वायुपुराणम्

शूरः देवया सह अभयासखं जनयामास। शार्ङ्गदेवेन तम्बुः जातः, शौरिणा कुलोद्धवः अपि प्रजः अभवत्। उपसङ्गः च वसुश्च, देवैः रक्षिता पुत्रौ, अपि अभवन्। एवं कंसः एतान् दश पुत्रान् अपि हत्वा नाशयामास। उपदेवायां विजयः, रोजनः, वर्धमानः इति कीर्तिमन्तः पुत्राः उत्पन्नाः। वृकदेव्यां स्वगाहवः महात्मा जातः; आगाही, स्वसा, सुरूपा, शिशिरायिणी च अपि अभवन्। सप्तमः देवक्याः पुत्रः सूनासः पृथिव्यां जातः; तस्य गवेषणः नाम वीर्यशाली पुत्रः अभवत्। श्राद्धदेवः, यस्य द्विजातिभिः वने श्राद्धानि कृतानि, शौरिणा शैब्यायाः अव्ययः पुत्रः कौशिकः दत्तः। सुगन्धी च वनराजी च शौरिणः भार्ये अभवताम्; तयोः पुण्ड्रः कपिलश्च वासुदेवस्य पुत्रौ जातौ। पुण्ड्रः राजा अभवत्, कपिलः वनं गतः। तस्यां अपि वासुदेवस्य महाबलः पुत्रः जातः, सः आद्यः निषादः नाम धनुर्धरः राजा अभवत्। देवरातस्य सुपुत्रः देवश्रवसः जातः इति विद्वांसः कथयन्ति। अस्मकवंशे अपि पुत्रः प्राप्तः, सः कीर्तिमान् पूज्यश्च अभवत्; निवर्त्तः बलसम्पन्नः, इन्द्रशत्रुविनाशकः, पितृकर्मनिष्ठः च अभवत्। श्राद्धदेवात् निषदादयः जाताः; एकलव्यः महावीर्यः निषादेषु पालितः। गण्डूषायाः, या अपुत्रा आसीत्, तुष्टेन कृष्णेन द्वौ पुत्रौ दत्तौ—चारुदेष्णः साम्बश्च, शस्त्रविद्यायुक्तौ शुभलक्षणसम्पन्नौ। कनकस्य तन्तिजः तन्तिमालश्च स्वपुत्रौ अभवतां; वस्तैवानं, यस्य पुत्राभावः आसीत्, वासुदेवः शक्तिमान् शौरिं च कौशिकं च दत्तवान्। तपाः, कोधनुः, विरजा, श्यामसृञ्जी इति जाताः। श्यामः अपुत्रः आसीत्, श्यामकः वनं गतः, भोजभावं परित्यज्य राजर्षित्वं प्राप्नोत्। यः कृष्णस्य जन्म शुश्रूषया पठति, वा ब्राह्मणाय पाठयति, सः महत् सुखं प्राप्नोति। देवदेवः महातेजाः कृष्णः पूर्वं प्रजापतिः आसीत्; मानवेषु क्रीडार्थं नारायणः स्वामी अवतीर्णः। देवक्या वासुदेवस्य तपसा, पद्मनाभः चतुर्भुजः, दिव्यरूपः, श्रीसम्पन्नः ज्ञेयः। भगवतः योगिनः कृष्णस्य मानुषरूपेण प्राकट्यं, यद्यपि अव्यक्तः सन्न्, सः एव भगवान् स्वामी। नारायणात् सृष्टिः अभवत्, सः अक्षरः नारायणः एव सनातनः हरिः अभवत्। यः पूर्वं आदिपुरुषं सृष्ट्वा प्रजापतित्वं दत्तवान्, अदितेः पुत्रत्वेन यदूनां प्रियो, विष्णुत्वेन इन्द्रस्य अनुजः अभवत्। यस्य प्रसादात् अदित्या पुत्रः प्राप्तः, सुरशत्रुविनाशाय—दैत्य, दानव, राक्षसानां संहाराय। ततः ययातिवंशे पुण्येन वासुदेवकुलं भगवता नारायणेन कर्मार्थं चयनं प्राप्तम्। जनार्दनस्य जातौ समुद्राः कम्पिताः, पर्वतानि चचाल, वह्नयः दीप्तिमन्तः अभवन्। शुभवाताः ववुः, रजः प्रशान्तम्, दीपानि अधिकदीप्तानि सञ्जज्ञिरे। अभिजित् नाम नक्षत्रे, जयन्ती नाम रात्रौ, विजयसंधौ च, तदा जनार्दनः जातः। कृष्णः सनातनः, अव्यक्तः, हरिः, नारायणः, प्रभुः, जनानां मोहाय जातः। दिवि देवपतिना पुष्पवृष्टिः कृता; सहस्रशः महर्षयः गन्धर्वाश्च शुभाशिषः गायन्तः मधुसूदनं पूजयामासुः। वासुदेवः तु स्वपुत्रं तं परमं निशायां जातं, श्रीवत्सलक्षणादिभिः विभूषितं दृष्ट्वा, उवाच—‘भगवन्, स्वस्वरूपं संहर।’ ‘पितः, अहं कंसात् भीतः अस्मि; एतदेव वदामि। मम ज्येष्ठाः पुत्राः अद्भुतदर्शना कंसेन हताः।’ वासुदेववचनं श्रुत्वा, भगवान् स्वरूपं संहरित्वा, पित्रा अनुमतो, नन्दगोपगृहं गतः, उग्रसेनस्य मन्त्रेण, तत्र यशोदायै दत्तः। तस्मिन्नेव समये, यशोदा च देवकी च गर्भिण्यः अभवताम्; यशोदा नन्दगोपपत्नी, गोपानां स्वामी। यदा कृष्णः वृष्णिकुलनाथः जन्म लब्धवान्, तदा यशोदा अपि कन्यां प्रसूतवती। वासुदेवः महात्मा नवजातं रक्षित्वा, पुत्रं यशोदायै दत्तवान्, कन्यां स्वयम् आदत्त। नन्दगोपाय दत्वा उवाच—‘एषः पुत्रः सर्वमङ्गलः, यदूनां कीर्तिः भविष्यति। एषः देवक्या पुत्रः दुःखनाशकः।’ अनकदुन्दुभिः तां कन्यां, या उग्रसेनपत्नीपुत्री, कन्येति निर्दिश्य दत्तवान्। कंसः न जानाति यः स्वपत्नीपुत्रः जातः; तदा सः दुष्टचित्तः कन्यां मोदमानः अपि मुमोच। कन्यां मृतां मन्यमानः, सा जीवमाना वृष्णिगृहे पूजिता अभवत्। सा पुत्रवत् पालिता, यथा देवाः देव्या पालयन्ति; या विधिना जाता, प्रजापतेः कन्या इति प्रसिद्धा। केशवस्य रक्षार्थम् एकादशाः उत्पन्नाः; सर्वे यदवः हृष्टमनसः तां पूजयन्ति। कृष्णः देवदेवः दिव्यरूपधारी तया रक्षितः। ऋषयः ऊचुः—‘कस्मात् कारणात् कंसः, भोजराजः, वासुदेवस्य पुत्रान् शिशून् च हत्वा नाशयामास? तद् अस्मभ्यं कथय।