, सत्या नाग्नजितस्य कन्या, सत्राजिती, सत्यभामा, जाम्बवती, रोहिणी। शैब्या, सुदेवी, माध्री, अन्यान्या सुशीला, कालिन्दी, मित्रविन्दा, लक्ष्मणा, जलवासिनी। एवं षोडशसहस्राणि दिव्याः स्त्रियः, चतुर्दश देवांगनागणाः स्वर्गे, इन्द्रेण देवैः विशेषतः प्रेषिताः। वासुदेवस्य पत्न्यर्थं राजगृहेषु जाताः; विष्वक्सेनस्य पत्न्यः प्रसिद्धाः। प्रद्युम्नः, चारुदेष्णः, सुदेष्णः, शरभः, चारुः, चारुभद्रः, अन्यः भद्रचारुः। चारुविन्ध्यः रुक्मिण्याः पुत्रः, कन्या चारुमती; सानुः, भानुः, अक्षः, रोहितः, मन्त्रयः। जरन्धकः, ताम्रवक्षः, भौमारी, जरन्धमा—एते चत्वारः भग्नध्वजस्य भगिन्यः। भानुः, भौमारिका, ताम्रपर्णी, जरन्धमा—एते सत्यभामायाः पुत्राः; जाम्बवत्याः अपत्यानि शृणु। भद्रः, भद्रगुप्तः, भद्रविन्द्रः, सप्तबाहुः प्रसिद्धः; कन्या भद्रवती, सम्भोधनी—एते जाम्बवत्याः सन्ततिः। संग्रामजित्, शतजित्, सहस्रजित्—एते सुदेवी विष्वक्सेनस्य पुत्राः। वृकः, वृकाश्वः, वृकजित्, दिव्या व्रजिनी; मित्रबाहुः, सुनिथः—एते नाग्नजित्याः अपत्यानि। एवं अन्ये च पुत्राः, वसुदेवस्य पुत्रसंख्या उक्ता। अष्टसहस्राणि वीरपुत्राः, युद्धनिपुणाः; एवं जनार्दनस्य वंशः यथातथ्यं वर्णितः। बृहती, नर्तकौन्नेयः, सुनया, संगता—एता कन्याः बृहदुच्छस्य, शौनकपुत्रस्य, महात्मनः, पुत्र्यः अभवन्। एवं भागवतस्य दिव्यकथायाम्, कृष्णस्य जन्म, रक्षणं, पत्न्यः, पुत्राः, कुलं च, ऋषिभिः पृष्टं, सूतेन श्रद्धया वर्णितम्।