वायुपुराणम्

श्राद्धदेवः उत्पन्नः, तस्मात् निःषधः अन्ये च प्रसिद्धाः। तत्र निःषदेषु एकलव्यः महावीर्यः समुत्पन्नः, तस्य वीर्यं सर्वत्र प्रसिद्धम्। गण्डूषायाः पुत्राभावं दृष्ट्वा, तुष्टः श्रीकृष्णः तस्या द्वौ पुत्रौ दत्तवान्—चारुदेष्णः च साम्बः, उभौ शस्त्रविद्यायां निपुणौ शुभलक्षणयुक्तौ च। कनकस्य तन्तिजः तन्तिमालः च स्वपुत्रौ अभवेताम्। वत्सावन् पुत्रहीनः आसीत्, तस्मै बलवान् वासुदेवः शौरिं वीरं कौशिकं च पाल्यपुत्ररूपेण दत्तवान्। तपाः कोधनुः विरजा श्यामसृञ्जिः च जाताः; श्यामः पुत्ररहितः अभवत्, श्यामकः भोजत्वं त्यक्त्वा वनं गतः, राजर्षित्वं प्राप्तवान्। यः कृष्णस्य जन्मवृत्तान्तं धैर्येण पठति, वा ब्राह्मणाय पठयति, स महद् सुखं प्राप्नोति। देवदेवः श्रीकृष्णः महातेजाः पूर्वं प्रजापतिः आसीत्; मानवेषु क्रीडायै नारायणः स्वामी अवतरितः। देवकी वासुदेवयोः तपसा, पद्मनयनः चतुर्भुजः दिव्यरूपः श्रीयुक्तः ज्ञेयः अभवत्। भगवतः योगिनः कृष्णस्य मानवमूर्तिः प्रकटिता, स एव भगवान् अप्रकटः अप्रकटलक्षणस्थितः। नारायणः, यतः सृष्टिः उत्पन्ना, अव्ययः सन्, नारायणरूपेण शाश्वतः हरिः अभवत्। सः पूर्वं आदिमानवम् सृज्य प्रजापतित्वं दत्तवान्; अदितेः पुत्ररूपेण यदुवंशस्य आनन्दः अभवत्, विष्णुरूपेण इन्द्रस्य अनुजः अभवत्। यस्य प्रसादेन अदित्या पुत्रम् प्राप्तवती, तेन देवद्विषः—दैत्याः दानवाः राक्षसाः—नाशिताः। ततः ययातिवंशस्य पुण्येन वासुदेवकुलं भगवता नारायणेन कर्मार्थं चयनम् कृतम्। जनार्दनस्य जन्मे सागराः कम्पिताः, पर्वताः च चलिताः, यज्ञाग्नयः दीप्ताः अभवन्। शुभवाताः प्रवहन्ति, रजः प्रशान्तम्, दीपाः अधिकदीप्तिमन्तः अभवन्। अभिजित् नाम तारा, जयन्ती नाम रात्रिः, विजयी मुहूर्तः—तस्मिन्नेव काले जनार्दनः जातः। कृष्णः शाश्वतः अव्यक्तः हरिः नारायणः भगवान् जनः मोहयन् जातः। दिवः देवेशः पुष्पवर्षम् अकरोत्; सहस्रशः महर्षयः गन्धर्वाः च शुभस्तुतिभिः मधुसूदनं पूजितवन्तः। वासुदेवः तं पुत्रम्, तं परमात्मानं, तं रात्रौ श्रीवत्सचिह्नाद्यैः दिव्यलक्षणैः युक्तं दृष्ट्वा, 'भगवन्, स्वं स्वरूपं संहर' इति उक्तवान्। 'पितः, अहं कंसात् भीतः; एतदेव वदामि। मम ज्येष्ठाः पुत्राः अद्भुतदर्शनाः तेन हताः।' वासुदेवस्य वचनं श्रुत्वा, भगवान् स्वरूपं संहितवान्; पितृअनुज्ञया नन्दगोपगृहं गतवान्, उग्रसेनस्य उपदेशं अनुयाय, यशोदायै तं दत्तवान्। तस्मिन्काले यशोदा देवकी च गर्भिण्यौ आस्ताम्; यशोदा नन्दगोपस्य पत्न्यः, गोपश्रेष्ठस्य। तस्मिन्नेव रात्रौ यदा कृष्णः वृष्णिवंशस्य प्रभुः जातः, यशोदा अपि कन्यां प्रसूतवती। वासुदेवः महात्मा नवजातं रक्षितवान्, पुत्रं यशोदायै दत्त्वा, स्वयम् कन्यां गृहीत्वा। नन्दगोपाय दत्त्वा, 'तं रक्ष,' इति उक्तवान्। 'तव पुत्रः सर्वशुभः यदवां यशः भविष्यति। एष देवक्याः पुत्रः दुःखान्तः करिष्यति।' अनकदुन्दुभिः कन्यां, उग्रसेनपत्नीपुत्रीं, शुभलक्षणयुक्तां इति उद्घोष्य उपनयन्। कंसः न जानाति, स्वपत्नी पुत्रं जातम्; तदा स दुरात्मा हृष्टः कन्यां अपि मुक्तवान्। कन्यां मृतां इति मन्यते, सा जीविता; सा कन्या वृष्णिगृहे पूजिता, तत्र वृद्धिं प्राप्तवती। तां पुत्रवत् पालयन्ति, यथा देवाः देव्या पालयन्ति; सा विधिना जाताः प्रजापतेः कन्येत्य् अभवत्। केशवस्य रक्षायै एकादशः जाताः; सर्वे यदवः हर्षपूर्णहृदयैः तां पूजितवन्तः। कृष्णः देवदेवः दिव्यरूपः तया रक्षितः। ऋषयः प्रश्नवन्तः—'कस्मात् कंसः भोजराजः वासुदेवस्य पुत्रान् हत्वा? कृपया तद् वद।' सूतः उक्तवान्—'कंसः मूढबुद्धिः अनकदुन्दुभेः पुत्रान् एकस्मात् अपरं हत्वा कथं तद् शृणुत।' भयात् महाबाहुः कृष्णः जन्मनि प्रेषितः; तेन गोविन्दः पुरुषश्रेष्ठः गोकुले पालितः। कथ्यते, देवकी वासुदेवपत्नी, कदाचित् कंसः तस्याः सारथिः आसीत्; तदा स राजकुमारः आसीत्। तदा दिवः दिव्यं वाक् श्रुतम्, तस्याः कस्यचित्; कंसः तस्य वाक्यस्य भयात् सदा कम्पितः, तद् बलवान्, सर्वलोकैः दृष्टम्। 'हे कंस, अस्याः सारथ्यं त्वं अन्यस्यार्थं करोति; सप्तमं गर्भं तव मृत्युं भविष्यति।' तत् श्रुत्वा कंसः उद्विग्नः मूढः, खङ्गहस्तः, तां कन्यां हन्तुं अभिप्रेत्य निर्गतः। महाबलः वासुदेवः कंसं उग्रसेनपुत्रं स्नेहपूर्वकं सम्बोधितवान्। 'न कश्चित् क्षत्रियः स्त्रियाः वधाय योग्यः; अहं उपायं अत्र चिन्तितवान्, हे यदुवल्लभ।' 'हे भूमिपते, सप्तमं गर्भं यः उत्पद्यते, तं तव हस्ते दास्यामि; यथेष्टं कुरु।' 'इदानीं यथेष्टं कुरु, हे उदार; सर्वे गर्भाः तव भविष्यन्ति, अहं तान् तव वशे समर्पयिष्यामि।' एवं भगवतः कृष्णस्य जन्मकथा दिव्यैः चिह्नैः, पुण्यैः लक्षणैः, अद्भुतैः घटनाभिः, भक्तिपूर्णं संस्कृतनिबन्धे निवेदिता।